Năm 1995 cô nhận giải Người đẹp duyên dáng trong cuộc thi Diễn viên điện ảnh triển vọng. Vai diễn chạm ngõ làng điện ảnh của cô là Bạch Vân - em của Bạch Cúc (Việt Trinh đóng) - trong phim truyền hình Người đẹp Tây Ðô khi cô mới 18 tuổi. Cô được bầu chọn là Nữ diễn viên phụ xuất sắc của Hãng phim truyền hình TP Hồ Chí Minh.

Sau khi đoạt giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất Liên hoan phim (LHP) Việt Nam hai kỳ liên tiếp (13 và 14), Hồng Ánh vừa đăng quang giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất ở LHP Việt Nam lần thứ 16. Trong bộ phim truyện nhựa Trái tim bé bỏng của đạo diễn Thanh Vân, cô vào vai một người đàn bà nghèo vùng biển làm nghề buôn thúng, bán mẹt. Dù chỉ là vai phụ và xuất hiện không nhiều nhưng "đánh dấu sự thay đổi tuyệt đối của Hồng Ánh", như lời đạo diễn Thanh Vân nhận xét, sau những vai diễn làm nên tên tuổi của cô trong các phim Hải nguyệt, Chung cư, Cầu thang tối, Ðời cát, Người đàn bà mộng du, Thung lũng hoang vắng...

Thoạt trông Ánh xuất hiện trên phim, bên bốn đứa con sàn sàn nhau, mà đứa lớn 17 tuổi, có người giật mình vì Ánh trông còn trẻ. Nhưng rồi người xem bị hút vào vẻ lam lũ, xốc vác và hình ảnh "thân tàn ma dại" của người đàn bà uống rượu, hút thuốc. Ðiều thú vị là khi 22 tuổi, Ánh làm mẹ của cô bé Gianh 12 tuổi trong Ðời cát  thì 7 năm sau, ở tuổi 29, cô làm mẹ của Mai, 17 tuổi. Gianh và Mai đều do Lan Hà thủ diễn. Ánh thú thật, trong ý nghĩ ban đầu của cô, Cháy sẽ do người lớn tuổi hơn cô đảm nhiệm. Việc chọn diễn viên đã "đâu vào đó". Tuy nhiên, do lịch quay dời hoãn, diễn viên không bố trí kịp thời gian nên cô đành "thế chân".

Tên của nhân vật là Cháy nhưng cái tên này chỉ xuất hiện trong kịch bản của nhà văn Nguyễn Quang Lập. Trên phim, chồng và con gọi Cháy theo cách của người Quảng Bình: "mạ". Thế nên, xem phim chẳng ai nhớ tên nhân vật của Ánh. Nhưng người xem nhớ cô là mẹ của Mai - nhân vật chính với hành trình đầy bi cực từ làng quê nghèo ra thành phố tìm việc làm rồi rơi vào "lầu xanh" và có HIV/AIDS. Nhớ rất kỹ hết thảy ba lần người đàn bà ấy uống rượu suông và cũng ngần ấy lần ngồi rít thuốc một mình. Cái nghèo của đời sống cơm áo. Sự phụ bạc của tình vợ chồng. Nỗi bất lực, cùng quẫn của người mẹ rất mực thương con trước những khao khát và ước muốn đổi đời của các con gái đến tuổi trưởng thành. Tất cả đều dồn cả vào những hình ảnh "đắt giá" ấy trong diễn xuất thuyết phục của Hồng Ánh.

Trong kịch bản, Cháy xuất hiện khá mờ nhạt với hình ảnh bà mẹ lam lũ và chịu đựng. Nhưng Cháy trong phim lại thật sự lóe sáng, đầy ấn tượng khi liêu xiêu, khi vùng lên phản ứng cuộc đời...

"Ánh muốn tạo hình khác cho nhân vật và tìm tòi mới trong cách thể hiện để không lặp lại các vai diễn trước đây", Ánh tâm sự. Ánh nói rằng, cô bắt gặp những bà mẹ 17-18 tuổi, một nách 3-4 đứa con, đứa lớn 4-5 tuổi ở Quảng Bình, những phụ nữ miền trung lao động cực nhọc hơn đàn ông và trở thành trụ cột trong gia đình... Có người uống rượu nhiều, hút thuốc lá triền miên đến mức môi thâm và răng vàng ố. Ánh quan sát kỹ và nhận ra, đó là thứ rượu rẻ tiền để giải tỏa nỗi buồn và lúc uống rượu, họ thường ít nói. Những nhân vật này tính khí thường hơi thô, cục nhưng sức chịu đựng dẻo dai, xốc vác và thương con hết mực. Mỗi khi con cái hay gia đình có sự cố, họ đứng ra che chở, bênh vực giống như gà mái mẹ xù lông bảo vệ các con. Hỏi Ánh, thâm nhập thực tế đến mức nào để diễn những cảnh say rượu và hút thuốc y như thật, Ánh cười nhẹ nhàng: "Diễn viên là nghề bắt chước mà".

Hình ảnh bà Cháy bước đi  phăm phăm trên cát thì rõ ràng không phải là bắt chước mà được. Ánh bảo, cô đã quen với cát trắng nóng Quảng Bình từ hồi làm phim Ðời cát. Ngoài diễn xuất, công việc của phó đạo diễn suốt gần một tháng ở Quảng Bình khiến cô chạy tới chạy lui hoài nên không phải thức dậy mỗi sáng tập chạy trên cát hay tập nhúng đôi chân diễn viên trên nền cát bỏng giẫy giữa trưa nắng nóng như bài tập mà đạo diễn áp dụng đối với một số diễn viên trẻ. Ánh kể, cảnh Cháy vác chiếc ti-vi mua bằng tiền Mai gửi  về, đạo diễn muốn tạo hình ảnh ấn tượng nên Ánh phải vác ti-vi đi từ chân trảng cát ngược lên đỉnh dốc. Chấm đỏ của chiếc ti-vi hiện dần trên nền chân trời và nhấp nhô cùng với bước chân Cháy vừa đi vừa chạy, cho đến lúc bóng Cháy đổ lênh khênh trên cát cùng cảnh lũ trẻ reo hò chạy theo. Leo dốc cát, Ánh không ngại, nhưng phải đi với tốc độ vừa phải để đám trẻ con có thể theo kịp nên cảnh này phải quay đến hai lần. "Cũng may suốt những ngày quay,  mang vác đồ quen rồi", Ánh cười.

Ðoạt giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho vai diễn này, Ánh... có buồn không, sau nhiều lần đoạt giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất: Ở LHP Việt Nam lần thứ 13 (vai Tâm trong Ðời cát và Giao trong Thung lũng hoang vắng), ở LHP lần thứ thứ 14 (vai Quỳ trong  Người đàn bà mộng du), ở LHP quốc tế Dubai và Cánh diều Vàng 2008 (vai cô giáo Hạnh trong Trăng nơi đáy giếng), Ánh cười thật lớn: "Ánh không quan niệm vai chính hay vai phụ. Vai phụ bé tí teo mà có hiệu quả còn hơn ngàn lần vai chính. Bản thân vai phụ không có nhiều đất diễn nên được khán giả nhớ đến và còn có giải thì còn gì bằng".

HOÀNG YÊN