Tay bắt mặt mừng, ông khoe với tôi: “Chú biết không ? Tôi được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến Hạng nhất đấy.”

Ngày 20-06-2007, được sự ủy quyền của Bộ Quốc phòng, tại Trụ sở  số 32 phố Bà Triệu Hà Nội, Uỷ ban về người Việt Nam ở nước ngoài đã tổ chức lễ trao Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất cho ông Hoàng Văn Toán theo Quyết định Quyết định 182 ngày 7-3-2005 của Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam. Trong dịp sang Hà Nội nhận Huân chương, đoàn gồm chín người là con cháu bạn bè, ai cũng mừng vui vô hạn, biết ơn Tổ quốc đã ghi nhận công lao nhỏ bé của ông đóng góp vào sự nghiệp đấu tranh thống nhất đất nước của cả dân tộc.

Tiếp khách trong căn phòng ấm cúng có tượng thờ Bác Hồ và sách báo tiếngViệt, ông kể: “Tôi sinh năm 1942, tại xã Vọng Danh, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Khi ba tuổi, tôi theo mẹ sang tìm người anh cả đang sinh sống Thà Khẹc (tỉnh Khăm Muội) Lào.”

 Đúng lúc nổ ra cuộc đảo chính Nhật hất cẳng Pháp ngày 9-3-1945, ông bị kẹt lại ở thị xã, ít lâu sau được gửi lên ở với người chú tại Viên Chăn. Đầu năm 1946 quân Pháp đánh chiếm, bắn giết dân tại thị xã Thà Khẹc, Việt kiều từ Lào chạy sang Thái-lan lánh nạn. Ông cùng người chú chạy sang Noọng Khai, sau đó xuống Khỏn Kèn. Tại đây ông được đi học chữ và giúp người chú bán kem mưu sinh. Lớn lên ông được học nghề điện và vô tuyến điện.

Những năm 60 đầu những năm 70 của thế kỷ trước, cùng với nhịp thở của cuộc đấu tranh gian khổ ác liệt, hy sinh lớn lao để thống nhất Tổ quốc ở quê nhà, bà con Việt kiều ở Thái-lan phát động phong trào “Nắm gạo nuôi quân”, “Nở hoa diệt Mỹ” ("Hoa" tức là tiền bath Thái-lan "Nở hoa" là góp tiền ủng hộ quê hương trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước của VK Thái-lan), “Nuôi quân diệt Mỹ” và “Dũng sĩ Khe Sanh”. Nội dung chính của những phong trào này là tiết kiệm, quyên góp tiền gửi về quê hương cùng kháng chiến. Với nhiều hình thức đa dạng như nắm gạo nuôi quân, bà con bớt mỗi bữa một nắm gạo vào hũ gạo tiết kiệm, sau đó góp chung bán lấy tiền gửi về nước. Ông tích cực tham gia phong trào này.

Với tay nghề thợ điện, ông cuốn động cơ điện, giá thành ngày đó chỉ 30 bạt, bán được 120 bạt, phần lớn tiền lời được gom lại ủng hộ quê nhà. Được một vị cựu tỉnh trưởng của Thái-lan nhận làm con nuôi, được tin tưởng, ông cùng các nhóm thợ bạn đã được vào các sân bay U-ta-pao, Cò-rạt, Tắc-li làm việc.

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước tại Việt Nam, khi máy bay Mỹ cất cánh từ các sân bay này đi đánh phá miền bắc, ông đã tìm hiểu chủng loại, số lượng, thời gian cất cánh của địch…dùng hiểu biết và phương tiện liên lạc riêng của mình để thông tin cho ta.

Năm 1975, khi Sài Gòn được giải phóng, ngụy quân, ngụy quyền sụp đổ, Sứ quán của Chính quyền Sài Gòn tại Băng-cốc bỏ không, ông cùng những người yêu nước khác tại Thái-lan đã không tiếc công sức chăm nom bảo quản, dọn dẹp để ba bốn năm sau Hà Nội tiếp quản Sứ quán nguyên vẹn...

Cộng đồng Việt kiều ở Thái-lan là một trong số cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có vận mệnh gắn liền với vận mệnh dân tộc. Cộng đồng có đóng góp đáng kể sức người, sức của vào công cuộc cách mạng của dân tộc, các cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập, thống nhất Tổ quốc và kiến thiết đất nước và đã Đảng và Nhà nước ghi công với tấm Huân chương Độc lập hạng nhất cao quý do Chủ tịch Nước trao tặng. Nhiều cá nhân khác trong cộng đồng được tặng thưởng Huân, Huy chương và bằng khen của nhà nước Việt Nam.

Dẫn tôi đi thăm cửa hàng bày bán các thiết bị vô tuyến của mình, ông khoe hiện đang làm “Chủ tịch hiệp hội vô tuyến điện tỉnh Xạ-mụt Pra-can” (một tỉnh nằm cạnh, phía đông-nam Thủ đô Băng-cốc). Cuộc đời thành đạt của ông trên đất Thái lan luôn phấn đấu là công dân tốt của nước sở tại, đóng góp vào tình hữu nghị giữa hai nước, hai dân tộc trong khi bằng suy nghĩ và hành động của mình vẫn không quê hướng về quê hương chôn rau cắt rốn, là mình chứng cho chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Người Việt Nam sống bất cứ ở nơi đâu đều, dù mang bất cứ quốc tịch nào bên cạnh trách nhiệm công dân với nước sở tại cũng vẫn là thành viên của đại gia đình dân tộc Việt Nam và công lao của bất cứ ai với đất nước, quê hương đều được Tổ quốc ghi nhớ tôn vinh.

Bùi Căn
Phóng viên thường trú báo Nhân Dân tại Thái-lan