45 năm Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

Nỗi lo tuổi thọ sơn dầu

Thứ Bảy, 25/06/2011, 12:40:00
 Font Size:     |        Print
NDĐT- Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (BTMTVN) thành lập từ năm 1966, trải qua 45 năm hoạt động, đến nay đã sưu tầm và lưu giữ được khoảng trên 20.000 hiện vật và tác phẩm mỹ thuật giá trị trải dài từ cổ đại đến hiện đại, được xây dựng thành nhiều bộ sưu tập khác nhau. Riêng sưu tập hội hoạ có khoảng trên 6000 tranh, trong đó hơn 400 tác phẩm là tranh sơn dầu, được coi là bộ sưu tập quý có giá trị lớn của bảo tàng.

 

Trong tổng số hơn 400 tranh sơn dầu đang được lưu giữ trong kho của BTMTVN, có gần 30 bức được sáng tác trước năm 1945, thường được gọi là tranh cận đại. Đó là tác phẩm của các danh hoạ: Lê Huy Miến với Bình văn (1898-1905), Chân dung cụ Tú Mền; Trần Văn Cẩn có Em Thuý (1943), Hoa loa kèn (1936); Tô Ngọc Vân có Thuyền trên sông Hương (1935), Thiếu nữ và hoa sen, Hai thiếu nữ và em bé (cùng sáng tác năm 1944); Bùi Xuân Phái có Tĩnh vật (1942); Lưu Văn Sìn có Cảnh Việt Bắc, Đường đi bản Muốn (cùng sáng tác năm 1936); Lương Xuân Nhị có Thiếu nữ Nhật Bản (1942), Phong cảnh Nhật Bản (1944); Thang Trần Phềnh có Chân dung ông Chu, Chân dung phụ nữ Lào (cùng sáng tác năm 1927), Đế Thiên Đế Thích (1938); Trần Bình Lộc có Thuyền Hạ Long (1935), Đền Ăng Co (1936); Hoàng Tích Chù có Thiếu nữ (1944); Nguyễn Dung có Hai cô gái thổi sáo (1939); Trịnh Hữu Ngọc có Cây gạo (1942); Huỳnh Văn Thuận có Phong cảnh (1938), Buổi sáng ở Hàng Xanh, Gia Định (1944); Mai Trung Thứ có Thiếu nữ, Đền Ngọc Sơn (cùng sáng tác năm 1934); ngoài ra có chín bức tranh của hoạ sĩ Đào Sĩ Chu không ghi năm sáng tác cụ thể cũng được xếp vào danh sách tranh cận đại.

Đặc biệt, bức tranh sơn dầu có năm sáng tác sớm nhất là bức Bình văn của hoạ sĩ Lê Huy Miến, sáng tác trong khoảng năm 1898-1905. Đây được coi là tác phẩm sơn dầu đầu tiên của hội hoạ Việt Nam. Tác giả bức tranh, hoạ sĩ Lê Huy Miến là người đầu tiên tiếp cận hội hoạ châu Âu do ông sang Pháp học hội hoạ tại trường Mỹ thuật Pa-ri năm 1892. Bức sơn dầu này được mua vào năm 1972 tại gia đình của nhà điêu khắc Nguyễn Mạnh Quân ở phố Khâm Thiên (theo tư liệu , giá tiền mua cao gấp ba lần bức tranh Em Thuý của danh hoạ Trần Văn Cẩn). Thật may mắn, ngay sau khi bức tranh này bán cho BTMTVN thì khu phố Khâm Thiên bị bom Mỹ huỷ diệt, nhà ông Quân bị phá huỷ gần như hoàn toàn. Ngoài bức tranh này, còn một tác phẩm nữa của cụ Miến được lưu giữ trong bảo tàng là bức Chân dung cụ Tú Mền.

Tại BTMTVN cũng lưu giữ tác phẩm của các tác giả lão thành như Lê Phổ, Trần Bình Lộc, Trần Phúc Duyên, Tạ Tỵ, Nguyễn Anh, Nguyễn Đỗ Cung, Đặng Đức Sinh, Dương Bích Liên, Nguyễn Phi Hoanh, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tiến Chung, Lê Thanh Đức, Lưu Công Nhân, Mai Văn Hiến, Huỳnh Phương Đông, Sỹ Tốt, Văn Đa, Kao Thương, Đinh Trọng Khang, Mai Long…

Thế hệ tiếp theo có tác phẩm của các tác giả: Trần Khánh Chương, Lê Huy Tiếp, Lê Anh Vân, Văn Dương Thành, Đỗ Thị Ninh, Nguyễn Kim Thái, Ca Lê Thắng, Nguyễn Trung, Lò An Quang, Đặng Xuấn Hoà…

