Tại địa bàn các thôn Xuyên Phước, Xuyên Hà của xã Đức Xuyên và thôn Nam Ninh, Nam Xuân của xã Nâm N’dir... tình trạng sạt lở đất sông Krông Nô do việc đóng, mở nước để phát điện Nhà máy thủy điện Buôn Tua Srah diễn ra thường xuyên.

Phó Chủ tịch UBND huyện Krông Nô Đặng Thanh Quang cho biết: Kể từ khi Nhà máy thủy điện Tua Srah nằm trên thượng nguồn sông Krông Nô thuộc xã Quảng Phú, huyện Krông Nô, tỉnh Đác Nông đưa tổ máy số 2 đi vào hoạt động vào cuối năm 2009 đến nay, việc đóng, xả nước để phát điện của nhà máy đã gây sạt lở đất, làm mất đất sản xuất và ngập úng hư hại nhiều diện tích cây trồng của nhân dân hai xã Đức Xuyên và Nâm N’dir nằm ở hạ lưu sông Krông Nô.

Tình trạng sạt lở bờ sông Krông Nô và nước gây ngập úng hư hại hoa màu của nhân dân xảy ra mạnh nhất là từ thời điểm giữa tháng 2 đến nay. Diện tích đất đã sạt lở và có nguy cơ sạt lở trải dài khoảng 40 km dọc theo sông Krông Nô thuộc địa bàn các xã Đác Nang, Đức Xuyên, Buôn Choah, Nâm N’dir, trong đó đã có khoảng 20 km chiều dài bờ sông thuộc địa bàn xã Đức Xuyên và Nâm N’dir đã bị sạt lở, điểm sạt lở rộng nhất ăn sâu vào đất liền đến 100m, làm mất đất sản xuất nông nghiệp của nhân dân sát bờ sông.

Theo thống kê sơ bộ của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Krông Nô, tính đến thời điểm ngày 18-3-201, tại xã Đức Xuyên đã có ba ha đất đã bị sạt lở xuống lòng sông và 7,5 ha lúa, ngô, đậu đỗ các loại bị hư hại nặng.

Tại xã Nâm N’dir đã có 19,35 ha lúa vụ đông xuân, ngô, đậu các loại… của nhân dân ở hai thôn Nam Ninh và Nam Xuân bị ngập úng gây thiệt hại nặng, trong đó có 4 ha lúa, 2 ha đậu, 2,5 ha ngô bị mất trắng, 10,5 ha bị giảm sản lượng…

Tuy nhiên, theo quan sát của chúng tôi, diện tích đất bị sạt lở và ngập úng còn lớn hơn nhiều. Do đó, hiện nay UBND huyện Krông Nô chỉ đạo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện phối hợp với chính quyền các xã nằm ở hạ lưu sông Krông Nô tiếp tục thống kê diện tích đất bị sạt lở, diện tích hoa màu bị ngập úng hư hại để đề nghị Công ty thủy điện Buôn Kuốp có biện pháp khắc phục, hỗ trợ cho nhân dân.

Nhà máy thủy điện Tua Srah nằm trên thượng nguồn sông Krông Nô thuộc xã Quảng Phú, huyện Krông Nô, tỉnh Đác Nông có công suất 86 MW, được xây dựng hoàn thành đưa vào vận hành vào cuối năm 2009. Kể từ khi Nhà máy thủy điện Buôn Tua Srah thường xuyên chạy hai tổ máy để phát điện thì lưu lượng nước tương ứng xả xuống hạ lưu qua nhà máy có thay đổi nhiều với trước đó. Cụ thể, khi nhà máy phát hết công suất 86 MW thì lưu lượng nước tương ứng xả về hạ lưu đạt tối đa khoảng 204,9m3/s. Việc nhà máy phát công suất tối đa vào các cao điểm sáng từ 9 giờ đến 11 giờ 30 phút; cao điểm chiều từ 18 giờ đến 21 giờ hàng ngày, vào những giờ này lưu lượng tương ứng xả về hạ lưu đạt tối đa; còn vào giờ thấp điểm từ 23 giờ hôm trước đến bốn giờ ngày hôm sau, nhà máy phát công suất thấp hoặc dừng từ một đến hai tổ máy, thời gian này lưu lượng nước tương ứng xả về hạ lưu tương đối thấp hoặc bằng 0 m3/s, dẫn đến dòng sông Krông Nô thay đổi lúc nước dâng lên cao gây ngập úng, lúc nguồn nước cạn kiệt gây sạt lở đất.

Trước việc Nhà máy thủy điện Buôn Tua Srah xả nước với lưu lượng lớn gây sạt lở đất ở hạ lưu sông Krông Nô và gây ngập úng hư hại nhiều diện tích lúa, ngô và hoa màu của người dân ở địa phương, ngày 5-3-2010, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Krông Nô đã có Công Văn số 02/CV-NN gửi Ban Quản lý dự án thủy điện 5 và Công ty Thủy điện Buôn Kuốp (đơn vị lý Nhà máy thủy điện Buôn Kuốp và Buôn Tua Srah) đề nghị điều chỉnh lưu lượng nước qua hạ lưu tại Nhà máy thủy điện Buôn Tua Srah để tránh thiệt hại cho nhân dân.

Ngày18-3-2010, Công ty Thủy điện Buôn Kuốp có Công văn số 206/CV-TĐBK trả lời, trong đó ghi rõ: “… việc chạy máy, tăng-giảm công suất của Nhà máy thủy điện Buôn Tua Sah hoàn toàn phụ thuộc vào sự huy động của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia do Tập đoàn Điện lực Việt Nam giao phó. Công ty Thủy điện Buôn Kuốp không chủ động trong việc chạy-ngừng, tăng-giảm công suất của nhà máy, mà phải chấp hành nghiêm túc  mọi yêu cầu huy động của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia. Về việc thiệt hại hoa màu của nhân dân, công ty không có thẩm quyền giải quyết mà chỉ kiến nghị lên Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho phép cơ quan quản lý dự án thủy điện Buôn Tua srah (là Ban Quản lý dự án thủy điện 5) điều tra khảo sát hiện trạng và tiến hành đền bù diện tích đất bị ngập lụt và hỗ trợ hoa màu bị thiệt hại…”.

Phó Chủ tịch UBND huyện Krông Nô cho rằng: Việc Nhà máy thủy điện Buôn Tua Srah phát hết công suất đóng góp điện vào hệ thống điện quốc gia là hoàn toàn đúng, vì lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng sạt lở ngày càng gia tăng, nếu không có biện pháp khắc phục kịp thời sẽ đe dọa đến hàng trăm ha đất sản xuất nông nghiệp và nhiều công trình thủy nông dọc theo sông Krông Nô. Do đó, ngoài việc sớm điều tra khảo sát hiện trạng và tiến hành đền bù diện tích đất bị ngập lụt và hỗ trợ hoa màu bị thiệt hại cho nhân dân, cơ quan quản lý dự án thủy điện Buôn Tua srah là Ban Quản lý dự án thủy điện 5 cần đánh giá lại tình hình tác động môi trường của dự án thủy điện Buôn Tua Srah đã xây dựng trước đây để điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế hiện nay.