Gỡ điểm nghẽn cho ngành cơ khí nông nghiệp (Tiếp theo và hết) (*)

Thứ Năm, 25/04/2019, 03:26:19

Bài 3: Cần chính sách đồng bộ, phù hợp

Phát triển ngành cơ khí nói chung và cơ khí nông nghiệp (CKNN) nói riêng đều cần sự hỗ trợ thiết thực của Chính phủ vì thực tế nguồn lực của các doanh nghiệp (DN) cơ khí trong nước còn yếu và thiếu.

Gỡ điểm nghẽn cho ngành cơ khí nông nghiệp (Tiếp theo và hết) (*)

Sản xuất máy nông nghiệp tại Công ty TNHH Cơ khí công nông nghiệp Bùi Văn Ngọ.

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho CKNN phát triển, ngoài việc tăng cường liên kết giữa các đơn vị để tăng sức cạnh tranh, rất cần các cơ quan quản lý chuyên ngành đầu tư nghiên cứu, định hướng chiến lược bài bản, đưa ra những giải pháp đồng bộ, phù hợp và sát thực với cách thức tổ chức thực hiện hiệu quả hơn.

Những cách làm mới

Được xem là một trong những DN hàng đầu trong lĩnh vực sản xuất ô-tô tại Việt Nam, hiện Công ty cổ phần ô-tô Trường Hải (Thaco) đã bắt đầu theo đuổi mục tiêu trở thành tập đoàn công nghiệp đa ngành và “mũi nhọn” mới, có tính trọng tâm mà Thaco hướng tới chính là CKNN. Để triển khai chiến lược phát triển này, Thaco đưa vào hoạt động nhà máy sản xuất máy nông nghiệp tại Chu Lai (Quảng Nam) với công suất thiết kế 2.000 máy kéo, 1.000 máy gặt đập liên hợp và 3.000 bộ thiết bị canh tác/năm.

Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Cơ khí Chu Lai Trường Hải (thuộc Thaco) Đỗ Minh Tâm chia sẻ: Giống như trước đây, cứ nói đến ô-tô là người ta nhớ đến Toyota, xe máy là Honda thì hiện nay, nói đến máy nông nghiệp, người dân nhắc tới Kubota. Sẽ rất khó để thay đổi quan niệm này của nông dân nếu các hãng sản xuất khác không tìm ra được lợi thế nào đó thật sự nổi trội. Vì thế, Thaco không theo đuổi định hướng chỉ làm máy để bán, cạnh tranh với Kubota, thay vào đó, công ty đầu tư phát triển nông nghiệp theo mô hình quản trị công nghiệp, khép kín chuỗi giá trị từ khâu canh tác, thu hoạch, bảo quản, đến chế biến, phân phối và cuối cùng là bán lẻ.

Tóm lại, Thaco sẽ cung cấp gói giải pháp từ A đến Z cho người làm nông nghiệp và lúc đó, máy móc chỉ là thiết bị đi kèm. Tất nhiên, để nghiên cứu ra gói giải pháp hợp lý, mang lại hiệu quả vượt trội là điều không đơn giản. Nhưng lợi thế mà Thaco sẵn có trong tay chính là có điều kiện thử nghiệm, triển khai các giải pháp nông nghiệp ngay trên thực tế đồng ruộng. Đó là những cánh đồng trồng cây ăn trái, trồng cao-su tại ba nước Đông Dương mà công ty đang liên doanh cùng Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai. Bên cạnh đó, Thaco cũng đầu tư một khu công nghiệp nông nghiệp trồng cây ngũ cốc (chủ yếu là cây lúa) quy mô 250 ha tại tỉnh Thái Bình. Đây là cơ hội thử nghiệm những cách làm nông nghiệp mới, hiện đại trên những cánh đồng lớn rộng hàng trăm héc-ta, áp dụng cơ giới hóa (CGH) đồng bộ. Từ những kinh nghiệm đúc kết được, Thaco sẽ có được những giải pháp tối ưu, thích hợp với đồng ruộng cũng như truyền thống canh tác của người Việt Nam để giới thiệu và cung cấp đến nông dân.

