Thách thức với chính sách "láng giềng gần"
Thứ hai, 02/12/2013 - 02:26 PM (GMT+7)
[+] Cỡ chữ: Mặc định

U-crai-na lại đứng trước nguy cơ bất ổn sau các cuộc biểu tình với cả trăm nghìn người tham gia tại thủ đô Ki-ép cuối tuần qua, phản đối quyết định của Chính phủ chưa ký Hiệp định liên kết với Liên hiệp châu Ấu (EU). Thực tế này đồng thời đặt ra thách thức mới với nỗ lực cân bằng Đông - Tây của Chính quyền Tổng thống V.Y-a-nu-cô-vích.

Quyết định của Ki-ép đình chỉ các hoạt động chuẩn bị ký Hiệp ước liên kết với EU đưa ra chỉ vài ngày trước thềm Hội nghị cấp cao Đối tác phương Đông của EU lần thứ ba, diễn ra trong hai ngày 29 và 30-11 vừa qua, tại thủ đô Vin-ni-út của Lít-va, đã đảo ngược chương trình nghị sự hội nghị. Bởi, hiệp định liên kết với U-crai-na dự kiến là trọng tâm và đánh dấu bước tiến mới của EU trong nỗ lực "mở rộng biên giới" tới các quốc gia thuộc không gian hậu Xô-viết. Từ khi khởi động năm 2009, EU khăng khăng rằng, chương trình đối tác phương đông chỉ nhằm tăng cường hợp tác kinh tế giữa các thành viên EU với sáu quốc gia Đông Ấu (gồm Ác-mê-ni-a, A-déc-bai-gian, Bê-la-rút, Gru-di-a, Môn-đô-va và U-crai-na).

Nhìn vào danh sách "đối tác phương Đông" của EU gồm toàn các quốc gia vốn thuộc không gian ảnh hưởng truyền thống của Nga, có thể hiểu được sự hoài nghi và chỉ trích lâu nay của Mát-xcơ-va cho đây chỉ là âm mưu của EU muốn thôn tính các láng giềng nhằm bao vây Nga. Động thái Ki-ép bất ngờ giảm nhiệt tình với "giấc mơ EU", quay lại chính sách "láng giềng gần" thúc đẩy cải thiện quan hệ với Nga và các nước Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), được ví như "gáo nước lạnh" dội vào ngọn lửa "Đông tiến" của EU.

U-crai-na giữ vị trí địa - chính trị quan trọng với cả Nga và EU, với số dân đông thứ hai và cũng là nền kinh tế lớn thứ hai (sau Nga) trong các nước thuộc không gian hậu Xô-viết. Trong vấn đề năng lượng, U-crai-na là "cầu nối khí đốt" giữa Nga và EU, với 80% lượng khí đốt Nga bán cho châu Ấu trung chuyển qua U-crai-na. Vì thế, cuộc đua giành ảnh hưởng ở U-crai-na luôn căng thẳng giữa Nga và EU. Không ít lần, vấn đề khí đốt được đẩy lên cao, đe dọa hợp tác giữa hai bên.

Kể từ khi trở lại nắm quyền năm 2010, Tổng thống Y-a-nu-cô-vích đã có nhiều nỗ lực nhằm cân bằng ảnh hưởng Đông - Tây, giữa quan hệ với Nga và EU, phục vụ các mục tiêu phát triển đất nước. Các chính phủ tiền nhiệm của ông Y-a-nu-cô-vích không giấu giếm"giấc mơ EU" và các nỗ lực gia nhập "câu lạc bộ" của các đối tác phương Tây. Hiệp định liên kết với EU là bước đầu tiên trong tiến trình này, và nếu "thỏa thuận lịch sử" này được ký kết sẽ giúp U-crai-na hội nhập sâu hơn, có thêm các đối tác tại thị trường châu Ấu, đồng thời giảm nhẹ sức ép ảnh hưởng từ cường quốc láng giềng là Nga. Nhưng, khi đàm phán, những đòi hỏi quá mức của EU, thậm chí bị chỉ trích là can thiệp nội bộ U-crai-na (nhất là yêu sách đòi chính quyền Tổng thống Y-a-nu-cô-vích trả tự do cho lãnh đạo đối lập, cựu Thủ tướng Y.Ti-mô-sen-cô hiện bị giam giữ vì các tội danh trong giai đoạn nắm quyền) đã làm giảm nhiệt tình của Ki-ép.

Tuy nhiên, yếu tố kinh tế mới là nguyên nhân chính dẫn tới quyết định của U-crai-na tạm ngừng liên kết với EU và quay lại với chính sách "láng giềng gần". Năm quý liên tiếp vừa qua, kinh tế U-crai-na sụt giảm mạnh và hồi đầu tháng 11 bị các hãng định mức tín nhiệm quốc tế hạ xếp hạng xuống bậc có nguy cơ cao. Nguy hiểm nhất là khó khăn về tài chính, với dự trữ ngoại tệ giảm xuống mức báo động đỏ, chỉ còn đủ để nhập khẩu trong chưa đầy ba tháng. Trong khi đó, nếu ký thỏa thuận với EU, U-crai-na sẽ phải chi hàng chục tỷ USD mỗi năm từ nay cho đến năm 2017 nhằm đáp ứng các tiêu chí trong lộ trình liên kết với EU. Chưa kể, các doanh nghiệp U-crai-na có thể rơi vào tình thế "thua trên sân nhà", một khi hàng hóa EU ồ ạt chiếm lĩnh thị trường trong nước. Các động thái trừng phạt của Nga, như siết chặt quy định hàng hóa qua biên giới, nhằm phản đối Ki-ép liên kết với EU cũng khiến nền kinh tế U-crai-na thêm khó khăn. Lợi ích từ liên kết kinh tế với EU chưa rõ, nhưng nguy cơ Mát-xcơ-va cung cấp khí đốt với giá thị trường đã cận kề khi mùa đông sắp tới gần...

Rõ ràng, trong cuộc đua tranh ảnh hưởng giữa Nga và EU, lựa chọn "láng giềng gần" là quyết định đã được Tổng thống Y-a-nu-cô-vích cân nhắc kỹ lưỡng, sao cho đem lại lợi ích lớn nhất cho đất nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh các lực lượng đối lập ở U-crai-na chưa từ bỏ "giấc mơ phương Tây" và dù Tổng thống Y-a-nu-cô-vích đã có những động thái xoa dịu dư luận, nhưng quyết định tạm ngừng liên kết với EU có thể là sự kiện bị lợi dụng để "châm ngòi" những bất ổn mới. Các cuộc biểu tình rầm rộ cuối tuần qua khiến người ta liên tưởng tới các cuộc chiến đường phố kéo dài suốt mùa đông 2004 ở U-crai-na, từng đưa thủ lĩnh "cách mạng cam" thân phương Tây lên nắm quyền. Khi chỉ còn hơn một năm nữa tới kỳ bầu cử tổng thống mới, thách thức với mục tiêu tái cử không hề dễ dàng với Tổng thống Y-a-nu-cô-vích.

SƠN NINH