Tiếp tục lan tỏa tinh thần cải cách tư pháp

Thứ Sáu, 09/02/2018, 02:37:52
 Font Size:     |        Print

Phiên tòa sơ thẩm xét xử các bị cáo Ðinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh và đồng phạm chung quanh những sai phạm xảy ra tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và Tổng công ty xây lắp dầu khí Việt Nam (PVC) qua 10 ngày xét xử, Hội đồng xét xử đã tuyên án. Ðây là một trong những phiên tòa đầu tiên được xét xử khi Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 có hiệu lực từ ngày 1-1-2018.

Là một trong những người được trực tiếp tham gia phiên tòa với tư cách là luật sư bào chữa cho bị cáo, tôi cho rằng phiên tòa diễn ra một cách dân chủ, bảo đảm tối đa tính độc lập và tinh thần cải cách tư pháp (CCTP) theo đúng tinh thần Hiến pháp năm 2013 và Nghị quyết 49-NÐ/TW của Bộ Chính trị về chiến lược CCTP đến năm 2020.

Giới luật sư và các chuyên gia pháp luật nhìn nhận việc Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự 2015 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017 là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và CCTP theo hướng tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Ðảng; cụ thể hóa các quy định liên quan của Hiến pháp; hoàn thiện thể chế, tạo khung pháp luật hình sự hữu hiệu nhằm tăng cường đấu tranh phòng, chống tội phạm, góp phần quan trọng bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; bảo vệ quyền con người, quyền công dân; bảo vệ và thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, tạo môi trường xã hội và môi trường sinh thái an toàn, lành mạnh cho mọi người dân, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng của đất nước.

Bước tiến CCTP được thể hiện xuyên suốt từ giai đoạn làm thủ tục bào chữa cho luật sư, đến việc bố trí phòng xử án, và cả quá trình xét xử. Ðầu tiên là việc tạo điều kiện cho luật sư tham gia sao chụp, nghiên cứu hồ sơ vụ án. Vụ án xét xử các bị cáo Ðinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh và đồng phạm có quyết định đưa vụ án ra xét xử vào những ngày cuối cùng của năm 2017. Trên tinh thần CCTP, Tòa án nhân dân TP Hà Nội tạo điều kiện cho các luật sư làm thủ tục tham gia bào chữa cho bị cáo cũng như việc sao chụp hồ sơ khẩn trương, nhanh chóng.

Tiếp đến là cách bố trí phòng xử án. Phòng xử án được sắp xếp theo đúng Thông tư 01/2017/TT-TANDTC của Tòa án nhân dân tối cao có hiệu lực từ ngày 1-1-2018. Thay vì vành móng ngựa là bục khai báo của các bị cáo; người làm chứng, nguyên đơn dân sự, giám định viên có bục khai báo riêng; luật sư được ngồi ngang hàng với vị đại diện viện kiểm sát...

Tất cả những điểm mới trong cách bố trí phòng xử án thể hiện các bị cáo được bảo đảm cao nhất nguyên tắc suy đoán vô tội, phù hợp xu thế hội nhập trong lĩnh vực tư pháp hình sự của Việt Nam. Trong phần xét hỏi, nguyên tắc làm rõ sự thật khách quan của vụ án được vận dụng linh hoạt, đúng pháp luật, được thể hiện cụ thể: Một số bị cáo bị cách ly khi xét hỏi các bị cáo khác; có sự đối chất lời khai giữa các bị cáo ngay tại tòa khi có sự mâu thuẫn. Ðây là một trong những phần quan trọng nhất sau phần tranh luận đối đáp giữa bên buộc tội và bên bào chữa. Phần hỏi thường là phần thể hiện được trí tuệ, khéo léo của cả bên công tố và bên biện hộ, và những người tham gia.

Cách hỏi liên tục, hỏi chéo, các câu hỏi "đóng", câu hỏi "mở" liên tục được đưa ra nhằm nổi bật lên được sự thật khách quan của vụ án. Nói cách khác, ngay tại phần hỏi, tất cả những người tham dự phiên tòa đều có thể mường tượng ra được phần nào bối cảnh, không gian của vụ việc. Hơn nữa, khi được Hội đồng xét xử đồng ý, các bị cáo có quyền đặt câu hỏi cho các bị cáo khác… Những điểm mới này phù hợp quy định tại Ðiều 309, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Phần hỏi của các luật sư cũng được tạo điều kiện phát huy nhằm mục đích bào chữa cho bị cáo. Bên cạnh việc hỏi giám định viên, người làm chứng thì việc hỏi điều tra viên trong phiên tòa xét xử vừa qua đã thể hiện rõ nét, sinh động nội dung CCTP, bảo đảm việc tranh tụng được phát huy cao nhất.

Về quyền tranh tụng trong phiên tòa, Hội đồng xét xử, các vị đại diện Viện Kiểm sát giữ quyền công tố và các luật sư tham gia phiên tòa trải qua một thời gian ngắn, với sự chuẩn bị tích cực, nghiêm túc, cường độ làm việc cao. Các luật sư đều có thái độ làm việc tích cực với mong muốn phiên tòa này được áp dụng những nguyên tắc theo hướng CCTP, bảo đảm tính dân chủ, công minh của phiên tòa xét xử. Và thực tiễn, phiên tòa đã đáp ứng kỳ vọng của giới luật sư và đông đảo người dân khi được phát huy quyền tranh tụng dựa trên nguyên tắc suy đoán vô tội, thông qua việc Hội đồng xét xử tạo điều kiện để luật sư được tranh luận đến cùng. Không chỉ có luật sư, các bị cáo trong phiên tòa lần này cũng được Hội đồng xét xử bảo đảm quyền tranh tụng trong việc đối đáp lại với bản luận tội của vị đại diện Viện Kiểm sát.

Những điểm khái quát nêu trên được thể hiện rõ ràng trong phiên tòa xét xử vừa qua, với tư cách là một luật sư tham gia phiên tòa, tôi nhận thấy vị thế của luật sư được nâng lên khi vị đại diện Viện Kiểm sát, các giám định viên, điều tra viên, người làm chứng và đến cả các bị cáo khi trình bày ý kiến đều "Kính thưa các luật sư…", chứng tỏ tinh thần CCTP được thể hiện từ những điều dù không được cụ thể hóa thành luật, nhưng được thể hiện trong phiên tòa vừa rồi. Dư luận đồng tình với Hội đồng xét xử tuyên bản án công tâm, khách quan đúng pháp luật, cân nhắc xem xét các kiến nghị của người bào chữa để có một phán quyết công bằng nhất, bảo đảm quyền lợi cho các bị cáo.

Luật sư NGUYỄN THẾ TRUYỀN
(Công ty Luật hợp danh Thiên Thanh)

Chia sẻ