Bản sắc Đà Lạt

Thứ Bảy, 21/12/2013, 01:08:58
 Font Size:     |        Print
 

Thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) trong nắng sớm.

Đà Lạt (Lâm Đồng) đã bước vào tuổi 120. Ngay từ những ngày đầu hình thành và trong suốt cả quá trình xây dựng, phát triển sau này, thành phố luôn hướng tới trở thành một thành phố của ngàn hoa, "thủ đô mùa hè" cho những ai muốn tận hưởng sự dịu ngọt, muốn thấy thời gian chầm chậm trôi... Hôm nay, Đà Lạt đang được "chăm chút" gìn giữ những nét riêng của bản sắc, hòa quyện trong vẻ đẹp trẻ trung, hiện đại.

Giáo sư, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Bru-nô Đờ Mơn-đơ của Vương quốc Bỉ đã có nhiều gắn bó với Đà Lạt từng nhận xét như thể ông là một người Việt Nam thực thụ: "Nói đến Đà Lạt, người Việt Nam ai cũng nôn nao. Bởi trong họ, Đà Lạt không chỉ là một đô thị mà còn là một tâm tưởng, có khi là một hoài niệm, có khi là một cảm giác sống tinh khôi, tươi mát mà thâm trầm. Sống ở đây là một trải nghiệm khác thường".

Du khách lãng du với thành phố ngàn hoa.

Từ rất lâu, hai tiếng Đà Lạt đã tạo trong tôi sự khát khao như lần đầu được đặt chân đến. Giã biệt vùng quê miền trung nắng gió, tôi trở thành công dân của "đô thị rừng" trôi trong sương giăng và ngập tràn sắc hoa... Đà Lạt với tôi luôn luôn là ấn tượng về sự tinh khôi và yên ả đến lạ kỳ! Hồi niệm thời sơ khai của thành phố Đà Lạt là trở về với không gian mênh mang lạc giữa rừng già, với vài bộ tộc người dân tộc thiểu số miền cao sinh sống. Nhà bác học người Pháp (gốc Thụy Sĩ) A-lếchxan-đrơ Y-éc-xanh trong chuyến thám hiểm xứ sở cao nguyên lần thứ hai (vào ngày 21-6-1893) đã ghi lại cảm xúc về những người dân nơi đây: "Vài làng người Lạch sống tập trung dưới chân núi LangBiang. Họ làm ruộng lúa rất tốt và rất hiếu khách...". Đó là những xúc cảm tốt lành để Y-éc-xanh hình thành ý tưởng khởi lập đô thị giữa miền sơn cước - Đà Lạt.

Nửa sau thế kỷ 19, người Pháp đã đến đây và phác họa tương lai xứ sở này sẽ trở thành "thủ đô mùa hè" của Đông Dương. Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Nguyễn Văn Tất cho rằng, Đà Lạt ngay từ khi hình thành đã có "công năng gốc" là thành phố nghỉ dưỡng. Đà Lạt mộng mơ, Đà Lạt trí tuệ và thanh lịch... là thương hiệu của thành phố bản sắc này.

Khí hậu mát mẻ quanh năm là điều hiếm có trên thế giới, giúp Đà Lạt duy trì được "lợi thế so sánh" trong tiến trình phát triển, gắn với dịch vụ du lịch, nghỉ dưỡng ở cấp độ quốc tế. Mát lạnh, không khí tinh khiết và không gian e lệ..., Đà Lạt được ví là chốn địa đàng. "Những thứ ấy là tài nguyên hiếm hoi mà Đà Lạt sở hữu. Chúng không thể thiếu nhau. Hợp làm một, chúng tạo nên độ tiện nghi, sự cảm khoái thể xác, mà không một hệ thống công nghệ cao nào có thể tạo nên" - Kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính nhận xét.

Những người Pháp đến Đà Lạt vào đầu thế kỷ 20 đã tặng cho thành phố này một câu châm ngôn có ý nghĩa "cho người này niềm vui, người kia sự mát lành". Đến Đà Lạt, có lẽ mọi người đều quyện hòa theo cách sống nơi đây. Từ nhịp bước chân của người dạo chơi, từ cách nói năng, cử chỉ... đến "kiểu" ngồi cà-phê đều diễn ra chầm chậm.

Chậm nhưng không trễ nải, đó là cái riêng của người Đà Lạt.

