Brexit: Chặng đường đầu tiên trắc trở và kịch tính

Chủ Nhật, 31/12/2017, 07:00:59
 Font Size:     |        Print
 

Cờ của EU và Anh tại Quảng trường Quốc hội ở London, tháng 3-2017. (Ảnh: Reuters)

NDĐT - Hơn một năm qua, các diễn biến chung quanh “cuộc ly hôn” lịch sử giữa nước Anh và Liên hiệp châu Âu (EU), hay còn gọi là Brexit, vẫn luôn là vấn đề nóng không chỉ của “lục địa già” mà còn của thế giới. Khi năm 2017 chuẩn bị kết thúc, tiến trình đàm phán Brexit tưởng như đang rơi vào bế tắc đã bất ngờ đạt bước đột phá đầu tiên, đưa nước Anh chuyển sang giai đoạn đàm phán thứ hai như mong đợi. Kết quả này phần nào chứng tỏ khả năng lãnh đạo quyết đoán, mềm dẻo và quan điểm đàm phán nhất quán của Thủ tướng Anh Theresa May.

Bất chấp dự báo không mấy lạc quan của giới quan sát, bà May đã kích hoạt Điều 50 Hiệp ước Lisbon vào ngày 29-3 theo đúng kế hoạch, để chính thức bắt đầu thời gian hai năm đưa nước Anh rời khỏi “mái nhà chung châu Âu”. Anh và EU đã bước vào cuộc ly hôn này với tuyên bố cứng rắn từ cả hai phía. Các nhà lãnh đạo EU khẳng định sẽ thực hiện một tiến trình đàm phán không thỏa hiệp với Anh và Anh không thể có được cơ chế hợp tác tốt như hiện nay sau khi rời khỏi khối. Đặc biệt, EU kiên quyết không tán thành cuộc bàn thảo nào về quan hệ tương lai với Anh nếu hai bên không đạt được tiến bộ đầy đủ về ba vấn đề: “hóa đơn ly hôn”, quyền lợi của công dân EU tại Anh, đường biên giới giữa Bắc Ireland và Cộng hòa Ireland. Trong khi đó, Thủ tướng Anh khẳng định, “Brexit là Brexit” và thà không đạt được thỏa thuận nào với EU còn hơn chấp nhận một thỏa thuận tồi. Quan điểm của hai phía dường như dự báo một tiến trình đàm phán cam go với không ít sự khác biệt ở phía trước.

Mặt khác, chỉ ít ngày trước phiên đàm phán Brexit đầu tiên, đảng Bảo thủ của bà May trong cuộc tổng tuyển cử trước thời hạn đã mất thế đa số tuyệt đối tại Quốc hội. Kết quả bầu cử ngoài mong đợi khiến bà May phải chật vật đàm phán với đảng Hợp nhất Dân chủ (DUP), đảng lớn nhất tại Bắc Ireland, để thành lập chính phủ mới. Những diễn biến này đẩy bà May và đảng Bảo thủ đứng trước nhiều áp lực, còn nước Anh có nguy cơ đối mặt với bất ổn chính trị và một tương lai trắc trở trong tiến trình Brexit. Giới chức EU bày tỏ lo ngại kết quả bầu cử tại Anh sẽ khiến cuộc thương lượng đưa Anh rời EU bị trì hoãn và nguy cơ đàm phán thất bại gia tăng. Không những vậy, đầu tháng 3 vừa qua, Thủ hiến Scotland Nicola Sturgeon cho biết vùng lãnh thổ này sẽ tổ chức trưng cầu dân ý về việc rời Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Dự định của Scotland tác động không nhỏ tới tình hình chính trị của Anh vào đúng thời điểm Chính phủ nước này cần tập trung cao độ để chuẩn bị các cuộc đàm phán Brexit sắp tới.

