“Phép thử” không dễ dàng

Chủ Nhật, 16/04/2017, 05:01:07
 Font Size:     |        Print

Hôm nay (16-4), cử tri Thổ Nhĩ Kỳ đi bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu ý dân về dự thảo Hiến pháp sửa đổi nhằm trao thêm quyền lực cho Tổng thống. Đây được coi là “phép thử” lớn nhất đối với Tổng thống T.Éc-đô-gan. Nếu Hiến pháp mới được thông qua, ông sẽ nắm trong tay “chiếc chìa khóa vàng” nhằm định hình lại đất nước, song cũng đặt ông trước vô vàn thách thức khi khó tránh khỏi nguy cơ đẩy đất nước vào tình trạng chia rẽ sâu sắc.

Cử tri Thổ Nhĩ Kỳ đang đứng trước sự lựa chọn quan trọng khi phải quyết định liệu có thay thế nền dân chủ nghị viện bằng chế độ tập trung quyền lực cho tổng thống. Nếu Hiến pháp sửa đổi được thông qua, đây sẽ là thay đổi lớn nhất trong hệ thống quản trị kể từ khi nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại được thành lập trên đống tro tàn của Đế chế Ốt-tô-man một thế kỷ trước đây. Dự luật sửa đổi Hiến pháp này mở đường cho ông T.Éc-đô-gan tiếp tục nắm giữ cương vị tổng thống đến năm 2029 với hai nhiệm kỳ theo quy định mới, sau khi nhiệm kỳ hiện tại kết thúc vào năm 2019. Dự luật cũng cho phép tổng thống được ban hành các sắc lệnh, ban bố tình trạng khẩn cấp, bổ nhiệm các quan chức nhà nước cấp cao và giải tán Quốc hội.

Những người ủng hộ coi dự luật này là sự bảo đảm ổn định chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ trong giai đoạn đầy biến động hiện nay. Họ coi việc trao thêm quyền lực cho tổng thống là phần thưởng cho ông Éc-đô-gan, một nhà lãnh đạo đã đặt các giá trị Hồi giáo trở lại vị trí cốt lõi của đời sống công chúng. Trong khi đó, phe đối lập tố cáo đây là hành động thâu tóm quyền lực của Tổng thống Éc-đô-gan.

Họ coi việc tập trung quyền lực vào tay tổng thống sẽ bất lợi cho các nhóm đối lập, phá vỡ mọi nền tảng thế tục được thiết lập bởi nhà sáng lập đất nước Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại M.A-ta-tuốc và càng đưa quốc gia này xa rời các giá trị phương Tây dựa trên nền dân chủ và tự do ngôn luận. Những người phản đối bao gồm những người theo đường lối thế tục, người Cuốc và cả những người dân tộc chủ nghĩa. Vì thế, một trong những lo ngại hiện nay là nguy cơ gia tăng chia rẽ ở quốc gia 80 triệu dân nếu bản dự thảo Hiến pháp sửa đổi được thông qua với tỷ lệ sít sao như kết quả thăm dò.

Tác động từ kết quả cuộc bỏ phiếu được dự báo cũng sẽ vượt biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Bởi, chưa bao giờ Thổ Nhĩ Kỳ, một thành viên của NATO, trở thành trung tâm của các vấn đề được thế giới quan tâm như thời gian gần đây. Từ cuộc chiến chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) ở Xy-ri và I-rắc, đến cuộc khủng hoảng di cư ở châu Âu và sự thay đổi trong quan hệ của An-ca-ra với Nga và Mỹ. Việc chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ vận động cho cuộc trưng cầu ý dân đã làm xói mòn mối quan hệ giữa An-ca-ra với một số nước đồng minh châu Âu vốn không cho phép một số bộ trưởng trong chính quyền của ông Éc-đô-gan tổ chức các cuộc mít-tinh ở nước ngoài, vận động cộng đồng người Thổ Nhĩ Kỳ tham gia cuộc trưng cầu ý dân. Căng thẳng đã bị đẩy lên đỉnh điểm khi Tổng thống Éc-đô-gan chỉ trích Hà Lan và Đức hành xử “như những kẻ phát-xít”. Tổng thống T.Éc-đô-gan còn tuyên bố, tương lai châu Âu sẽ do khoảng năm triệu người gốc Thổ Nhĩ Kỳ đang sinh sống tại lục địa già định đoạt. Ngoài ra, thỏa thuận ngăn chặn dòng người di cư giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Liên hiệp châu Âu (EU) được An-ca-ra coi là con bài mặc cả với châu Âu bởi ngay trước thềm cuộc trưng cầu ý dân, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố, họ có thể đánh giá lại hoặc đình chỉ tất cả các điều khoản trong thỏa thuận này.

Kể từ sau khi xảy ra vụ đảo chính bất thành hồi tháng 7-2016, chính quyền Tổng thống Éc-đô-gan đã đình chỉ công tác, sa thải hoặc giam giữ đối với ít nhất 113 nghìn người làm việc trong các lĩnh vực dịch vụ công, cảnh sát, quân đội, tư pháp, vì bị tình nghi liên quan phong trào Hồi giáo của Giáo sĩ Gu-len, người hiện sống lưu vong tại Mỹ và bị cáo buộc đứng sau âm mưu đảo chính bất thành tại Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi đó, từ nhiều tháng qua, Thổ Nhĩ Kỳ đối mặt thách thức an ninh nghiêm trọng khi liên tục bị chấn động bởi hàng loạt vụ tiến công khủng bố đẫm máu do các phần tử IS và thành viên đảng Công nhân người Cuốc (PKK) tiến hành. Sau vụ tiến công trụ sở cảnh sát tại Đi-y-a-ba-ki, thành phố lớn nhất ở phía đông-nam, xảy ra chỉ vài ngày trước thềm cuộc trưng cầu ý dân, các lực lượng an ninh Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt giữ hơn 400 đối tượng tình nghi các tay súng cực đoan người Cuốc trong chiến dịch truy quét tại 21 tỉnh trên cả nước và bắt giữ hàng trăm đối tượng khác tình nghi thuộc IS tại 13 tỉnh. Tổng thống Éc-đô-gan vừa tuyên bố sẽ kéo dài việc áp đặt tình trạng khẩn cấp.

Theo giới phân tích, kết quả cuộc trưng cầu ý dân tại Thổ Nhĩ Kỳ rất khó đoán định. Tuy nhiên, cho dù kết quả thế nào thì chính quyền của Tổng thống Éc-đô-gan cũng đứng trước những thách thức lớn kể cả về đối nội và đối ngoại, khi các phe phái trong nước chia rẽ sâu sắc, quan hệ đồng minh giữa Thổ Nhĩ Kỳ với châu Âu khó có thể hàn gắn.

THÁI AN

Chia sẻ