Tái cơ cấu đầu tư công: Cần một đề án tổng thể

Thứ Bảy, 01/11/2014, 13:29:48

NDĐT – Mặc dù quá trình tái cơ cấu đầu tư công đã thực hiện được ba năm với một số thành công bước đầu, tuy nhiên, đến nay, chúng ta chưa có một đề án tổng thể tái cơ cấu đầu tư công để xác định lộ trình, bước đi cụ thể... Đó là ý kiến của các đại biểu Quốc hội khi góp ý về việc thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế trong lĩnh vực đầu tư công ngày 1-11.

Tái cơ cấu đầu tư công: Cần một đề án tổng thể

Đại biểu Hoàng Đăng Quang dành hết thời lượng góp ý nói về đầu tư công.

Nỗ lực chấn chỉnh đầu tư công

Theo đại biểu Nguyễn Trọng Trường (Bắc Ninh), tái cơ cấu đầu tư công thực chất là một trong những chính sách phát triển kinh tế - xã hội rất quan trọng để tạo ra những hạ tầng kiến thiết của đất nước và địa phương. Qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, đầu tư công được chọn là một trong ba trọng tâm cần cơ cấu lại nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, đồng thời khắc phục những yếu kém, hạn chế đầu tư dàn trải, lãng phí, thất thoát, tham nhũng, nhất là trong tình trạng mất cân đối vốn đầu tư của Trung ương và địa phương.

Thời gian gần đây, Chính phủ đã nỗ lực để chấn chỉnh lại hoạt động đầu tư công. Việc tuân thủ quy trình đầu tư, cân đối khả năng vốn và quy mô xác định điểm dừng kỹ thuật, không khởi công công trình khi chưa rõ nguồn vốn... đã giúp vốn đầu tư GDP giảm từ 36,4% năm 2011, còn 33% năm 2012, 30,4% năm 2013 và 30,1% năm 2014.

Đại biểu Hoàng Đăng Quang (Quảng Bình) cho rằng, với những thể chế mới được ban hành, chúng ta có thay đổi về cách tiếp cận trong quản lý đầu tư công nhằm khắc phục những tư duy nóng vội, những yếu kém của thời kỳ trước. Trong quá trình thực hiện đã từng bước hạn chế được tình trạng bố trí vốn phân tán, dàn trải, thất thoát, lãng phí. Vốn bố trí từ ngân sách nhà nước và vốn trái phiếu Chính phủ được lập theo kế hoạch đầu tư 5 năm và phân kỳ theo từng năm. Các địa phương, bộ, ngành đã chấp hành khá nghiêm túc việc thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn. Số dự án khởi công mới giảm mạnh, nợ xây dựng cơ bản được kiểm soát…

Đại biểu Huỳnh Văn Tiếp (TP Cần Thơ) cũng nhận định, hiệu quả đầu tư công đã có bước cải thiện, hạn chế được tình trạng phân tán, dàn trải, đã cắt giảm, đình hoãn, giãn tiến độ nhiều công trình chưa thật sự cần thiết, điển hình là Bộ Giao thông – Vận tải đã thực hiện tốt việc này.

Theo báo cáo của Ủy ban thường vụ Quốc hội về kết quả giám sát việc thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế trong lĩnh vực đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước và hệ thống ngân hàng do Chủ nhiệm Ủy ban kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu trình bày sáng 1-11, một số lĩnh vực đã huy động vốn từ khu vực ngoài nhà nước đầu tư vào các dự án đầu tư công, nhất là các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đã huy động gần 117.000 tỷ đồng, trong đó có 15 dự án BOT, BT trên Quốc lộ 1 và 3 dự án BOT, BT trên Quốc lộ 14; có 16 dự án theo hình thức BOT và BT trong các lĩnh vực nhiệt điện, nước, hạ tầng đô thị. Phân bổ nguồn vốn NSNN tập trung hơn; bố trí vốn trái phiếu Chính phủ hàng năm ưu tiên cho các dự án quan trọng, cấp bách.

Đầu tư công làm tăng nợ công

Tuy nhiên, theo báo cáo giám sát, đầu tư công đã gây bội chi ngân sách ở mức cao, mức trả nợ công vượt ngưỡng 25%, là thách thức lớn cho việc triển khai đầu tư công thời gian tới. Hệ thống chính sách thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài tham gia vào khu vực công chưa đủ mạnh. Đầu tư vào ngành công nghệ cao, các ngành có khả năng dẫn dắt chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư, chất lượng công trình thấp chưa được xử lý triệt để.

