Từ kết quả tranh tụng tại phiên tòa

Thứ Năm, 08/03/2018, 18:58:28
 Font Size:     |        Print

Phiên tòa xét xử vụ án liên quan Ngân hàng Xây dựng Việt Nam (VNCB - sau đổi thành CB) giai đoạn 2 vừa kết thúc sau đúng một tháng xét xử sơ thẩm từ ngày 8-1-2018, với việc Hội đồng xét xử (HĐXX) quyết định trả hồ sơ cho Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) tối cao điều tra bổ sung sáu vấn đề phát sinh tại phiên tòa, do thiếu các chứng cứ có ý nghĩa quan trọng đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án.

Vì sao vụ án lại chia tách thành hai giai đoạn?

Ðiều đáng quan tâm là quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung này xuất phát từ kết quả tranh tụng công khai tại phiên tòa giữa các kiểm sát viên và các luật sư, đã làm bật ra nhiều vấn đề cần làm rõ cả về tội danh của một số bị cáo, truy xuất dòng tiền bị coi là sai phạm với tư cách là vật chứng vụ án, cũng như xác định khoản tiền 4.500 tỷ đồng có nguồn gốc từ nguồn tiền vay 4.000 tỷ đồng của Ngân hàng Ðầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng Tiên Phong (TP)… cần được xem xét, đánh giá và đối trừ trong quá trình xác định hậu quả thiệt hại của vụ án.

Thực tế, các vụ đại án liên quan một số ngân hàng thương mại cổ phần thời gian qua đều là những vụ án gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về kinh tế, nhất là nguồn tiền gửi của người dân, cho nên các cơ quan tố tụng đã có sự tập trung cao độ, nhằm thúc đẩy tiến trình điều tra, truy tố và xét xử. Qua theo dõi diễn biến phiên tòa vừa qua, việc tách vụ án hình sự theo Quyết định tách vụ án hình sự số 04 ngày 11-3-2016 liên quan ba ngân hàng: Sacombank, TP Bank và BIDV trong vụ án này thành giai đoạn 2 của vụ án VNCB là do không thể hoàn thành sớm việc điều tra theo Khoản 2 Ðiều 117 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Tuy nhiên, có thể nói ngay cả khi vụ án đã được tách thành giai đoạn 2, các cơ quan tiến hành tố tụng đã mất nhiều thời gian điều tra, truy tố, đặc biệt phiên tòa xét xử diễn ra trong cả một tháng. Nhiều vấn đề liên quan việc xác định bản chất vụ án, làm rõ tội danh một số bị cáo và xác định đúng vật chứng vụ án nhằm thu hồi triệt để các khoản tiền do phạm tội mà có theo tinh thần của Ban Chỉ đạo T.Ư về phòng, chống tham nhũng, rất cần được tiếp tục điều tra bổ sung làm rõ.

Như vậy, phạm vi các vấn đề HÐXX quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung khá rộng, liên quan nhiều nội dung và chủ thể khác nhau, có thể tác động đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án. Do đó, xác định đúng đắn lỗi về mặt chủ quan của các bị cáo trong quá trình tuân thủ quy trình lập hồ sơ tín dụng có cố ý giúp sức cho bị cáo Phạm Công Danh hay không cần được làm rõ...

Cải cách tư pháp theo tinh thần mới

Chúng tôi cho rằng, quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung của HÐXX vụ án VNCB (giai đoạn 2) có thể kéo theo nhiều hệ lụy khác nhau, nhất là yêu cầu tiến độ thúc đẩy việc xét xử các vụ đại án liên quan đến một số ngân hàng, nhưng đây là một bằng chứng cho thấy quyết định của HÐXX hoàn toàn xuất phát từ kết quả tranh tụng công khai, dân chủ tại phiên tòa.

Trở lại nhiều vụ án lớn vừa được xét xử sơ thẩm đúng vào thời điểm Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực thi hành. Trong điều kiện nhiều vụ án có tiến độ điều tra, truy tố và xét xử diễn ra trong nhiều năm, hay có vụ án từ khi khởi tố bị can, toàn bộ quá trình tố tụng diễn ra chỉ trong vòng một tháng, các chủ thể tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng đều nỗ lực, nhằm thực hiện đúng đắn chức năng tố tụng của mình. Ðây là điểm rất mới, thể hiện trên thực tế nguyên tắc suy đoán vô tội và nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm như quy định tại Ðiều 13 và Ðiều 26 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Nguyên tắc này còn thể chế hóa Khoản 1 Ðiều 31 Hiến pháp năm 2013 quy định: Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Khi định danh tên gọi của nguyên tắc này là "suy đoán vô tội", có thể nói khoa học pháp lý ở nước ta đã tiến một bước dài đến việc tiếp cận với các giá trị văn minh pháp lý mang tính phổ quát của thế giới.

Quan trọng hơn, một số bản án, quyết định của HÐXX, nhiều tòa án địa phương thời gian qua đã quán triệt và thể hiện trên thực tế nguyên tắc tranh tụng trong xét xử. Trong phiên tòa xét xử vụ án VNCB (giai đoạn 2), thời lượng diễn biến phiên tòa chủ yếu dành cho các công tố viên, các luật sư bào chữa cho các bị cáo, bảo vệ quyền lợi cho các đương sự.

Chưa bao giờ không gian tranh tụng dân chủ, công khai lại được bộc lộ rõ nét như tại phiên tòa này cả về vị trí chỗ ngồi trong phòng xử án được thiết kế lại theo Thông tư 01 của Chánh án TAND tối cao, phản ánh quá trình tồn tại, vận động, đấu tranh giữa hai chức năng cơ bản của tố tụng hình sự là chức năng buộc tội và chức năng gỡ tội. Dư luận xã hội và trong giới luật sư cảm nhận được chủ trương cải cách tư pháp của Ðảng và nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm đã bước đầu thể hiện trên thực tế.

Luật sư PHAN TRUNG HOÀI

Chia sẻ

TIN BÀI CÙNG CHUYÊN MỤC