Đà Lạt từ một vùng hoang sơ, nhưng với những đặc điểm riêng nổi bật và lợi thế so sánh khác biệt về khí hậu, thổ nhưỡng, điều kiện tự nhiên... được người Pháp đầu tư nghiên cứu quy hoạch cảnh quan, thiết kế kiến trúc bài bản từ giai đoạn đầu phát triển.

"Nhắc đến không gian văn hóa của Đà Lạt thì không thể bỏ qua không gian quy hoạch kiến trúc mang đậm ảnh hưởng châu Âu, nhất là Pháp, bàng bạc khắp thành phố" - TS, KTS Ngô Viết Nam Sơn khẳng định.

Gặp Đại sứ Pháp tại Việt Nam Giăng Nô-en Poa-ri-ê bên lề Tuần lễ Pháp tại Đà Lạt vừa qua, ông cho biết: "Cách đây khoảng 10 năm, lần đầu tôi đến Đà Lạt và mê thành phố này từ đó. Đà Lạt hấp dẫn tôi vì khí hậu, cảnh quan, nhiều công trình kiến trúc tương tự ở Pháp".

Tuy nhiên, Đà Lạt còn có những không gian Việt lịch sử. Đó là nơi mà những người Việt Nam khắp cả nước tìm đến quần tụ sinh sống. Họ đã tạo lập sự nghiệp ở hai khu vực chính trên thành phố cao nguyên là khu ấp Ánh sáng, các phố buôn bán ở Khu Hòa Bình tỏa ra tứ phía. Và dấu xưa còn đó! Kiến trúc sư tài danh Ngô Viết Thụ đã từng nói, ở Đà Lạt, nhà không thấy trọn, núi không thấy trọn, cảnh luôn ảo huyền. Thiên nhiên ấy phảng phất như nét vẽ thủy mặc, nét kiêu sa của nghệ thuật Á Đông...

"Di sản kiến trúc" Âu - Việt phối cảnh giữa thiên nhiên Đà Lạt mang dáng nét kiêu sa quyến rũ. Đó là nét "chấm phá" trong tầm mắt của nhiều người khi thư thái ngắm nhìn Đà Lạt. Mỗi người, mỗi giới đến với Đà Lạt đều có cách "đắm đuối" riêng. Giới văn nghệ sĩ gọi Đà Lạt là thành phố cảm xúc. Giới trí thức gọi nơi này là thành phố thông minh.

Nhà báo thì cho rằng, thành phố "hình tháp". Nông dân thì gọi thành phố nông nghiệp công nghệ cao.

Kiến trúc sư thì đi tìm thành phố bản sắc và hiện đại...

"Thành phố trong rừng, rừng trong thành phố". Công thức này nhiều lần được nhắc tới một cách cẩn trọng trong quy hoạch phát triển Đà Lạt, với những "mảng xanh", những cung đường nhàn du, thấp thoáng bên sườn đồi...

Người ta vẫn thường gọi Đà Lạt là thành phố ngàn hoa. Phố núi mù sương, bàng bạc như bức tranh thủy mặc treo giữa vườn xuân. Đến đây vào thời khắc nào bạn cũng sẽ được chiêm ngưỡng hoa và hoa: hoa trong phố, hoa trên đồi, hoa trong nhà... và hoa trên lưng gùi sơn nữ.

Mùa thu hoạch tại một trang trại hoa của TP Đà Lạt (Lâm Đồng).

Từ những năm 60 của thế kỷ trước, hoa Đà Lạt từ các làng hoa lâu đời được đưa ra thị trường và trở thành thương hiệu nổi tiếng trong cả nước. Đầu tiên, phải kể đến làng hoa Hà Đông được thành lập vào năm 1938, khi người Pháp cho di trú người dân ở các làng hoa Nghi Tàm, Quảng Bá (Hà Nội) vào Đà Lạt lập ấp. Trải qua 74 năm phát triển, Làng hoa Hà Đông đã trở thành một vùng chuyên canh hoa nổi tiếng. Đây là làng hoa đầu tiên được công nhận là Làng nghề truyền thống của thành phố Đà Lạt.

Sau Hà Đông là những làng hoa đã trở thành quen thuộc với du khách như: làng hoa Thái Phiên, làng hoa Vạn Thành...

