Nhớ lắm "Người hay cãi"

Thứ Ba, 20/06/2017, 08:12:31
 Font Size:     |        Print
 

Nhà báo Hữu Thọ.

NDĐT - Ngày truyền thống Báo chí cách mạng Việt Nam 21-6 đã đến. Đây cũng là lần thứ hai, tập thể những người làm báo Nhân Dân không còn được đón nhà báo Hữu Thọ - "Người hay cãi" đến dự cuộc gặp mặt truyền thống thấm đẫm tình đồng nghiệp, đồng chí.

Tôi chưa thấy Tổng Biên tập Hữu Thọ vắng mặt một ngày 21-6 nào. Những năm gần đây, do bị tai nạn giao thông trong một chuyến công tác, sức khỏe của ông giảm sút như chiếc xe xuống dốc. Thật xúc động khi nhìn ông chống gậy vào hội trường rồi lên phòng ăn ở tầng 7, nói dăm ba câu chuyện, uống một ly rượu mừng với thế hệ những người làm báo là con em mình. Năm 1992, từ Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, ông được điều động trở về làm Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, ông vui như con chim được hợp đàn về tổ ấm, con hổ được về với đại ngàn. Trưa hôm ấy, ông rủ chúng tôi ra đầu phố Hàng Bông “đãi các cậu bữa cơm đầu ghế” (cơm hàng ngồi trên vỉa hè). Chính những kỷ niệm ấy cứ thôi thúc viết về vị Tổng Biên tập, mặc dù đó là việc vượt xa tầm nghĩ, tầm viết của mình. Tôi chưa một lần làm cán bộ trực tiếp dưới quyền của ông nhưng may mắn nhiều lần được làm việc, được sự chỉ bảo trực tiếp của ông.

Thời gian lắng đọng giúp tôi hiểu hơn gánh nặng đặt lên vai đồng chí Tổng Biên tập một tờ báo lớn, vị Tổng Tư lệnh các mặt trận tuyên truyền kinh tế công - nông nghiệp, văn hóa - xã hội, nhà nước và pháp luật, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị luôn nảy sinh vấn đề từng giờ, từng ngày. Đất nước vật vã bước vào công cuộc đổi mới khi nền kinh tế lâm vào khủng hoảng trầm trọng. Mô hình CNXH ở Liên Xô và Đông Âu đã sụp đổ. Khi làm Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, nhà báo Hữu Thọ, một mặt tập trung lãnh đạo chỉ đạo tờ báo thực hiện đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Mặt khác, không chỉ có viết, ông dặn chúng tôi: Chúng ta không chống lại kinh tế thị trường, không chống lại đường lối của Đảng. Nhưng chúng ta phải hiểu để nói rõ được mặt trái của kinh tế thị trường tác động lên đời sống xã hội, tình cảm, tư tưởng của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân.

Ban Chính trị - Xã hội chúng tôi thường mặc cảm là "dân trang ba, nhà tầng năm" nay có đất dụng võ khá xông xênh. Tổng Biên tập Hữu Thọ trực tiếp dẫn chúng tôi về Nam Định, rồi sang Thái Bình nghiên cứu tình hình an ninh nông thôn thông qua những vụ việc khiếu kiện dẫn đến sự bất ổn chính trị sau này. Dịp kỷ niệm 48 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (1993), ông chấp thuận và dẫn các phóng viên Ban Chính trị - Xã hội xuống tỉnh Quảng Ninh tổ chức hội thảo với những người trực tiếp làm than cho Tổ quốc. Hội thảo mang chủ đề "Kế thừa và phát huy thành quả của Cách mạng Tháng Tám". Hội thảo kết thúc thành công bởi đồng hồ đã chỉ qua 12 giờ 30 phút mà người nghe vẫn đông kín hội trường Công ty than Cẩm Phả. Phát biểu kết thúc hội thảo, Tổng Biên tập nói thẳng thực trạng niềm tin vào con đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn, có sự chao đảo ở không ít cán bộ, đảng viên.