Theo báo cáo của Chính phủ, tổng số nợ xây dựng cơ bản nguồn vốn NSNN và trái phiếu Chính phủ của cả nước đến ngày 30-6 là 44.594 tỷ đồng của 18.376 dự án, trong đó của địa phương chiếm 87% tổng số nợ xây dựng cơ bản. Nhiều dự án, công trình xây dựng, hoàn thành nhưng chưa khai thác một cách hiệu quả, gây lãng phí.

Đại biểu Huỳnh Văn Tiếp cũng phản ánh, nhiều ý kiến cho rằng việc tái cơ cấu đầu tư công chưa đáp ứng được yêu cầu mong đợi của cử tri. Vẫn còn nhiều công trình đầu tư quá hoành tráng, gây lãng phí tiền của nhân dân và nhà nước. Việc đầu tư xây dựng không theo quy hoạch, kế hoạch, nếu có thì ở tầm ngắn hạn, không có tầm chiến lược dài hạn, xây rồi đập, đập rồi xây, có công trình xây xong sử dụng không hết công năng, không phát huy được tác dụng, có công trình xây rồi bỏ hoang. Nhiều dự án vay vốn ODA do Chính phủ bảo lãnh, do không tính toán kỹ, làm ăn thua lỗ, không có khả năng thanh toán,đến hạn Chính phủ phải bỏ tiền ra thanh toán, từ đó làm cho nợ công, nợ quốc gia gia tăng gần tới ngưỡng không an toàn.

“Cả xã hội đang phải gánh chịu gánh nặng nợ nần, thiếu vốn, có nguyên nhân từ quy mô và hiệu quả đầu tư công từ việc quản lý khởi công xây dựng công trình ở các địa phương”, - đại biểu Nguyễn Trọng Trường nói.

Chưa có đề án tổng thể tái cơ cấu đầu tư công

Về nguyên nhân tái đầu tư công chưa hiệu quả, theo đại biểu Hoàng Đăng Quang (Quảng Bình) và Thân Văn Khoa (Bắc Giang) đều cho rằng, sau 3 năm thực hiện tái cơ cấu đầu tư công, chúng ta chưa có một đề án tổng thể tái cơ cấu đầu tư công để xác định lộ trình, bước đi cụ thể. Việc thực hiện phân bổ vốn và quản lý vốn chủ yếu theo Chỉ thị 1792 của Chính phủ ngày 15-10-2011.

Theo đại biểu Quang, việc ban hành khung pháp lý liên quan lĩnh vực đầu tư công còn chậm, Luật Đầu tư công chỉ mới ban hành gần đây, đến tháng 1-2015 mới có hiệu lực. Các luật có liên quan khác như Luật đầu tư (sửa đổi), Luật quy hoạch và một số luật khác chưa được thông qua đã gây khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Một số chính sách trong quản lý đầu tư công còn có những chồng chéo, mang tính giải quyết tình thế. Chỉ thị 1792 của Thủ tướng Chính phủ chỉ mới điều chỉnh nguồn vốn ngân sách nhà nước và nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, phạm vi điều chỉnh, mức độ triển khai chưa nhiều. Chúng ta còn thiếu các quy định cụ thể về phân công quản lý và gắn trách nhiệm trong quản lý đầu tư, việc phân định trách nhiệm đầu tư giữa trung ương và địa phương không rõ ràng, địa phương thiếu chủ động, trông chờ vào sự hỗ trợ từ ngân sách trung ương...

Cũng theo đại biểu Quang, quá trình tái cơ cấu đầu tư còn diễn ra thiếu đồng bộ, chưa phân bổ nguồn lực một cách hợp lý giữa các vùng, ngành, lĩnh vực để làm động lực cho nền kinh tế. Ví dụ, nông nghiệp được coi là mặt trận hàng đầu nhưng đầu tư công ngày càng giảm.

