Ngay từ sáng sớm, em Phan Thị Sơn học sinh lớp 4B Trường tiểu học xã Đức Liên cùng rất nhiều bạn khác phải đi bộ một quãng đường rừng dài hơn 5km, rồi phải mất hàng chục phút đi thuyền mới qua được sông Ngàn Sâu để đến lớp. Ngày thường đã vậy, mỗi khi trời mưa gió, các em ở xóm Liên Hòa, Liên Châu lại càng gian nan, vất vả hơn nhiều. Không ít em đường quá xa lại phải mất nhiều thời gian chờ đò để vượt sông nên chậm học.

Khuôn mặt hồn nhiên, ánh mắt tròn thơ ngây nhìn tôi, em Sơn tâm sự: Chỉ có những tháng ngày học ở bậc mầm non và hai năm học lớp 1, lớp 2 em không phải lặn lội qua sông vì được học ở điểm trường. Còn hai năm trở lại đây đều đặn ngày nắng cũng như mưa cứ 4 giờ sáng là em đã phải thức dậy đùm nắm cơm nguội, một ít thức ăn cho bữa cơm trưa rồi vội vã tay xách, nách mang đốt đuốc đi học cho kịp giờ.

Như để giãi bày nỗi niềm trắc ẩn từ lâu cho mình và các bạn khác, em Sơn thốt lên: "Chú ơi, nhiều lúc mưa gió trời tối om, men theo đường sắt từ chân cầu Cửa Rào đến Ga Hòa Duyệt và xuôi bến sông xóm Liên Hòa đường trơn trượt lại vắng tanh, không một tiếng người, cháu sợ lắm, nên những lúc như vậy bố mẹ phải thay nhau đưa chúng cháu đến lớp…".

Hôm nay đúng vào ngày đầu tuần, các em đều mặc bộ đồng phục áo trắng, quần xanh và chiếc khăn quàng đỏ xúng xính trên vai nhưng tất cả đều đã sờn bạc. Tôi đoán, chắc hoàn cảnh gia đình em Sơn và lũ bạn không lấy gì làm khá giả.

Trời chạng vạng sáng cũng là lúc bến sông xóm Liên Hòa, Liên Châu, xã Đức Liên bỗng dưng rộn rã hẳn lên. Lúc này người đi chợ, kẻ làm đồng xen lẫn tiếng í ới của các cô cậu học sinh gọi nhau đến lớp đã tạo nên một không gian rất riêng. Tôi đã có dịp được tiếp xúc với rất nhiều bậc phụ huynh, người lái đò và cả một số thầy cô giáo vượt sông đi gieo chữ.

Mặc dù khá tất bật với công việc chèo chống để đưa khách sang sông nhưng ông Nguyễn Đình Ca vẫn dành chút ít thời gian tiếp chuyện cùng chúng tôi. Ông Ca cho biết: Năm nay đã là năm thứ sáu ông gắn bó với mái chèo, con nước. Nhiều niềm vui và nỗi buồn xen lẫn, bởi theo ông, hiện nay tiền công hợp đồng với xã dù mỗi tháng chỉ được ít kg lúa, tiền thu khách vãng lai thi thoảng có vài người. Số tiền đó không đủ để chi tiêu, trang trải cuộc sống cho bản thân, nhưng ông vui nhất đó là mình đã góp phần đưa được nhiều thế hệ học sinh và đông đảo nhân dân qua sông một cách an toàn.

Theo chân các em nhỏ, chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình đến với Trường tiểu học xã Đức Liên, ngôi trường đã vinh dự đạt chuẩn quốc gia vào năm 2004. Người đầu tiên mà chúng tôi có dịp tiếp xúc là cô giáo Nguyễn Thị Chuyên- chủ nhiệm lớp 4B. Cô Chuyên tự hào cho biết: Lớp mà hiện nay cô đang phụ trách có 21 em học sinh, mặc dù tất cả đều phải qua sông đến trường, nhưng trong năm học vừa qua, nhờ sự nỗ lực hết mình từ nhiều phía, trong đó đặc biệt là tinh thần vượt khó của các em học sinh nên toàn lớp có đến bảy em thuộc diện khá giỏi, 100% em xếp hạnh kiểm, đạo đức khá, tốt. Niềm vui là thế, song cô cũng không khỏi ngậm ngùi ước, nếu như có được một cây cầu để các em đến trường đều đặn hơn, không phải chịu cảnh cơm nắm, cơm đùm mỗi khi học hai buổi trong ngày thì chắc hẳn tỷ lệ học sinh khá giỏi sẽ không dừng lại ở đó.

Để hiểu rõ hơn, chúng tôi đã tìm gặp một số người hiện đang công tác trong bộ máy cấp ủy, chính quyền xã. Ông Phan Minh Đạo - Phó chủ tịch UBND xã Đức Liên cho tôi biết: Toàn xã hiện có hơn 150 em học sinh ở các cấp học và hàng trăm hộ dân thuộc các xóm Liên Hòa, Liên Châu, Bình Quang, Tân Lễ hàng ngày phải đi thuyền qua sông để học tập, lao động sản xuất. Biết là nhân dân đang hết sức gian nan, vất vả với đò ngang, thậm chí còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn, nhưng do ngân sách địa phương quá hạn hẹp, việc huy động sức dân thì không thể nên ước muốn xây dựng một cây cầu bắc qua sông dù đã ấp ủ từ bấy lâu nay nhưng xem ra vẫn quá xa vời. Cũng chính vì không có cầu nên việc sản xuất, trao đổi hàng hoá của nhân dân nơi đây gặp rất nhiều khó khăn, con em đi học gặp nhiều cách trở.

