Vươn lên từ truyền thống

Thứ Ba, 19/10/2010, 23:01:00

Quan hệ vợ - chồng trong quan niệm của người Việt từ lâu mang đậm những nét ảnh hưởng thời phong kiến. Mặc dù vậy, ngoài việc bảo đảm thiên chức làm vợ, làm mẹ, người phụ nữ Việt Nam sẵn sàng chia sẻ gánh nặng công việc với chồng. Chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa là cảnh rất thường gặp ở mọi làng quê Việt Nam... Không chỉ việc nhà, người phụ nữ Việt Nam còn bình đẳng, cùng gánh vác với chồng cả trong những việc làng, thậm chí tự mình đứng lên đảm đương việc nước. Lịch sử đã ghi lại nhiều tấm gương phụ nữ như: Hai Bà Trưng; Triệu Thị Trinh; Dương Vân Nga; Nguyên phi Ỷ Lan; Bùi Thị Xuân, v.v. Và trong các cuộc kháng chiến anh dũng của dân tộc vừa qua có biết bao người vợ, người mẹ Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang có tên và chưa rõ tên... Những người vợ tảo tần, những nàng dâu hiền thảo, những tấm gương tiết phụ - khá đông đảo nhưng vô danh - được xã hội ca ngợi. Tần tảo, chung thủy, kiên cường... là những gì luôn được nhắc đến khi nói về những phẩm chất tốt đẹp của những người vợ, người mẹ.

Phụ nữ Việt Nam ngày nay có điều kiện tiếp cận các nguồn lực phát triển, đề ra các quyết định trong mọi sinh hoạt cộng đồng cũng như thụ hưởng các lợi ích, phúc lợi của gia đình và xã hội. Ðồng thời, các thành viên gia đình và các dịch vụ xã hội cũng từng bước chia sẻ gánh nặng công việc nội trợ gia đình đối với người phụ nữ, góp phần thiết thực tạo điều kiện và cơ hội giúp phụ nữ phát huy mọi tiềm năng của mình để phát triển.

Cùng với những cơ hội và điều kiện thúc đẩy sự phát triển tiến bộ, phụ nữ Việt Nam cũng chịu nhiều tác động tiêu cực và đang đứng trước không ít nguy cơ, thách thức. Trong quá trình phát triển, gia đình truyền thống đã thể hiện được các ưu điểm về sự gắn bó tình cảm giữa các thành viên trong gia đình; về vấn đề bảo lưu các truyền thống văn hóa, tập quán nề nếp gia phong,... nhưng những chuyển biến nhanh chóng của xã hội hôm nay tác động sâu sắc đến gia đình và trực tiếp là người phụ nữ - những yếu tố bền vững, lâu đời nhưng cũng hết sức nhạy cảm với mỗi đổi thay của xã hội. Gia đình Việt Nam hôm nay đang trong bước chuyển đổi từ truyền thống sang hiện đại trên nhiều phương diện và xu hướng khác nhau. Ðó là sự biến đổi mang tính toàn diện cả về hình thái, chức năng, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và vai trò của người phụ nữ trong gia đình...

Cuộc sống xã hội hiện đại với sự phát triển mạnh mẽ của các thành phần kinh tế, ở góc độ nào đó đã phá vỡ nề nếp gia phong của gia đình truyền thống Việt Nam. Nhịp sống hối hả với những vòng quay bất tận của công việc, học hành khiến những bữa cơm gia đình hiếm khi đông đủ. Cuộc sống tiện nghi với những phương tiện công nghệ cao đã tạo nên những 'ốc đảo' ngay trong mỗi gia đình, khiến cho nhiều cá nhân sống khép kín trong chính ngôi nhà của mình. Lối sống thực dụng, ích kỷ, đề cao sự hưởng thụ, cổ súy cho tư tưởng tự do phát triển cá nhân... cũng đã và đang làm xói mòn nhiều giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đình. Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình trở nên lỏng lẻo. Ðây là những nguyên nhân của sự rạn nứt gia đình, là nguồn gốc của những biểu hiện tiêu cực từ bên ngoài xâm nhập vào các gia đình, làm mai một các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, rồi trở lại gây nhiều hậu quả cho xã hội.