Anh và EU đã khởi động cuộc đàm phán Brexit trong bối cảnh nhiều sức ép như vậy. Từ ngày 19-6, tiến trình đàm phán bắt đầu diễn ra, các phái đoàn của Anh và EU có cuộc gặp trực tiếp kéo dài khoảng một tuần mỗi tháng, nhiệm vụ hàng đầu của họ là đạt được thỏa thuận về các điều khoản ly hôn. Sau khi kết thúc vòng đàm phán đầu tiên, hai bên nhanh chóng thiết lập các nhóm làm việc để giải quyết các hồ sơ cần thiết nhất, đó là các nội dung liên quan đến quyền công dân, khoản thanh toán tài chính và một số vấn đề khác nảy sinh từ "cuộc ly hôn". Anh và EU cũng thống nhất lịch trình, cho đến mùa thu năm 2017, hai bên sẽ chuyển sang giai đoạn bàn thảo về quan hệ thương mại trong tương lai. Đến vòng đàm phán thứ hai, tức là vòng đàm phán đầy đủ đầu tiên, nội dung thảo luận trở nên cụ thể hơn, tập trung bốn vấn đề ưu tiên chính. Tại vòng đàm phán thứ ba, Anh và EU tìm được tiếng nói chung về bảo vệ các quyền của người lao động, song không đạt được tiến bộ quyết định về ba vấn đề then chốt.

Cũng từ đây, những lần Trưởng đoàn đàm phán của EU Michel Barnier kêu gọi Anh có lập trường rõ ràng hơn trong đàm phán xuất hiện thường xuyên hơn. Ông Barnier liên tục nhắc lại quan điểm đàm phán EU đưa ra từ đầu, trong khi đó, Trưởng đoàn đàm phán của Anh David Davis lại nhấn mạnh mong muốn của Anh là các vấn đề then chốt sẽ được đàm phán song song và nhất là vấn đề "hóa đơn ly hôn" sẽ đi liền với thỏa thuận về quan hệ tương lai giữa hai bên. Lập trường của Chính phủ Anh là không thể tách rời các vấn đề chung quanh việc Anh rút khỏi EU với quan hệ thương mại giữa hai bên trong tương lai.

Việc khó đạt được thỏa thuận trong dàn xếp thủ tục Anh rời khỏi khối là rào cản chính tại các cuộc đàm phán Brexit. Dù cam kết Anh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính của mình đối với EU,song Bộ Ngoại giao nước này nhấn mạnh London chỉ thanh toán theo con số mà chính phủ thấy hợp lý. Báo chí Anh dẫn các nguồn tin tiết lộ, phía EU yêu cầu khoảng 60 tỷ euro nhưng Chính phủ Anh chỉ chấp nhận tối đa 2/3 mức này. Các vấn đề liên quan đến đường biên giới giữa Bắc Ireland và Cộng hòa Ireland cũng là trở ngại lớn đặt lên bàn đàm phán. Vào phút chót, ngay trước khi một thỏa thuận lịch sử về Brexit có thể trở thành hiện thực, thủ lĩnh đảng PUD tuyên bố “sẽ không chấp nhận bất cứ thỏa thuận nào có thể chia cắt Bắc Ireland với phần còn lại của Vương quốc Anh về mặt kinh tế và chính trị”. Động thái từ Belfast khiến bà May phải gián đoạn buổi làm việc với các nhà lãnh đạo EU để điện đàm thuyết phục DUP nhưng thất bại.