Sau đó, diễn ra một loạt các cuộc hội thảo về 60 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến, 40 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Cuộc hội thảo này chúng tôi đã mời được Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Chu Huy Mân và các nhân chứng lịch sử đến giao lưu với đại biểu trẻ; rồi hội thảo 30 năm Phong trào Ba sẵn sàng. Các cuộc hội thảo đó đã tạo được dấu ấn trong dư luận xã hội lúc bấy giờ. Càng đi sâu vào nền kinh tế thị trường, càng phải làm thật tốt công tác xã hội của tờ báo. Bây giờ có ba việc mà Báo Nhân Dân phải "xông vào". Đó là công tác khuyến học, khuyến tài và khuyến thiện. Tổng Biên tập Hữu Thọ từng nói với chúng tôi như thế.

Năm ấy, Ban Bí thư Trung ương Đoàn tổ chức liên hoan "trẻ em nghèo vượt khó, học giỏi", Ban Biên tập vui vẻ nhận lời tiếp cả Đoàn đại biểu các cháu. Tổng Biên tập Hữu Thọ chủ trì tiếp với nghi thức trọng thị. Và quan trọng hơn, ông chỉ đạo đưa tin và ảnh như một sự kiện nổi bật trong số báo ra ngày hôm sau. Sau đó vài ngày, một đồng chí Bí thư Trung ương Đoàn nói với tôi: Nhờ có sự đón tiếp trọng thị của Báo Nhân Dân, Đoàn đại biểu trẻ em nghèo vượt khó, học giỏi, đi đến đâu cũng được đón tiếp hết sức nồng nhiệt. Năm tháng đi qua, rồi chúng ta chẳng ai nhớ sự kiện này, nhưng hơn 100 đại biểu thiếu nhi sẽ không bao giờ quên cây đa 71 Hàng Trống, quên tờ báo Đảng.

Từ khi đảm nhận nhiệm vụ Ủy viên Ban Biên tập, rồi Phó Tổng Biên tập, nhà báo Hữu Thọ có thói quen ngồi duyệt bài ngay tại phòng làm việc của Ban Thư ký – Biên tập. Bài tin duyệt đến đâu, ông trả ngay cho anh em khỏi phải lên xuống cầu thang nhận bài như nhiều đồng chí lãnh đạo khác. Khi rảnh, ông tranh thủ đọc bản tin TTXVN. Có tin nào hay, ông đánh dấu chuyển cho kíp trực. Có lần, tôi xuống Ban Thư ký – Biên tập xem bài tường thuật cuộc đối thoại của công nhân với đồng chí cán bộ cấp cao của Đảng. Chợt thấy tôi, ông gọi đến bên bàn cho xem bài đã chữa. Ý kiến phát biểu của một nữ công nhân được ông thêm một ý "nguyện vọng tha thiết của chị em phụ nữ công nhân chúng tôi là lương đúng hạn, gạo đúng kỳ". Đến bây giờ nhớ lại, tôi vẫn rưng rưng và thầm cảm phục sự hiểu biết sâu sắc đời sống xã hội ở Tổng Biên tập Hữu Thọ.

Lần khác, chữa xong bài phóng sự, ông đập bút đánh cạch một cái xuống bàn và giận dữ: Thế này mà gọi là phóng sự à? Không khí làm việc của Ban Thư ký - Biên tập lúc đó như chùng xuống. Thế nhưng chiều hôm sau vào phòng làm việc của nhà báo Lê Huyền Thông, Trưởng Ban Chính trị - Xã hội, ông rút từ trong cặp ra một chai rượu nút lá chuối. Vậy là thầy trò chúng tôi cùng nâng lên đặt xuống chén rượu cay xè. Đến lúc ngà ngà men rượu, ông mới đủng đỉnh: Các cậu thông cảm với cánh già chúng tớ rất sốt ruột vì tay nghề của các cậu. Làm báo là một nghề "Bánh đúc đổ ra sàng" không giấu được ai đâu. Câu nói ấy mạnh như rượu Làng Vân thấm vào tôi đến bây giờ.

