NSƯT Nguyễn Như Vũ: Qua những bộ phim của nước ngoài mang tới Tuần lễ phim tài liệu quốc tế lần thứ nhất (năm 2009) và lần này, có thể nhận ra một điều rất mới đối với người Việt Nam: Hầu hết phim tài liệu của họ có thời lượng từ 90 phút đến 120 phút. Thế giới họ làm phim tài liệu với mục đích chiếu ra rạp, bán vé thu tiền. Ðiều đó có vẻ xa lạ đối với những nhà làm phim tài liệu Việt Nam. Bởi phim tài liệu của chúng ta thường chỉ có 20 đến 30 phút, phù hợp với việc phát sóng trên các chương trình truyền hình. Hoặc nếu có chiếu rạp, thì cũng chỉ là chiếu kèm trước giờ chiếu phim truyện. Trong khi đó, những bộ phim của các đạo diễn nước ngoài mang tới đây, phần lớn đã được chiếu chính thức ngoài rạp, bán vé và đạt doanh thu rất tốt. Có những phim doanh thu còn cao hơn một bộ phim truyện nhựa bình thường ở các nước châu Âu. Chẳng hạn, bộ phim "Sự biến đổi của một nhà ga" của đạo diễn người Bỉ T.Mi-sen chiếu ngay buổi khai mạc. T.Mi-sen là một đạo diễn nổi tiếng, từng có nhiều bộ phim đoạt giải thưởng cao và chiếu ngoài rạp thu hút đông đảo người xem. Ngoài phim này, tôi biết một số phim khác của ông, như "Dòng sông Công-gô" chẳng hạn, không những đoạt giải thưởng cao mà còn thành công cả về mặt doanh thu.

NSƯT Nguyễn Như Vũ: Ðể làm được một bộ phim tài liệu có thời lượng từ 90 phút trở lên, cần rất nhiều yếu tố. Phim tài liệu là không hư cấu, mà là câu chuyện thật, hình ảnh thật, nhân vật thật. Vậy muốn làm một bộ phim có thời lượng lớn thì phải tìm được vấn đề hay, nóng, nó phải va đập với cuộc sống, gây được sự háo hức, thú vị với khán giả. Rồi cách thể hiện phải thế nào để hấp dẫn người xem. Những người biên kịch, đạo diễn phim tài liệu này phải có tư duy của người làm phim truyện. Một vấn đề quan trọng nữa, là phải biết cách quảng bá. Những bộ phim tài liệu thành công ở các nước phương Tây, vấn đề quảng bá rất quan trọng.

NSƯT Nguyễn Như Vũ: Phim tài liệu vẫn vốn là một thế mạnh của điện ảnh Việt Nam từ xưa đến nay. Có thể nói, thế giới biết đến điện ảnh Việt Nam bắt đầu là từ phim tài liệu. Ðiều đó có nhiều lý do, nhưng lý do đầu tiên là bởi Việt Nam là điểm nóng chiến tranh trong mấy thập kỷ liên tục của thế kỷ trước. Phim tài liệu đã từng là niềm tự hào của điện ảnh Việt Nam, với nhiều giải thưởng quan trọng tại các liên hoan phim quốc tế lớn, kể cả trước và sau chiến tranh. Nhưng, để tiến kịp xu thế chung của phim tài liệu thế giới hiện đại, thì còn quá nhiều việc phải bàn. Có hai điều mà chúng ta có thể nói tới khi làm phim tài liệu, là con người và kỹ thuật công nghệ. Về con người, chúng ta có những hạn chế nhất định. Chúng tôi cũng có một đội ngũ khá, nhưng chỉ là so với Việt Nam, còn so với thế giới thì có khoảng cách. Còn công nghệ của mình thì vẫn theo một nếp rất cũ. Nên niềm mơ ước là làm được một bộ phim tài liệu 90 phút để chiếu độc lập ngoài rạp, tôi cũng chưa tự tin với chính tôi. Tôi có thể làm một bộ phim 20 phút được giải, nhưng làm phim 90 phút để khán giả mua vé vào rạp xem thì tôi không dám chắc.

NSƯT Nguyễn Như Vũ: "Thành phố bên sông Hồng" nói về quy hoạch kiến trúc Hà Nội. Hà Nội vốn là một thành phố bên sông, từ khi Lý Thái Tổ định đô ở đây. Thế nhưng trong quá trình phát triển hiện đại hóa gần đây, thì vô tình hay hữu ý, kiến trúc Hà Nội đang dần quay lưng lại sông Hồng. Ý tưởng chính của bộ phim mong muốn Hà Nội sẽ soi bóng xuống sông Hồng và lấy sông Hồng làm điểm tựa để phát triển, cả về kinh tế, du lịch, cảnh quan. Sông Hồng sẽ làm cho Hà Nội đẹp hơn, đúng nghĩa là một thành phố bên sông. Khi đưa ra một mong muốn như thế, thì đó là ý tưởng của phim tài liệu.

NSƯT Nguyễn Như Vũ: Khi tôi làm phim này, tôi cũng không nghĩ tới ý định đó. Phim cũng chỉ có 20 phút và vẫn mang tính tuyên truyền nhiều hơn là một tác phẩm điện ảnh có thể hấp dẫn khán giả.

NSƯT Nguyễn Như Vũ: Ðúng, tính tuyên truyền là đặc điểm chung, cũng là nhiệm vụ chính của phim tài liệu. Tuy nhiên, phim tài liệu có những thế mạnh của nó. Khi phát huy được hết thế mạnh của mình, phim tài liệu có sức hấp dẫn riêng. Và việc người xem có thể bỏ tiền mua vé vào xem một bộ phim tài liệu hoàn toàn có căn cứ.

Thế mạnh của phim tài liệu là trực tiếp, phản ánh hiện thực, không hư cấu. Hiện thực là điều tối cao của phim tài liệu. Hiện thực đó phải có sức mạnh, hấp dẫn người xem. Phản ánh cái hiện thực không được phép hư cấu đó như thế nào, đó là bí quyết của nhà làm phim tài liệu.