Còn phải kể đến những tác động khác như: sự suy giảm vai trò ảnh hưởng của cha mẹ đối với con cái (do con cái có nhiều cách tạo thu nhập mà không cần dựa vào nguồn kinh tế của cha mẹ), quỹ thời gian dành cho việc chăm sóc con cái và người già suy giảm (do sự tham gia của người phụ nữ vào việc tạo thu nhập cho gia đình), sự ảnh hưởng của học vấn vào các chuẩn mực của lòng hiếu thảo của con cháu (thời gian học ở trường của con cái và thời gian làm việc ngoài xã hội của cha mẹ tăng lên dẫn đến việc giáo dục của cha mẹ về lòng hiếu thảo, sự mang ơn đối với ông bà giảm xuống), tình trạng bạo hành trong gia đình vẫn còn tồn tại...

Chúng ta đã quen với câu: Ðàn ông xây nhà, (nhưng) đàn bà (mới là người) xây tổ ấm... Ðiều đó càng nhấn mạnh vai trò quan trọng của người phụ nữ trong việc 'nhóm và giữ lửa' duy trì sức sống của gia đình - tế bào căn bản của xã hội - dù xã hội có phát triển hiện đại. Trong cuộc sống mới, không phải những gì thuộc về quá khứ đều đã hoàn toàn biến mất. Thói gia trưởng ăn sâu trong nếp nghĩ; tư tưởng trọng nam khinh nữ vẫn rất gần và hay gặp trong nhiều lĩnh vực, nhiều khía cạnh đời sống xã hội. Từ phía chị em phụ nữ, trong nhiều trường hợp cũng chưa hẳn đã hoàn toàn loại bỏ được những điểm còn hạn chế để tự tin hơn, vững vàng hơn khẳng định vị trí xã hội của mình.

Trong giai đoạn hiện nay giải phóng phụ nữ vẫn là vấn đề cơ bản của phụ nữ và quyền bình đẳng là nội dung quan trọng nhất, cốt lõi nhất của vấn đề này. Trên cả hai mặt về pháp lý và đạo đức, quyền bình đẳng của phụ nữ là một nội dung quan trọng của quyền con người. Sự bất bình đẳng nam nữ không đơn thuần chỉ do ảnh hưởng bởi tư tưởng lạc hậu, mà chủ yếu là do chế độ kinh tế - xã hội và vì vậy, 'thực hiện nam nữ bình quyền' không dừng lại ở khái niệm chung chung, mà phải được thực hiện ở những lĩnh vực cụ thể, cơ bản nhất đối với phụ nữ trong sản xuất, trong các chính sách xã hội, trong hôn nhân gia đình.

Ðể xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc cần phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của gia đình truyền thống trong hoàn cảnh xã hội mới và bảo đảm quyền tự do dân chủ của mỗi cá nhân trong gia đình. Bên cạnh đó, cần tập trung vào một số vấn đề có tính vĩ mô, mà vai trò chính tập trung vào người phụ nữ: Có hệ giải pháp thiết thực để thực hiện tốt nhất chiến lược củng cố và xây dựng gia đình; có hệ chính sách hữu hiệu hỗ trợ phát triển kinh tế gia đình; phát triển giáo dục, nâng cao dân trí; có chính sách tích cực tạo điều kiện để đoàn tụ, gắn bó các thành viên gia đình; đẩy mạnh công tác xóa đói, giảm nghèo; tăng cường thực hiện công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình; đẩy mạnh việc thực hiện nghiêm hệ thống chính sách xã hội đối với các gia đình chính sách; mở rộng tuyên truyền, phổ biến kiến thức về giới góp phần thiết thực tạo lập sự bình đẳng giới cả trong gia đình và xã hội. Ðây là những nhiệm vụ khó khăn, nhưng không thể không làm. Mặt khác, cần thống nhất quan niệm: giải phóng phụ nữ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của tiến bộ xã hội.

Ngô Vương Anh