Thực tế, rất nhiều DN tư nhân dù nguồn lực ban đầu không mạnh, nhưng biết cách tìm ra hướng đi đúng, cộng với quyết tâm tự vươn lên làm chủ công nghệ, đã sản xuất thành công nhiều loại máy móc có khả năng cạnh tranh cao, cả về chất lượng cũng như giá cả trên một số thị trường quốc tế. Trường hợp của Công ty Cơ khí Bùi Văn Ngọ là một thí dụ điển hình. Xuất phát từ một xưởng cơ khí nhỏ, thành lập năm 1955 tại quận 5 (Sài Gòn cũ) chuyên sản xuất máy ép mía, ép dầu và xay lúa, đến năm 1990, Công ty Cơ khí Bùi Văn Ngọ đã tập trung nghiên cứu công nghệ chế biến gạo hạt dài và cho ra đời nhiều dòng sản phẩm như máy sấy lúa công nghiệp hay dây chuyền chế biến gạo, công suất từ 0,5 đến 40 tấn lúa/giờ. Đến thời điểm này, công ty đã trở thành DN hàng đầu trong ngành chế tạo máy xay xát lúa gạo tại Việt Nam. Không những vậy, cùng với một số DN trong nước khác như Công ty cổ phần Cơ khí chế tạo máy Long An, Công ty cổ phần Cơ khí Sinco, Công ty Cơ khí Bùi Văn Ngọ đã góp phần đẩy lùi các chủng loại thiết bị xay xát lúa gạo nhập khẩu, cung ứng hơn 90% cho thị trường trong nước và xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN cơ khí Việt Nam (Vami) Nguyễn Chỉ Sáng nhận định: Là những đơn vị có thế mạnh về máy móc, kỹ thuật cũng như tài chính, các công ty Thaco và Bùi Văn Ngọ hoàn toàn có thể gặt hái được thành công trong lĩnh vực CKNN. Tuy nhiên, các DN cơ khí nhỏ, tiềm lực yếu cần ngồi lại với nhau, cùng tìm hiểu điểm mạnh, điểm yếu, ai làm công đoạn nào, chi tiết gì để từ đó phối hợp làm ra những sản phẩm CKNN “made in Việt Nam” đủ sức cạnh tranh trên thị trường. “Chúng ta phải tập hợp lại để tạo thành sức mạnh tập thể. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ chính Vami sẽ làm trong thời gian tới, trở thành cầu nối để liên kết các DN”, ông Sáng chia sẻ.

Cơ chế xuyên suốt, dài hơi

Ngoài nỗ lực tự thân của DN ngành CKNN, điều quan trọng hơn, có tính chất cốt lõi vẫn là vai trò định hướng của Nhà nước qua việc đưa ra những chính sách hỗ trợ, những tư vấn cần thiết; đồng thời giữ vị thế “cầm cân nảy mực” để điều phối hợp lý lợi ích giữa các bên, cũng như bảo đảm sự bền chặt trong các mối liên kết. Với năng lực hiện tại, ngành máy nông nghiệp mới chỉ đáp ứng yêu cầu cơ bản của hiện đại hóa nông nghiệp. Không những vậy, ngành cơ khí chưa thật sự bám sát các đặc điểm của sản xuất nông nghiệp để thiết kế, chế tạo các loại máy thích hợp. Thực tế, năng lực của các DN ngành CKNN Việt Nam còn rất hạn chế, không chế tạo được các loại máy móc động cơ lớn, công nghệ phức tạp. Theo TS Phạm Văn Tấn, Phó Giám đốc Phân viện cơ điện nông nghiệp và công nghệ sau thu hoạch, lĩnh vực máy nông nghiệp vừa khó làm, vừa có lợi nhuận thấp cho nên rất ít DN chịu bỏ công sức đầu tư. Mặc dù vậy, đây lại chính là “xương sống” của CGH nông nghiệp, là nền tảng để đưa nông nghiệp nước nhà phát triển kịp xu thế hiện đại và bền vững. Do đó, các cơ quan quản lý chuyên ngành cần nghiên cứu, tư vấn định hướng nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp nhất, tạo thuận lợi thúc đẩy, khuyến khích đầu tư vào CKNN. Quan trọng hơn, những chính sách này phải bảo đảm tổng hòa, xuyên suốt, dài hơi và được triển khai hiệu quả.

Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp (VEAM) Hồ Mạnh Tuấn chia sẻ: Nhiều chính sách được Nhà nước ban hành nhằm hỗ trợ cho CKNN, nhưng lúc triển khai thực hiện lại phản tác dụng. Thí dụ, trước đây máy nông nghiệp phải chịu thuế giá trị gia tăng (VAT) đầu ra là 5%. Để hỗ trợ, Nhà nước đã điều chỉnh Luật Thuế sửa đổi năm 2014, để máy móc nông nghiệp trở thành đối tượng “không chịu thuế VAT”. Tuy nhiên, là đối tượng không phải chịu thuế VAT cho nên các sản phẩm máy móc nông nghiệp không được hưởng chính sách hoàn thuế VAT đầu vào đối với nguyên vật liệu hay bán thành phẩm linh kiện cấu thành máy nông nghiệp. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng giữa máy nông nghiệp nhập khẩu (được hoàn thuế VAT), trong khi máy nông nghiệp sản xuất trong nước vừa bị đánh thuế VAT đầu vào, vừa không được hoàn lại. Do chính sách bất hợp lý, VEAM đã nhiều lần có văn bản xin điều chỉnh để lấy lại sự bình đẳng cho các DN sản xuất CKNN trong nước.