Những năm sau này, tranh sơn dầu được các hoạ sĩ vẽ với khổ lớn, nội dung đa dạng, kỹ thuật điêu luyện, khung, toan, màu vẽ đều đạt chất lượng. Có thể kể đến: Giấc mơ bên một chiến tích của Nguyễn Trung Tín (155x175cm); Ký ức những ngọn đèn của Lê Anh Vân (119x165cm); Xót xa tuổi thơ của Lưu Chí Hiếu (165x200cm); Trên đường phát triển của Lê Thánh Thư (65x200cm); Cấu trúc đô thị xanh của Vĩnh Phối (155x125cm); Nỗi niềm trên đất thiêng của Nguyễn Thanh Sơn (195x195); Đổ móng kênh dẫn Thuỷ điện Sơn La của Lò An Quang (165,5x140cm); Hạnh phúc vàng của Đào Quốc Huy (189x189cm); Tình biển của Nguyễn Tấn Cương (160x240cm)…

Bên cạnh đó, còn một bộ sưu tập khác là những tranh được các chính khách, nhà ngoại giao, các tác giả nước ngoài và Việt kiều tặng bảo tàng vẽ bằng chất liệu sơn dầu. Phải kể đến các tác giả: Fernand Léger (Pháp) tặng tác phẩm Những anh hùng Stalingrat; G.Bordzin, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ tạo hình CHDC Đức (cũ) tặng bức Múa; Đặc biệt, hoạ sĩ Việt kiều Lê Bá Đảng tặng bảo tàng 93 tác phẩm, trong đó có tám tác phẩm sơn dầu.

Hiện nay, toàn bộ các tác phẩm trong bộ sưu tập tranh sơn dầu nói trên đang được lưu giữ trong điều kiện bảo quản tốt nhất có thể, hoặc lưu giữ trên khu trưng bày cố định, trong kho bảo quản. Tại kho bảo quản, các tác phẩm được định vị trên các giá sắt kéo đặc thù được thiết kế riêng cho các tác phẩm tranh sơn dầu. Trong kho bảo quản tranh có đủ máy điều hoà và máy hút ẩm với độ ẩm được khống chế không quá 60%. Nhưng máy điều hoà không được bật 24/24h với nhiều lý do: sợ đường điện không bảo đảm nên không dám bật vào ban đêm, khi bật máy điều hoà gây tiếng ồn lớn ảnh hưởng đến các hộ dân chung quanh. Có những thời điểm trời nắng nóng, nhiệt độ trong kho báo lên đến 31độ C. Trong điều kiện bảo quản bị hạn chế như thế, liệu các tác phẩm có được bảo quản tốt và lâu dài?

Tính từ năm 2005 đến nay, số tranh được tu sửa là 13 bức. Những bức này hư hại nhẹ, các hoạ sĩ của Trung tâm Bảo quản tác phẩm Mỹ thuật trực tiếp làm. Còn các tác phẩm hư hại nặng hơn thì mới có bức Em Thuý của tác giả Trần Văn Cẩn được chuyên gia Úc tu sửa và bức Tan ca mời chị em đi họp thi thợ giỏi của tác giả Nguyễn Đỗ Cung được các chuyên gia trường Đại học Dresden (CHLB Đức) khắc phục, sửa chữa.

Hiện trong kho còn 16 tranh bị hư hại trầm trọng, có bức nằm trong khung kính bị bong màu nặng, chưa ai dám nghĩ sẽ tháo khung ra vị s các mảng màu sẽ bong theo. Ban Giám đốc và Trung tâm Bảo quản tu sửa tác phẩm mỹ thuật cần có biện pháp khắc phục.

Thiết nghĩ, bên cạnh việc sưu tầm các tác phẩm mới để làm giàu thêm hiện vật cho BTMTVN thì các tác phẩm cũ, vốn dĩ là các tác phẩm có giá trị (chỉ tính riêng đến “tuổi thọ” của chúng) cũng khiến chúng ta càng phải giữ gìn, có thái độ ứng xử trân trọng, nâng niu. Cần khẩn trương sửa chữa vì càng để lâu trong tình trạng kho bảo quản đã nói ở trên thì tác phẩm bị hư hại càng nặng thêm, tuổi thọ càng rút ngắn.

Ngoài ra, do diện tích kho chật hẹp nên những tác phẩm, hiện vật thuộc các chất liệu khác như sơn mài, lụa, khắc gỗ, giấy…vẫn để chung, do đó việc điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm cho phù hợp với chất liệu tranh sơn dầu lại làm ảnh hưởng đến độ ẩm, nhiệt độ của các chất liệu còn lại.

Trong thời gian tới, bảo tàng cần có kế hoạch mở rộng diện tích kho bảo quản, nhằm đưa những hiện vật, tác phẩm có chất liệu khác nhau đang được lưu giữ chung về từng kho riêng để việc bảo quản đạt được kết quả tối ưu, giữ cho tuổi thọ tác phẩm được dài nhất. Theo hoạ sĩ Vi Kiến Thành, Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, để tập trung khắc phục tình trạng này đòi hỏi sự kết hợp của các chức năng công tác bảo tàng và tư duy sáng tạo, trình độ thẩm mỹ, chuyên môn mỹ thuật cao của những nhà quản lý, cán bộ sưu tầm và một cơ chế kinh tế đặc thù đối với việc sưu tầm tác phẩm cho BTMTVN.

 

Họa sĩ Trần An Trang- Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Theo: