Kosovo, một năm sau tuyên bố độc lập

Thứ Sáu, 17/09/2010, 21:48:00
Kosovo, một năm sau tuyên bố độc lập

Cây cầu bắc qua sông Iba chia cắt thị trấn Mitrovica. Người Serbia và người gốc Albania sống hai bên bờ sông rất ít khi

Phát biểu ý kiến tại thủ phủ Pristina ngày 17-2 vừa qua, tròn một năm Kosovo đơn phương tuyên bố độc lập, người đứng đầu chính quyền lãnh thổ ly khai này, ông Hashim Thaci, tuyên bố đây là ngày lễ lớn nhất của nhân dân Kosovo. Một năm trôi qua, Kosovo đã thiết lập được một số "biểu tượng quốc gia", như Hiến pháp, quốc kỳ, quốc ca, lực lượng an ninh và cả lực lượng tình báo. Ðã có 18 quốc gia đặt đại sứ quán tại Pristina. Nhưng trong bài viết đăng trên tạp chí thời sự chính trị Eurasia có uy tín ở Italy, nhà bình luận nổi tiếng X.Véc-nô-lê nhận định: Một năm sau khi tuyên bố độc lập, Kosovo vẫn là nơi lý tưởng cho buôn lậu và tham nhũng hoành hành, một nền kinh tế èo uột và đổ nát, với hơn 50% lực lượng lao động không có việc làm.

Hiện ở Kosovo, khoảng hai triệu người gốc Albania và 120 nghìn người Serbia đang chung sống không dễ dàng, phải dựa vào sự bảo vệ của hàng nghìn binh sĩ nước ngoài. Những người trẻ tuổi của hai cộng đồng dân cư này không nói ngôn ngữ của nhau. Thực tế, người Serbia và người gốc Albania tách biệt nhau kể từ năm 1999, sau khi NATO can thiệp quân sự buộc Serbia rút quân khỏi Kosovo. Người Serbia ở Kosovo kiên quyết không phục tùng chính quyền Pristina. Xung đột, bạo lực sắc tộc có nguy cơ xảy ra bất cứ lúc nào, bởi vì nền độc lập đơn phương một năm qua đã làm cho khoảng cách giữa hai cộng đồng này ngày càng lớn. Ðiển hình là ở thị trấn Mitrovica, bị con sông Iba chia cắt làm hai phần; phía bắc thuộc quyền kiểm soát của người Serbia, phía nam do người gốc Albania nắm. Người dân hai bờ hiếm khi qua lại vùng đất của nhau. Lãnh đạo cộng đồng người Serbia ở miền bắc Kosovo đã bác bỏ các thể chế do chính quyền Kosovo thành lập; tuyên bố không bao giờ chấp nhận Kosovo độc lập; và nếu tỉnh này trở thành một "quốc gia", thì cũng không coi là quốc gia của người Serbia!

Kinh tế Kosovo gần như phụ thuộc hoàn toàn viện trợ nước ngoài, chủ yếu là châu Âu. Tại Hội nghị quốc tế tài trợ cho Kosovo hồi tháng 6-2008, với sự tham dự của đại diện 65 nước, số tiền quốc tế cam kết tài trợ lên tới 1,2 tỷ euro. Nhưng đó mới chỉ là những khoản cam kết. Trên thực tế, chưa nhiều nhà đầu tư đến Kosovo và kế hoạch Pristina xin vay vốn từ các thiết chế tài chính quốc tế là Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng thế giới (WB) chưa thể thực hiện. Bởi vì, giới đầu tư không thể liều lĩnh đổ tiền vào một nơi mà nền kinh tế và chính trị thiếu chắc chắn, lại hoàn toàn phụ thuộc vào "lòng hảo tâm" của phương Tây và đồng minh. Ngay cả khi Pristina đã bỏ ra hàng triệu euro thuê các công ty quảng cáo chuyên nghiệp và có uy tín "tiếp thị" Kosovo là một "quốc gia ổn định"! Cùng với đó, tình hình an ninh ở Kosovo tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ổn định chính trị không được bảo đảm. Các cuộc đụng độ giữa cộng đồng người Serbia và gốc Albania, nhất là ở thị trấn Mitrovica, vẫn xảy ra thường xuyên. Lo ngại của cộng đồng quốc tế về bất ổn định chính trị ở Kosovo được phản ánh qua "sự có mặt đông đảo" của lực lượng nước ngoài ở đây, gồm Phái bộ LHQ tại Kosovo (UNMIK), hơn 15 nghìn quân NATO và Ủy ban tư pháp và hòa bình của EU (EULEX - mới được Hội đồng Bảo an LHQ phê chuẩn triển khai tháng 11-2008). Dù vậy, kết quả những nỗ lực của lực lượng LHQ trong sứ mệnh UNMIK và của EU thông qua chương trình hỗ trợ xây dựng "nhà nước pháp quyền" ở Kosovo mới chỉ dừng lại ở việc ngăn không để nội chiến tái bùng phát, chứ chưa thể xoa dịu hiềm khích và gây dựng được không khí chung sống hòa hợp, hòa bình giữa hai cộng đồng dân cư ở lãnh thổ này. Trong khi đó, Kosovo vẫn là gánh nặng đối với EU, gây chia rẽ nội bộ khối này. Những thành viên ủng hộ Kosovo coi việc tuyên bố độc lập là thành công của Pristina. Còn năm nước (gồm Tây Ban Nha, Hy Lạp, CH Síp, Slovakia và Romania) từ chối công nhận nền độc lập Kosovo, vì cho việc đó vi phạm luật pháp quốc tế và cam kết không thay đổi quan điểm. Serbia vẫn không ngừng các nỗ lực phản đối Kosovo độc lập, trở thành một đất nước bất hợp pháp trong lãnh thổ của mình. Belgrade khẳng định, quan điểm của Serbia được hầu hết thành viên Ðại Hội đồng LHQ chia sẻ và tin tưởng Tòa án công lý quốc tế (ICJ) sớm ra phán quyết bác bỏ tính hợp pháp của nền độc lập Kosovo.

Ðến nay, Kosovo được 54 quốc gia công nhận độc lập, trong đó có Mỹ, 22 nước thành viên EU, Australia, Canada... Nhưng con số trên chưa đạt "mục tiêu 100 nước công nhận", do Mỹ và EU dự trù một năm trước đây, khi chính quyền Pristina đơn phương tuyên bố tách khỏi Serbia. Nền độc lập của tỉnh này càng mong manh, vì tiếp tục bị một loạt nước, đứng đầu là Nga, Trung Quốc, Serbia... phản đối kịch liệt. Trong khi đó, chưa có gì bảo đảm chính quyền mới ở Mỹ duy trì quan điểm của chính phủ tiền nhiệm về vấn đề Kosovo. Mục tiêu của Pristina vận động để WB và IMF kết nạp làm thành viên vào cuối năm nay khó thực hiện. Kosovo hiện sử dụng euro làm đồng tiền chính thức, nhưng viễn cảnh gia nhập EU vẫn mờ mịt. Với một nền độc lập không bình thường, mới chỉ được một phần tư số quốc gia của thế giới và một phần ba số thành viên Hội đồng Bảo an LHQ công nhận tính hợp pháp, thì giấc mơ của Kosovo trở thành "quốc gia non trẻ nhất thế giới" chưa có cơ sở thành hiện thực.

CHU HỒNG THẮNG