Để phá vỡ bế tắc trong đàm phán, Thủ tướng May phải chấp nhận nhượng bộ trả thêm tiền trong “hóa đơn ly hôn”, mặt khác thuyết phục lãnh đạo đảng DUP và đưa ra các phương án mềm mỏng đối với vấn đề biên giới giữa Cộng hòa Ireland và Bắc Ireland. Sau sáu tháng đàm phán căng thẳng, nhiều lần rơi vào ngõ cụt và thậm chí có nguy cơ đổ vỡ, thì cuối cùng Anh và EU cũng đi đến kết luận về các điều khoản chia tay, mở ra giai đoạn hai được coi là phần trọng tâm của tiến trình Brexit. Thỏa thuận hai bên đạt được xác nhận Anh sẽ chi trả gần 40 tỷ bảng Anh cho EU để rời khối, bảo vệ quyền của công dân EU tại “quốc đảo sương mù”, cam kết không có đường biên giới cứng giữa nước này và Cộng hòa Ireland. Những nội dung chính của thỏa thuận ly hôn cho thấy Anh đã nhượng bộ và chấp nhận gần như mọi yêu cầu từ phía Brussels. Song, đặt vào bối cảnh nước Anh chịu tác động mạnh mẽ của đàm phán Brexit, mâu thuẫn hiện hữu ngày càng rõ nét trong nội bộ nước này, thì có thể thấy việc bà May ứng xử mềm dẻo trước các yêu cầu của EU để đẩy nhanh đàm phán Brexit là hoàn toàn dễ hiểu.

Dù phản đối Brexit trong chiến dịch vận động trước cuộc trưng cầu dân ý năm ngoái, nhưng bà May đã trở thành “vị thuyền trưởng” lèo lái nước Anh trong cuộc ly hôn “mái nhà chung châu Âu” với quan điểm tôn trọng kết quả bỏ phiếu và nguyện vọng của người dân. Bất chấp chỉ trích từ chính nội bộ đảng Bảo thủ và sức ép từ EU, nữ thủ tướng được ví như “bà đầm thép” thứ hai của nước Anh vẫn luôn đeo bám mục tiêu đẩy nhanh việc đưa đất nước rời khỏi EU. Bởi, rõ ràng một "cuộc ly hôn" nhanh chóng và không dùng dằng cũng là cơ hội để nước Anh có quyền hoàn toàn chủ động định đoạt tương lai của mình và nắm bắt cơ hội hợp tác mới. Chính sự kiên định và linh hoạt của bà May đã khiến những người bất đồng quan điểm với bà thừa nhận vai trò không thể thiếu của bà cho đến khi Anh chính thức rời EU. Trên thực tế, dưới sự dẫn dắt của bà May, nền kinh tế Anh trong năm 2017 không xám xịt như đã được dự báo. Theo số liệu chính thức của Văn phòng Thống kê quốc gia Anh (ONS), nền kinh tế “xứ sở sương mù” năm nay tăng trưởng với tốc độ gần như tương đương năm 2016, tức là 1,8%. Lạm phát tăng nhưng tỷ lệ thất nghiệp tiếp tục giảm, còn 4,3%, mức thấp nhất trong 42 năm qua.

Ít ngày nữa, Anh và EU sẽ chuyển sang giai đoạn đàm phán thứ hai có vai trò định hình mối quan hệ song phương trong tương lai. Với trọng tâm đàm phán phức tạp như vậy, các vòng đàm phán sắp tới sẽ quyết liệt và gay cấn hơn nhiều so với những gì đã diễn ra ở giai đoạn thương lượng đầu tiên. Bản thân “vị thuyền trưởng” của nước Anh cũng thừa nhận rằng, giai đoạn đàm phán thứ hai sẽ không hề dễ dàng và những tiến triển hai bên có được thời gian qua đòi hỏi nhượng bộ lẫn nhau. Câu chuyện nước Anh và EU, EU sẽ tiếp tục đưa ra những yêu cầu gì và nước Anh sẽ đáp trả ra sao, có tiếp tục chịu “lép vế” hay không chắc hẳn sẽ là vấn đề nóng của châu Âu và thế giới năm 2018. Tuy nhiên, cuộc chia tay giữa Anh và EU sẽ dễ chịu và trôi chảy hơn nếu hai bên ứng xử trên cơ sở “có qua có lại”, vì mối quan hệ song phương lâu dài; nếu Anh nhận thấy đây là động lực để sáng tạo, tự chủ hơn trong xây dựng đường hướng phát triển đất nước và EU coi Brexit là cơ hội hiếm có để tiến hành cải cách, củng cố sức mạnh khối.

HOÀNG HÀ

Chia sẻ