Theo các chuyên gia, CKNN muốn phát triển, ngoài phụ thuộc vào chính nội lực của ngành, vẫn cần thêm chính sách hỗ trợ đầu ra, mua máy móc nông nghiệp phục vụ sản xuất từ phía Chính phủ. Hiện nay, mô hình các nhóm, hợp tác xã làm dịch vụ CKNN tại nhiều địa phương đang được hình thành và mở rộng, bước đầu đem lại hiệu quả cao cho người đầu tư. Chẳng hạn tại đồng bằng sông Cửu Long, người làm dịch vụ CKNN, phục vụ sản xuất lúa có thể hoạt động từ 200 đến 250 ngày/năm. Bên cạnh đó, người nông dân cũng được lợi vì không phải mua máy móc vẫn được áp dụng CGH trên đồng ruộng. Tuy nhiên, cách làm này cũng đang gặp khó khăn vì làm dịch vụ CKNN phải mua nhiều loại máy, từ máy cấy, làm cỏ, phun thuốc bảo vệ thực vật, gặt đập liên hợp đến cuốn rơm và phương tiện để di chuyển máy móc giữa các cánh đồng, vì thế cần lượng vốn lớn. Trong khi đó, các nhóm dịch vụ CKNN hiện nay hầu hết phải đầu tư bằng nguồc vốn tự có, rất khó tiếp cận được nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước hay ngân hàng. Do đó, giải pháp hiệu quả đang được nhiều nước trên thế giới triển khai là bố trí nguồn vốn riêng để hỗ trợ các nhóm này.

Mô hình nhóm dịch vụ CKNN không phải là mới, nhưng nếu được các địa phương quan tâm, hỗ trợ, hiệu quả sẽ lớn hơn nhiều. Đơn cử, từ nguồn ngân sách địa phương, tỉnh Vĩnh Phúc đang hỗ trợ 50% chi phí mua mới (không quá 75 triệu đồng/máy) đối với máy làm đất công suất hơn 35 mã lực, máy cấy, máy gặt đập liên hợp; không quá tám triệu đồng/máy đối với máy lên luống; 25 triệu đồng/máy đối với máy gieo hạt,... Mặc dù chưa phải con số lớn, nhưng cơ chế này đã giúp nhiều người nông dân yên tâm, mạnh dạn bỏ vốn đầu tư mua máy phục vụ sản xuất hoặc làm dịch vụ CKNN. Theo Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh Vĩnh Phúc, tính đến nay, trung tâm đã triển khai cấp kinh phí hỗ trợ mua hơn 1.300 máy nông nghiệp, góp phần quan trọng thúc đẩy CGH trong sản xuất nông nghiệp ở địa phương. Tỷ lệ CGH trong làm đất trồng lúa ở tỉnh Vĩnh Phúc đạt hơn 90%; nhiều thiết bị hiện đại đã được đưa vào áp dụng trong ngành chăn nuôi, thủy sản như: máy thái cỏ, máy vắt sữa bò, máy nghiền trộn thức ăn cho gà, lợn, máy phun khử trùng tiêu độc môi trường;…

Tuy nhiên, theo Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh Vĩnh Phúc Nguyễn Hoàng Dương, việc đưa CGH vào sản xuất nông nghiệp tại Vĩnh Phúc vẫn còn gặp không ít khó khăn do công tác dồn điền đổi thửa mới được triển khai thí điểm ở một số địa phương, phần lớn diện tích vẫn manh mún, nhỏ lẻ, dẫn đến hiệu quả của CGH nông nghiệp chưa cao. Vì vậy, cần sớm thực hiện quy hoạch lại đồng ruộng, tạo nên những cánh đồng mẫu lớn, những vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Ngoài ra, chính sách hỗ trợ mua máy nông nghiệp hiện nay mới tập trung vào các máy phục vụ sản xuất, thu hoạch và sẽ kết thúc sau năm 2020. Do đó, lĩnh vực này rất cần những chính sách hỗ trợ ổn định, lâu dài hơn và mở rộng sang cả khâu sau thu hoạch, phục vụ bảo quản, chế biến bởi đây cũng là khâu rất cần máy móc hiện đại và nguồn lực dồi dào.

Bên cạnh việc quy hoạch lại quỹ đất, nhằm tạo điều kiện cho CKNN phát triển, cũng cần ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với máy nông nghiệp; hạn chế, tiến tới cấm nhập khẩu các máy nông nghiệp cũ đã qua sử dụng,… trong tất cả các khâu từ sản xuất đến chế biến. Đồng thời để nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam, cách làm duy nhất là ưu tiên đẩy mạnh cơ khí hóa sản xuất nông nghiệp, hiện đại hóa công nghệ chế biến. Do đó, nếu có một chiến lược hợp lý và triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, chắc chắn ngành nông nghiệp cũng như các DN CKNN sẽ có cơ hội bứt phá để phát triển.

* Bài 2: Cơ hội bứt phá

* Bài 1: Lép vế trên sân nhà

-------------------------------------

* Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 23-4-2019.

Bài, ảnh: XUÂN THỦY, VIỆT HẢI VÀ TIẾN ĐỨC