Bất đồng khó tránh

Thứ Năm, 25/04/2019, 02:30:33

Thị trường dầu mỏ thế giới đã phản ứng ngay sau quyết định của Tổng thống Mỹ D.Trump chấm dứt quy chế miễn trừ trừng phạt đối với toàn bộ tám nước và vùng lãnh thổ mua dầu thô của Iran. Liên hiệp châu Âu (EU) và nhiều nước lo ngại những tác động tiêu cực của quyết định này đối với sự ổn định của khu vực Trung Đông, bất chấp các đồng minh của Mỹ cam kết bảo đảm bù đắp nguồn cung thiếu hụt từ Iran.

Nhằm đưa xuất khẩu dầu mỏ của Iran về “con số không” để gây sức ép đối với chương trình hạt nhân và tên lửa của Tehran, Tổng thống Mỹ D.Trump đã quyết định chấm dứt quy chế miễn trừ trừng phạt đối với tất cả tám quốc gia và vùng lãnh thổ vốn được phép mua dầu thô của Iran mà không đối mặt các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Đáng chú ý, danh sách này gồm các khách hàng tiêu thụ nhiều dầu mỏ là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Đài Loan (Trung Quốc), Thổ Nhĩ Kỳ, Italy và Hy Lạp. Để đi đến quyết định như vậy, Mỹ dường như đã lên kế hoạch cẩn thận để có được sự cam kết của các đồng minh ở vùng Vịnh, nhằm bảo đảm các thị trường dầu mỏ thế giới vẫn được cung cấp đầy đủ. Ngay sau quyết định của Mỹ, nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất trong Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) là A-rập Xê-út thông báo sẽ hợp tác với các cường quốc dầu mỏ để bảo đảm đủ nguồn cung, tránh mất cân bằng trên thị trường “vàng đen”.

Giá dầu thô trên thị trường thế giới ngay lập tức lên mức cao nhất kể từ tháng 11-2018, do dư luận lo sợ nguồn cung dầu mỏ bị siết chặt. EU chỉ trích quyết định của Mỹ và cảnh báo động thái này có thể làm suy yếu thêm nữa thỏa thuận hạt nhân Iran được ký kết năm 2015 giữa Iran và nhóm P5+1 (Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Mỹ và Đức), đồng thời làm phương hại nỗ lực quốc tế ngăn chặn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân. EU đã triển khai những biện pháp để né tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm vào Iran, trong đó có cơ chế Công cụ hỗ trợ trao đổi thương mại (INSTEX), một kênh thanh toán đặc biệt của EU với Iran nhằm tạo thuận lợi cho giao dịch thương mại không sử dụng đồng USD. Song quyết định mới của Mỹ nhằm ngăn chặn việc Iran xuất khẩu ra thị trường lại có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.

Bộ trưởng Dầu mỏ Iran B.Zanganeh khẳng định, Mỹ đã phạm sai lầm tồi tệ bằng việc “chính trị hóa” dầu mỏ và lợi dụng “vàng đen” như một thứ vũ khí trong một thị trường dễ biến động. Iran tuyên bố sẽ có các biện pháp đáp trả để Mỹ không đạt được mục đích cắt giảm kim ngạch xuất khẩu dầu mỏ của Iran. Tehran cảnh báo sẽ phá vỡ hoạt động vận chuyển dầu mỏ bằng đường biển đi qua eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển quan trọng tại vùng Vịnh nếu Mỹ cố “bóp nghẹt” nền kinh tế Iran, thậm chí sẽ đóng cửa eo biển mang tính chiến lược này.

Các quốc gia có tốc độ phát triển “nóng”, với nhu cầu dầu mỏ tăng cao đều lên tiếng phản đối quyết định của Mỹ. Trung Quốc cảnh báo quyết định của Mỹ sẽ càng làm gia tăng căng thẳng tại khu vực Trung Đông và thị trường năng lượng quốc tế. Ấn Độ cho biết sẽ nhập khẩu thêm từ các nước xuất khẩu dầu lớn để bù vào lượng dầu nhập khẩu từ Iran. Một nhóm quan chức Hàn Quốc dự kiến sẽ tới thủ đô Washington của Mỹ để tham gia cuộc đàm phán tiếp theo về quyết định của Mỹ chấm dứt toàn bộ quy chế miễn trừ trừng phạt đối với các nước và vùng lãnh thổ. Thổ Nhĩ Kỳ phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương và chỉ trích quyết định của Washington không có lợi cho hòa bình, ổn định của khu vực.

Iran đang xây dựng cơ chế thanh toán và giao dịch thương mại với từng đối tác nhằm né lệnh trừng phạt của Mỹ. Quốc gia Hồi giáo cũng thể hiện thái độ cứng rắn trước các động thái của Mỹ nhằm đánh thẳng vào lĩnh vực dầu mỏ, vốn được coi là xương sống của nền kinh tế Iran.

Bất đồng là điều khó tránh khỏi trong quan hệ giữa Mỹ với các nước có lợi ích liên quan. Vùng Vịnh lại đối mặt nguy cơ căng thẳng gia tăng, bởi những động thái “ăn miếng, trả miếng” tiềm tàng giữa Mỹ và Iran.

THÁI AN