Đến năm 1994, những nhà nông đầu tiên của vùng đất này đã tiếp cận với kiểu trồng hoa công nghệ cao, từng bước chinh phục thị trường hoa cao cấp trong nước và vươn ra thế giới. Canh tác hoa, thưởng lãm hoa... đã trở thành yếu tố văn hóa hình thành rất tự nhiên ở Đà Lạt. Hoa Đà Lạt đã trở thành "biểu tượng" của xứ sở, đã nên thơ, vào nhạc, vào tranh...

Khí hậu và hoa... quyện hòa nét duyên của "đôi má hồng đào" người thiếu nữ đã tự nhiên níu chân nhiều người về với Đà Lạt.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng Nguyễn Văn Hương cho rằng, khi nói về Đà Lạt, từ trước tới nay mọi người thường nói nhiều về rừng, hoa, biệt thự và khí hậu... Nhưng ít ai để ý đến "cái gạch nối" giữa những giá trị ấy và con người Đà Lạt. Bởi, xứ này là nơi hội tụ của những con người từ nhiều miền quê, là kết quả tổng hợp các tinh hoa nhiều vùng, miền để hình thành cho mình một bản sắc.

Từ thuở xưa, nơi đây đã là quê hương lâu đời của người Lạch.

Người Pháp trong ý đồ tìm kiếm cho mình nơi nghỉ dưỡng, họ đã đến Đà Lạt. Trong một thời gian dài họ kiến tạo thành phố này... và dấu xưa còn đó. Người Kinh đến Đà Lạt định cư đồng thời với người Pháp. Họ đóng góp sức lực, ý chí lớn lao trong việc xây dựng thành phố và gắn bó lâu dài với vùng đất họ chọn làm quê hương.

Chắt lọc, tinh chế, tổng hòa đã "đúc" thành một "mẫu người Đà Lạt" có dáng dấp Huế nhưng không phải Huế, Hà thành mà không phải Hà thành, Quảng mà không hẳn Quảng Nam hay Quảng Ngãi... Bản sắc con người Đà Lạt rất dễ cảm nhận và phân biệt.

Đà Lạt đã và đang được nhiều người nhìn nhận là thành phố du lịch nổi tiếng của Việt Nam và trên thế giới, với vô vàn sự ví von: thành phố ngàn hoa, thành phố sương mù, thành phố ngàn thông, tiểu Pa-ri châu Á... Mặc dù vậy, theo Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Xuân Tiến, trong quá trình phát triển và xu thế đô thị hóa hiện nay, Đà Lạt đang đứng trước những thách thức và mâu thuẫn cần phải giải quyết. Đó là công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch, mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, giữa yêu cầu và khả năng nguồn lực, giữa hiện hữu và tương lai...

Nhiều nhà tư vấn cho quy hoạch chung TP Đà Lạt phân vân: Vấn đề đặc điểm khí hậu rất quan trọng vì đó là bản sắc của Đà Lạt, mà điều này rất mong manh; nhóm hồ trong cánh rừng được xác định là cốt lõi và đặc tính của Đà Lạt bây giờ đã bị bao phủ bởi vô vàn nhà kính mầu trắng; phát triển nông nghiệp trong đô thị đang làm ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị, cảnh quan tự nhiên và môi trường, do đó phải nghiên cứu chuyển thành một loại hình nông nghiệp đô thị; các mảng xanh và không gian mở chưa kết nối được thành không gian cảnh quan...

Những "điểm nghẽn" sẽ được khai thông. Bởi trong tương lai, Đà Lạt sẽ là "thành phố vườn" theo ý tưởng của chuyên gia kiến trúc người Pháp và "thành phố trong rừng, rừng trong thành phố" theo gợi ý của lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng cho các chuyên gia quy hoạch đô thị, cùng những ý tưởng khác nữa... trong đồ án "Quy hoạch chung TP Đà Lạt đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050".

Đà Lạt được giới kiến trúc sư khẳng định là một loại đô thị rất đặc biệt trong lịch sử đô thị, loại hình "đô thị phi đô thị". Đó là thành phố đáng sống khi Đà Lạt được "chăm chút" nhiều hơn, và nhận được những "cách nhìn tinh tế" với kiểu đô thị đặc biệt này.

Thành phố bước vào tuổi 120, hôm nay, tôi lại trở về Đà Lạt, chọn một quán cà-phê tĩnh lặng để ngắm thành phố thư thái vào cuối đông, được tận hưởng nắng lạnh ngọt lành và lần giở những không gian "bản sắc" của xứ ngàn hoa dấu yêu.

Bài và ảnh: MAI VĂN BẢO

Chia sẻ