Tìm biện pháp khắc phục sự cố tu bổ đình Lương Xá

Thứ Hai, 20/08/2018, 02:34:41
 Font Size:     |        Print
 

Ðình Lương Xá do người dân địa phương tự ý tháo dỡ, xây mới bằng bê-tông cốt thép.

Sau khi đình Lương Xá (xã Liên Bạt, huyện Ứng Hòa, TP Hà Nội) bị người dân địa phương tự ý tháo dỡ, xây mới bằng bê-tông cốt thép, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã yêu cầu địa phương đình chỉ ngay mọi hoạt động thi công, xử lý nghiêm những tập thể, cá nhân để xảy ra sai phạm; đồng thời Sở gấp rút tìm phương án khắc phục. Ðến nay, các chuyên gia tu bổ di tích, nhà nghiên cứu lịch sử đã cơ bản tìm được phương án khắc phục hậu quả phù hợp với tình hình thực tế.

Bài học về nhận thức trong bảo tồn

Hiện không ai nhớ chính xác đình Lương Xá được xây dựng vào thời điểm nào. Tuy nhiên, một số mảng chạm, khắc trên các cấu kiện của đình có tuổi đời khoảng 300 năm. Trong chiến tranh, đình Lương Xá đã bị phá hoại rất nhiều. Ðình từng được trưng dụng làm nơi cất vũ khí, nơi ở cho nhân dân sơ tán, để vật tư nông nghiệp. Năm 1993, nhân dân đã làm lại gian hậu cung, kết hợp tu sửa đình, nhưng việc tu sửa chỉ mang tính tạm thời. Năm 2003, nhân dân tiếp tục đóng góp để tu sửa, thay một số cấu kiện gỗ hư hại. Tuy nhiên, do không được quan tâm, tu bổ đồng bộ, đình bị xuống cấp nghiêm trọng, cứ mưa là dột. Từ năm 2015 đến nay, người dân địa phương đã nhiều lần phản ánh lên các cấp có thẩm quyền về tình trạng xuống cấp của đình. Ðến năm 2017, người dân làng Lương Xá đã tổ chức họp bàn phương án tu sửa. Trước khi hạ giải, tháng 12-2017, UBND xã Liên Bạt có văn bản gửi UBND huyện Ứng Hòa xin tu bổ, tôn tạo đình Lương Xá. Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Ứng Hòa đã phúc đáp, yêu cầu UBND xã Liên Bạt lập hồ sơ báo cáo kinh tế - kỹ thuật và hướng dẫn xã xác định rõ nguồn vốn gửi về phòng, ban chuyên môn; Phòng có trách nhiệm tham mưu với UBND huyện Ứng Hòa xin ý kiến Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội về chủ trương tu bổ đình. Song, chính quyền, nhân dân địa phương đã tự ý tháo dỡ đình cũ, xây một tòa đình mới bằng bê-tông cốt thép trên nền đình cũ. Về vấn đề này, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Trương Minh Tiến khẳng định: “Ðình Lương Xá chưa được công nhận di tích, song đã được đưa vào danh mục kiểm kê di tích của thành phố. Việc tự ý hạ giải, xây mới đã vi phạm các quy định về bảo tồn di sản”.

Trước thực tế này, ngày 30-7, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã có văn bản gửi UBND huyện Ứng Hòa đề nghị đình chỉ hoạt động tu bổ. Tiếp đó, ngày 13-8, UBND thành phố Hà Nội đã gửi Công văn số 3692/UBND-KGVX chỉ đạo UBND huyện Ứng Hòa kiểm điểm xử lý các tổ chức cá nhân vi phạm quy định, báo cáo UBND thành phố trong tháng 8-2018; giao Sở Văn hóa và Thể thao hướng dẫn UBND huyện Ứng Hòa, UBND xã Liên Bạt thực hiện công tác khắc phục hậu quả.

Nguyên lý chung của công tác bảo tồn là gìn giữ tối đa các cấu kiện của kiến trúc cũ. Xong, việc tự ý đập đi xây lại bằng vật liệu hiện đại cho thấy, đang có “lỗ hổng” lớn trong nhận thức về công tác bảo tồn di sản trong cán bộ và người dân. Ðình Lương Xá được phân cấp cho UBND xã Liên Bạt quản lý, nhưng cán bộ xã lại đồng tình với việc phá đình cũ xây đình mới. Tháng 4-2017, cán bộ Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Ứng Hòa phát hiện vụ việc, nhưng đã không báo cáo UBND huyện. Phó Giáo sư Phạm Mai Hùng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khẳng định: “Qua một số vi phạm trong công tác tu bổ gần đây, nhất là vụ việc đình Lương Xá, có thể thấy, ý thức, nhận thức, trách nhiệm của cán bộ còn hạn chế. Công tác tuyên truyền để người dân hiểu về giá trị di sản cũng chưa đạt yêu cầu”.

