ND- Môi trường hiện là vấn đề được thành phố Hội An (Quảng Nam) quan tâm nhiều nhất và đặt lên hàng đầu trong sự phát triển. Bốn đề án lớn về môi trường, trong đó tập trung vào giảm thiểu rác thải túi ni-lông mà Hội An đang từng bước học tập và vận dụng, từ kinh nghiệm của Nhật Bản, cũng dần mang lại hiệu quả cho việc giữ gìn và bảo vệ môi trường. Ngày 9-9 vừa qua, thành phố đã thực hiện "Ngày không túi ni-lông" đầu tiên trên thế giới.

Trông đẹp như chiếc thuyền du lịch, nhưng đó là chiếc thuyền gỗ chuyên dụng được đóng mới, làm nhiệm vụ chuyên chở toàn bộ túi ni-lông và rác thải khó tiêu hủy từ Cù Lao Chàm vào đất liền để xử lý.

Hình ảnh ấy đã trở nên quen thuộc tại đảo Cù Lao Chàm, xã Tân Hiệp, xã đầu tiên ở Việt Nam bước đầu thành công trong chiến dịch "nói không với túi ni-lông". Nỗ lực đó đặc biệt có ý nghĩa trong dịp UNESCO công nhận Cù Lao Chàm là Khu dự trữ sinh quyển thế giới và đang gây "hiệu ứng" cho các địa bàn trong thành phố Hội An.

Chợ hải sản, nơi ba tháng trước, ngày nào cũng ngổn ngang túi ni-lông, nay khó có thể nhìn thấy chúng nhờ một thói quen mới, dùng giỏ nhựa đi chợ. Bà Nguyễn Thị Bảy xách chiếc làn đi chợ có dán dòng chữ "Vì Cù Lao Chàm, vì đảo xanh, biển xanh", thấy tôi "quan tâm" đến thói quen ấy của bà con xã đảo, bà giới thiệu: "Ni ai cũng rứa hết. Giỏ ni chính quyền phát cho đó. Tiện lắm. Ngày xưa làm chi có ni-lông, dân đảo vẫn ổn cả. Nếu vì rác mà khách du lịch không tới, thì thiệt cho dân lắm. Bỏ bao ni-lông, thấy có lý quá. Làm là làm cho ta mà". UBND TP Hội An đã chuyển phát miễn phí đến cho bà con ở Cù Lao Chàm gần 2.000 giỏ đi chợ bằng nhựa sử dụng nhiều lần và gần 10.000 bao túi thân thiện với môi trường (tự hủy sau ba tháng) cho các hộ gia đình, hộ kinh doanh. Người dân khuyến khích đi chợ mang theo giỏ nhựa đựng hàng, thậm chí nên mang tô, mang ly theo, vận động bà con dùng các loại lá gói thực phẩm... Ðến Bãi Làng, chúng tôi thấy biển sạch không còn... "bóng" ni-lông. Trên các bãi tắm, người dân ra tắm biển sử dụng túi ni- lông tự hủy đựng quần áo.

Quần đảo Cù Lao Chàm gồm tám hòn đảo lớn nhỏ theo hình cánh cung trải rộng trên diện tích biển 15km2, cách đô thị cổ Hội An khoảng 19 km. Với hàng chục bãi biển hoang sơ, nơi được coi như "thiên đường" thu hút hàng chục nghìn du khách, ít ai ngờ rằng, khi chưa thực hiện "chiến dịch" môi trường này, bao, túi ni-lông dập dềnh khắp nơi. Người dân các đảo vẫn còn ám ảnh về hình ảnh những bãi chôn ni-lông trên núi, khi gặp mưa, ni-lông theo nước tràn xuống biển. Mỗi ngày trên tám hòn đảo lớn nhỏ của Cù Lao Chàm thải ra 1,5 tấn rác, nhưng chưa bao giờ có nhân viên đi thu gom rác cả và cũng không có bãi rác. Trưởng phòng Tài nguyên - Môi trường, UBND TP Hội An Nguyễn Văn Hiền cho chúng tôi biết: "Nếu không nâng cao ý thức của cộng đồng thì môi trường của chính chúng ta phải trả giá. Muốn rác ni-lông phân hủy hoàn toàn phải mất hàng trăm năm, sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới nguồn nước, đất đai, môi trường và sức khỏe cư dân, đồng thời rất gây mất mỹ quan khu du lịch".