Ông Đạo còn bộc bạch: Hôm nay xã hội đã đổi mới vì vậy ở địa phương chúng tôi nhà nhà đưa con đến lớp, người người mong muốn con mình được học hành, đỗ đạt thành danh chứ cách đây hơn chục năm về trước vì đò giang cách trở nên phong trào học tập có lúc lắng xuống, thậm chí không ít em đã phải bỏ học giữa chừng.

Giờ đây việc học của con em không chỉ là nỗi băn khoăn, trăn trở của cấp ủy, chính quyền và toàn thể nhân dân mà có lẽ lại càng chất chứa hơn với những người đã từng gắn bó nhiều năm trong sự nghiệp giáo dục. Thầy giáo Nguyễn Căn- Hiệu trưởng Trường tiểu học xã Đức Liên cho biết: Hơn 10 năm gắn bó với mái trường, thầy hết sức thương cảm, xót xa cho lớp lớp học sinh hàng ngày phải lênh đênh qua những chuyến đò ngang, miệt mài cắp sách đến lớp. Trong số đó có không ít em tuy đến được trường nhưng phải chấp nhận cảnh áo quần, cặp sách ướt sũng. Tuy vậy, nhưng về phía nhà trường vẫn không còn cách nào hơn đành chỉ biết động viên các bậc phụ huynh thường xuyên quan tâm, dành thời gian đưa con em đến lớp, động viên các cháu vượt qua khó khăn, vươn lên học tập.

Với hàng chục km đường sông, những năm trước toàn huyện Vũ Quang có đến gần 10 bến đò trải đều từ thượng nguồn xuôi đến hạ lưu nhằm phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân. Còn trong vài năm trở lại đây được sự quan tâm, hỗ trợ của cấp trên, với số vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng, huyện đã hoàn thành được hai công trình trọng điểm bắc qua sông Ngàn Trươi đó là cầu Công Trình nối bản Kim Quang về trung tâm xã Hương Quang và cầu Hương Minh phục vụ đi lại cho nhân dân hai xã Hương Minh, Hương Thọ và một số địa phương vùng phụ cận. Mặc dù những công trình này hoàn thành đã mang lại lợi ích hết sức thiết thực cho nhân dân, song chắc chắn rằng chừng đó vẫn chưa đủ so với nhu cầu đi lại của hàng nghìn hộ dân sinh sống ven bờ. 

Trao đổi với chúng tôi, thầy giáo Trần Sỹ Quyền - Trưởng phòng GD&ĐT huyện Vũ Quang cho biết: Toàn huyện hiện có sáu trường tiểu học, bốn trường THCS với hơn 400 em học sinh phải thường xuyên qua sông để đến trường. Nhằm bảo đảm an toàn, giảm bớt khó khăn cho các em học sinh và động viên các em thi đua học tập tốt, những năm qua, huyện đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp, các ngành hỗ trợ nhiều phương tiện thuyền bè, cặp phao, phao cứu sinh và nhiều phần quà, suất học bổng có giá trị. Cùng đó, ngành giáo dục đã tập trung quán triệt các trường học thường xuyên tuyên tuyền nâng cao nhận thức cho các bậc phụ huynh, học sinh và các chủ thuyền về an toàn đò ngang, cứu hộ cứu nạn. Chỉ đạo các trường học có thể sắp xếp, bố trí cho học sinh nghỉ học, thời gian dạy bù mỗi khi nước sông dâng cao. Tích cực vận động con em học sinh ở trọ nhà người thân, hoặc mang cơm đến trường để ăn trưa vào những ngày học hai buổi tránh đi lại nhiều lần trên các bến sông.

Tuy nhiên, bên cạnh đó thì hiện nay tại các bến sông vẫn đang tồn tại nhiều bất cập, một số phương tiện không bảo đảm an toàn vẫn cứ đều đặn chở học sinh qua sông, đó là chưa kể đến nhiều em nhỏ do công tác quản lý của các bậc phụ huynh còn lỏng lẻo nên đã có lúc tự tiện chèo thuyền đưa bạn đến lớp. Đây là vấn đề mà Ngành đang thường xuyên quan tâm, nhắc nhở chỉ đạo các trường học chỉnh đốn và có các biện pháp phối hợp với chính quyền địa phương ngăn chặn kịp thời.

Rời bước khỏi bến sông khi những đụn khói lam chiều đang trĩu nặng thấp thoáng sau những tốp nhà ven sông mà lòng tôi cứ nao nao, thổn thức. Xa xa, đỉnh núi Giăng Màn trùng điệp vẫn hối hả kéo mây về. Tôi chợt nghĩ, ước gì tại các bến sông có được những cây cầu vững chãi bắc qua, thì chắc hẳn không chỉ việc học của con em, cuộc sống, sinh hoạt của nhân dân thuận lợi hơn trước mà những đợt mưa lũ nơi thượng nguồn kia sẽ mãi không còn ám ảnh người dân nơi đây.