Vào dịp đại hội Công đoàn các tỉnh, thành phố, tiến tới Đại hội Công đoàn toàn quốc (lúc đó chưa gọi là Liên đoàn Lao động, và tôi không nhớ rõ đại hội lần thứ mấy), tôi viết một bài về Đại hội Công đoàn tỉnh Vĩnh Phú với chủ ý thông qua tham luận của các đại biểu nêu rõ thực trạng khó khăn, khốn khổ về việc làm, thu nhập và đời sống của công nhân và người lao động. Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh trả lời đối thoại với đại biểu bằng một bài phát biểu đã được chuẩn bị sẵn, không thỏa đáng. Đối thoại giữa người đứng đầu chính quyền với đại biểu là hình thức mở rộng dân chủ trong dịp đại hội này. Nó đã được khẳng định trong chỉ thị của Ban Bí thư. Vĩnh Phú tổ chức Đại hội vẫn còn giữ hình thức cũ kỹ. Bài viết đã nằm trên bàn của Tổng Biên tập. Linh tính mách bảo tôi số phận bài viết sẽ gay go. Mà gay go thật. Khi tôi “cọc cạch” đạp xe từ nhà đến cơ quan vào chiều chủ nhật cũng là lúc Tổng Biên tập đã duyệt xong bài. Ông hỏi tôi: mọi sự đúng như bài viết chứ?

- Thưa đúng ạ, không những thế, Vĩnh Phú còn bầu tròn đoàn đại biểu đi dự Đại hội Công đoàn toàn quốc - tôi nói. Nghe xong, Tổng Biên tập Hữu Thọ đặt ngay cái tít phụ "Chủ tịch UBND tỉnh trả lời chưa thỏa đáng". Ông còn thêm một câu nặng như búa bổ vào bài viết: "Thời buổi dân chủ đang mở rộng mà Vĩnh Phú vẫn bầu tròn trong đại hội". Ông nhìn thẳng vào mặt tôi:

- Cậu còn trẻ mà đã hèn. Ăn thì họ cho ăn rồi. Việc gì mà phải bẻ cong ngòi bút của mình.

Thú thật, lúc đó người tôi run bắn lên như thuở còn học vỡ lòng, chữ viết thiếu nét bị ông giáo làng bắt để hai tay lên bàn cho vài cái thước kẻ. Ra gốc đa ngồi cho định thần cũng là chờ ông nguôi ngoai cơn giận, tôi lại gõ cửa:

- Thưa anh đúng là Vĩnh Phú bầu tròn đại biểu. Nhưng báo ta đưa lên thì Vĩnh Phú phải tổ chức đại hội lại để làm công tác nhân sự. Liệu có ảnh hưởng gì đến Đại hội Công đoàn toàn quốc hay không? Ông hạ giọng:

- Chú ra gặp anh em thư ký nói rõ anh Hữu Thọ bảo bỏ câu như chú vừa nói.

Tôi ra về trong niềm vui khôn tả vì sau cơn dông trời lại sáng. Và bất ngờ đến với tôi: Trong cuộc họp giao ban xuất bản ngày hôm sau, Tổng Biên tập Hữu Thọ biểu dương bài viết của tôi nêu được vấn đề, tốt hơn tất cả các bài viết trước đó. Nhà báo Hữu Thọ là thế, sòng phẳng, công bằng đối với ưu điểm, khuyết điểm của từng cây bút. Có lần ông nói riêng với tôi: Tớ xuống một số tỉnh ủy, thành ủy, anh em người ta có nhắc đến tên cậu, hỏi thăm cậu trong khi nhiều bộ trưởng, thứ trưởng chưa chắc họ đã nhớ. Bút danh là quý lắm. Cậu phải phấn đấu hơn nữa để giữ bút danh, giữ lấy bạn đọc của mình. Ở báo ta, ăn bát cơm của cán bộ lãnh đạo, quản lý chan lẫn với mồ hôi, đôi khi cả nước mắt. Nhưng tờ báo này là của nhân dân, của Đảng, anh em mình phải phấn đấu từng ngày. Viết ra những dòng này, tôi nghĩ nhà báo Hữu Thọ không chỉ dạy riêng tôi.

Xin được kết thúc bài viết này bằng những dòng lưu bút chan chứa tình cảm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đối với nhà báo Hữu Thọ trong tang lễ ông, ngày 14-8-2015: "Vô cùng thương tiếc đồng chí Hữu Thọ, một nhà báo lớn, giàu nhiệt huyết, trung thực, trách nhiệm, sắc sảo, luôn nặng lòng với dân với nước. Vĩnh biệt một con người, một nhân cách mà chúng tôi kính trọng. Kính viếng!".

PHẠM ĐẠO