Từ tháng 5-2009, "chiến dịch" "nói không với túi ni-lông" ở Cù Lao Chàm bắt đầu với sự quyết liệt của chính quyền thành phố Hội An, nỗ lực của chính quyền xã Tân Hiệp và sự đồng lòng hưởng ứng của người dân. Trên các đảo ở Cù Lao Chàm, hàng loạt biển hiệu cổ động cho cuộc vận động được căng khắp nơi, được dán ở các cái làn đi chợ, các gốc cây gờ đá. Các hộ gia đình, đơn vị kinh doanh tại Cù Lao Chàm đều ký vào bản cam kết không sử dụng túi ni-lông trong sinh hoạt hằng ngày, không phát túi ni-lông cho người mua hàng. Chị A-sa-cô, tình nguyện viên Nhật Bản, một trong những "sứ giả" về môi trường ở Hội An từ một năm nay, ngỡ ngàng trước sự thay đổi nhanh chóng ở Cù Lao Chàm: "Môi trường biển Cù Lao Chàm đã thật sự được cải thiện. Công lao đó chính là từ sự đồng thuận chung tay đóng góp của người dân nơi đây". Du khách lên đảo hiện được hướng dẫn sử dụng túi ni-lông tự phân hủy và người dân xin lại những túi ni-lông mà khách mang theo.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hội An Trương Văn Bay, Cù Lao Chàm vinh dự được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ bởi nơi đây có sự phong phú hiếm có của các loài sinh vật, cùng với các di tích văn hóa lịch sử gắn với sự hình thành và phát triển của đô thị thương cảng cổ, mà còn ghi nhận ý thức của cư dân trên đảo trong cách "ứng xử" với thiên nhiên. Ngoài thuyền chuyên dụng chở rác, đảo còn được trang bị năm xe chở rác và các thuyền thúng vớt rác trên biển. Ông Nguyễn Văn Hiền cho biết: Sắp tới, dự kiến những chiếc máy ép rác thủ công đặt làm sẽ ra đảo. Bà con phải ép rác không phân hủy theo lối thủ công thành từng bánh". 

Cảnh quan môi trường ở Cù Lao Chàm với không túi ni-lông không chỉ nâng cao ý thức người dân đảo trong việc bảo tồn những giá trị thiên nhiên và văn hóa bên cạnh khai thác nguồn lợi tự nhiên, đồng thời phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa..., mà còn là "thông điệp" cho du khách quốc tế về vùng biển đảo xanh, sạch và đẹp. Theo các công ty du lịch, lữ hành trên địa bàn thành phố Hội An, lượng du khách tham quan đô thị cổ Hội An và Cù Lao Chàm tăng cao gấp ba lần, với gần 2.000 lượt khách mỗi ngày kể từ khi UNESCO công nhận quần đảo này là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Theo đánh giá của UBND thành phố Hội An, thành công ban đầu ở Cù Lao Chàm đã gây "hiệu ứng" cho toàn  TP Hội An.

Vào ngày 9-9, lần đầu tại Việt Nam cũng như trên thế giới có một sự kiện "Ngày không túi ni-lông - The Nature Day" được tổ chức tại Hội An. Ðây là sáng kiến chung của Trung tâm Hỗ trợ ứng phó Biến đổi Khí hậu (SCC) và báo Khoa học&Ðời sống. Nhiều hoạt động được tiến hành nhằm nâng cao nhận thức của xã hội về tác hại của túi ni-lông đối với sức khỏe và môi trường sống. "Ngày không túi ni-lông" sẽ được tổ chức thường niên hằng năm, trở thành một phong trào xã hội rộng rãi, cổ vũ cho một lối sống không lệ thuộc vào túi ni-lông, vận động các cơ quan công sở, gia đình, cá nhân không sử dụng túi ni-lông để từng bước hình thành thói quen không sử dụng túi ni-lông vào các ngày còn lại trong năm.

Là điểm khởi đầu sự kiện "Ngày không túi ni-lông", Hội An cũng là thành phố thứ hai ở Việt Nam thực hiện dự án 3R (giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng) bằng việc phân loại rác thải tại nguồn, sau dự án thí điểm tại bốn phường ở Hà Nội do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ thực hiện. Sau Cù Lao Chàm, Minh An - một phường lớn của Hội An, sẽ là đơn vị tiếp theo thực hiện "chiến dịch" 3R.  Thực tế cho thấy, con đường "Nói không với túi ni-lông" và "3R", mới có thể giúp môi trường nhanh chóng được cải thiện và là bước đi trong phát triển du lịch một cách bền vững.

TRÀ MY