Đầu tư cho các ngành có liên quan trực tiếp để phát triển con người như khoa học, công nghệ, giáo dục, đào tạo, y tế cũng có xu hướng giảm, chiếm tỷ lệ rất thấp trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Theo đại biểu Trương Minh Hoàng (Cà Mau), thực trạng việc đầu tư công, chỗ này, chỗ khác, ngành này, ngành khác có sự tràn lan, vượt quá tầm kiểm soát. Thậm chí có công trình dự án trang cấp tài sản công gây lãng phí, sử dụng không hết công năng, chỗ cần thiết thì chưa có, chỗ làm xong thì chưa có người sử dụng, gây phản cảm và bức xúc trong dư luận và xã hội.

Cần kéo đầu tư tư nhân vào dự án đầu tư công

Dành cả thời lượng phát biểu để nói về đầu tư công, đại biểu Hoàng Đăng Quang đã kiến nghị nhiều giải pháp cải thiện đầu tư công như: hoàn thiện thể chế pháp luật về tái cơ cấu đầu tư công, trước mắt ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành các luật có liên quan. Xây dựng đề án tổng thể tái cơ cấu đầu tư công để xác định lộ trình, bước đi cụ thể, nhằm tạo thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành.

Nghiên cứu cơ chế mở rộng các hình thức đầu tư để huy động các nguồn vốn từ khu vực tư nhân. Khuyến khích tư nhân tham gia đầu tư phát triển hạ tầng, phát triển các ngành lĩnh vực có lợi thế. Chính phủ cần hướng dẫn cụ thể các hình thức hợp tác công tư như BOT, BT.

Đại biểu Quang đề xuất xây dựng một cơ chế cụ thể để thực hiện chuyển đổi các dự án đầu tư dở dang từ ngân sách nhà nước đối với các dự án có khả năng sinh lời sang tiếp tục đầu tư bằng nguồn vốn tư nhân, thông qua các hình thức bán, chuyển nhượng công trình, coi phần đầu tư của ngân sách là phần góp vốn của nhà nước trong các dự án này. Trường hợp các nhà đầu tư tư nhân không tham gia thì mới thực hiện đầu tư công.

Hiện nay, nợ đọng xây dựng cơ bản còn lớn, trong lúc nguồn ngân sách khó khăn, cần nghiên cứu cơ chế để khuyến khích những địa phương có điều kiện được phát hành trái phiếu để thanh toán các khoản nợ hỗ trợ cho các dự án xây dựng dở dang.

Đại biểu này cũng đề xuất phải tính đến các yếu tố vùng, miền và các ngành, lĩnh vực quan trọng có thế mạnh trong phát triển dài hạn của đất nước. Tăng tỷ lệ đầu tư cho các tỉnh, vùng, miền có nhiều khó khăn, thường xuyên bị tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu, bão, lũ, các địa phương nghèo ít có điều kiện để huy động các nguồn vốn tư nhân để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, kinh tế - xã hội. Ưu tiên đầu tư cho nông nghiệp. Trong đó, tập trung cho các nhiệm vụ, công trình, dự án thực hiện tái cơ cấu của ngành nông nghiệp. Tiếp tục bố trí vốn trái phiếu Chính phủ để đầu tư các công trình thủy lợi, đê, kè, hồ chứa, khu neo đậu tàu, thuyền và chương trình xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt là các công trình liên quan đến nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.

Ông cũng đề nghị ưu tiên tăng đầu tư công cho giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ, phát triển nguồn nhân lực.

Những đề xuất này nhận được sự đồng tình của các đại biểu Phương Thị Thanh (Bắc Cạn), Nguyễn Văn Bình (TP Hải Phòng)…

Theo đại biểu Phương Thị Thanh, trong xây dựng tiêu chí phân bổ vốn đầu tư công cho giai đoạn 2016- 2020 theo kế hoạch đầu tư trung hạn của Luật đầu tư công, ngoài các tiêu chí áp dụng chung cần xem xét, tính toán đến đặc thù của từng địa phương nhất là các tiêu chí về tỷ lệ số xã, thôn, bản vùng cao, biên giới, hải đảo, tỷ lệ hộ nghèo, tỷ lệ độ che phủ rừng cho phù hợp.

Còn đại biểu Nguyễn Văn Bình cho rằng, cần bảo đảm đầu tư công ở mức hợp lý trên cơ sở tối đa hiệu quả phân bổ nguồn lực, tập trung vào các dự án cần thiết, cấp bách trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn và những ngành nghề tạo động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

NHẬT THẢO