Tìm giải pháp phù hợp thực tế

Dù chưa phải là di tích được công nhận, song việc khắc phục hậu quả những vi phạm tại đình Lương Xá là hết sức phức tạp. Ngày 16-8, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức Hội nghị tìm giải pháp khắc phục sự cố tu bổ đình Lương Xá. Tại cuộc họp, tạm thời có ba phương án được đưa ra. Phương án một là phá tòa đình bê-tông, tìm giải pháp khôi phục nguyên trạng đình cũ bằng gỗ. Phương án hai là giữ lại kiến trúc bê-tông hiện tại, gắn một số mảng chạm khắc cổ còn sử dụng được lên. Phương án ba là giữ phần kiến trúc bê-tông của nhà đại bái, chỉnh sửa hoàn thiện sao cho gần nhất với công trình cũ cả nội và ngoại thất, trong đó, phần hậu cung sẽ làm bằng gỗ, sử dụng lại những cấu kiện của đình cũ.

Hầu hết các chuyên gia, nhà nghiên cứu đều cho rằng phương án thứ nhất là không khả thi. Việc khôi phục nguyên trạng đình Lương Xá cổ bằng gỗ quá tốn kém, không thể huy động vốn từ người dân. Phương án hai được đại diện UBND xã Liên Bạt và người dân Lương Xá ủng hộ. Tuy nhiên, phương án này bộc lộ nhiều bất cập. PGS Phạm Mai Hùng cho rằng, phương án này sẽ rất “lố bịch” vì việc định hình bằng bê-tông cốt thép lại gắn thêm các mảng chạm khắc sẽ tạo ra sự khập khiễng. Kiến trúc sư Hoàng Ðạo Cương, Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích quốc gia cũng cho rằng phương án này mang tính gò ép.

Phần lớn các nhà khoa học đồng ý với phương án thứ ba. Kiến trúc sư Lê Thành Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích quốc gia cho biết: “Phải khẳng định rằng không có phương án nào là tối ưu, mà chỉ có phương án phù hợp với thực tế hiện nay, trên nguyên tắc: Bảo tồn tối đa có thể; phù hợp với nguồn lực và hài hòa nguyện vọng các bên. Trên cơ sở bộ khung bê-tông hiện nay, các cơ quan sẽ điều chỉnh, hoàn thiện sao cho gần nhất với kiến trúc đình cũ, kể cả kích thước đình, ngoại thất cũng như nội thất. Rất may, khi tổ chức xây dựng, đơn vị thi công vẫn làm bộ khung tương ứng với đình cũ gồm năm gian và có đầu đao. Mặc dù không giữ được những hiện vật mang tính lịch sử, nhưng làm theo phương pháp này chúng ta vẫn có thể bảo tồn được không gian văn hóa đình làng, đặt trong bối cảnh không gian chung; bảo tồn được hình thái kiến trúc cổ”. Kiến trúc sư Hoàng Ðạo Cương cho biết, Viện Bảo tồn di tích quốc gia vẫn đang lưu giữ hồ sơ về đình Lương Xá được thực hiện năm 2004. Ðây là cơ sở quan trọng để tiến hành các biện pháp khắc phục. Những bức ảnh, hồ sơ và những cấu kiện cũ của đình Lương Xá sẽ được bảo quản tại đình làng để người dân được biết. Ðể thực hiện phương án ba, cần khẩn trương kiểm kê, đánh giá cấu kiện cũ và lựa chọn đơn vị thi công đủ khả năng để triển khai các công đoạn tiếp theo. Phương án này cũng được xem là phù hợp với khả năng kinh tế của địa phương.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Trương Minh Tiến cho biết, trên cơ sở ý kiến các nhà khoa học, Sở sẽ báo cáo UBND thành phố, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để có biện pháp khắc phục phù hợp nhất. Các chuyên gia cũng một lần nữa nhấn mạnh, đây là biện pháp “chữa cháy”, điều cần nhất là phải tăng cường công tác quản lý, tuyên truyền để tránh tái diễn tình trạng này, nhất là tránh để việc khắc phục sự cố ở đình Lương Xá thành tiền lệ, đặt việc tu bổ vào thế “sự đã rồi”.

Giang Nam

Chia sẻ