Xử lý tốt nợ bảo hiểm xã hội, bảo đảm quyền lợi người lao động

Thứ Hai, 22/04/2019, 03:29:32

Trong những tháng đầu năm 2019, số nợ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) có chiều hướng gia tăng, đòi hỏi cần có những giải pháp xử lý dứt điểm, bảo đảm quyền lợi người lao động khi có phát sinh. Phó Trưởng ban Thu (BHXH Việt Nam) Mai Ðức Thắng (trong ảnh) đã có cuộc trao đổi về vấn đề này.

Phóng viên: Ông có thể cho biết tình hình nợ BHXH của các doanh nghiệp tính đến thời điểm hiện nay? Và nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng nợ BHXH như vậy?

Phó Trưởng ban Mai Ðức Thắng: Theo thống kê của BHXH Việt Nam, đến hết tháng 3-2019, tổng thu BHXH, BHYT toàn ngành là 79.293 tỷ đồng, đạt 22,1% kế hoạch Chính phủ giao. Dù tiến độ thu là khá khả quan so với cùng kỳ các năm trước nhưng tình hình nợ BHXH lại có chiều hướng gia tăng so với thời điểm cuối năm 2018. Ðến hết tháng 3, số nợ BHXH phải tính lãi là 6.436 tỷ đồng, chiếm 2% số phải thu, tăng 1.087 tỷ đồng so cuối năm 2018.

Theo đánh giá của chúng tôi, nguyên nhân của tình trạng nợ đọng, chậm đóng BHXH, BHYT có nhiều, nhưng nguyên nhân đầu tiên và cơ bản nhất là từ hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật BHXH, BHYT của chủ sử dụng lao động chưa tốt. Một số chủ sử dụng lao động nhận thức về trách nhiệm tham gia BHXH, BHYT cho người lao động còn hạn chế, nhất là khu vực ngoài nhà nước. Do vậy, việc đóng chậm, đóng thiếu hoặc trốn đóng BHXH, BHYT vẫn xảy ra. Thực tế, có những trường hợp người sử dụng lao động hiểu rất rõ trách nhiệm và quyền lợi tham gia BHXH, BHYT cho người lao động, nhưng vẫn cố tình không đóng BHXH, BHYT, hoặc chỉ đóng BHXH, BHYT cho một số người trong bộ khung quản lý của đơn vị để giảm chi phí, thu lợi nhuận nhiều hơn. Thậm chí, họ chấp nhận đóng lãi suất chậm nộp, lạm dụng tiền đóng BHXH, BHYT của người lao động để quay vòng vốn vì tỷ lệ lãi suất phạt chậm nộp thấp hơn lãi suất ngân hàng, thủ tục vay ngân hàng phức tạp. Nhận thức của chính người lao động về chính sách BHXH, BHYT cũng chưa đầy đủ nên còn có những trường hợp đồng ý với chủ sử dụng lao động trốn đóng, nợ đóng BHXH, BHYT. Có người hiểu biết về chính sách nhưng lại vì sức ép việc làm nên không dám đấu tranh với chủ sử dụng lao động để bảo vệ quyền lợi của mình. Một số trường hợp khác chưa thật sự quan tâm đến BHXH, BHYT, không nắm bắt thông tin của việc đóng - nộp BHXH, BHYT của bản thân nên không có thông tin về việc chủ sử dụng lao động nợ BHXH,…

Bên cạnh đó, hoạt động của các tổ chức công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp chưa thật sự hiệu quả; chưa làm tốt công tác tuyên truyền và thực hiện tốt chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người lao động. Ngoài ra còn có một lý do khiến tỷ lệ nợ BHXH gia tăng là các doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh nên cũng chậm đóng BHXH, BHYT cho người lao động…

Phóng viên: BHXH Việt Nam đã có những giải pháp gì nhằm khắc phục tình trạng này, thưa ông?

Phó Trưởng ban Mai Ðức Thắng: BHXH Việt Nam luôn xác định việc đôn đốc thu BHXH, BHYT kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Thời gian qua, BHXH Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường công tác thu, giảm nợ BHXH, BHYT. Trong đó, tăng cường phối hợp tổ chức công đoàn các cấp đẩy mạnh tuyên truyền chính sách, pháp luật BHXH, BHYT đến người sử dụng lao động và người lao động, nhằm thay đổi nhận thức, từ đó thay đổi hành vi của người sử dụng lao động và người lao động.

Ðồng thời, triển khai đồng bộ các giải pháp nghiệp vụ nhằm đốc thu: Giao chỉ tiêu phấn đấu giảm nợ ngay từ đầu năm đối với BHXH từng tỉnh, thành phố; yêu cầu cán bộ chuyên quản thu bám sát đơn vị để đôn đốc doanh nghiệp đóng kịp thời số phát sinh; công khai danh tính đơn vị nợ BHXH, BHYT trên phương tiện thông tin đại chúng. Triển khai các cuộc kiểm tra chuyên đề, thanh tra đột xuất đối với các đơn vị nợ đọng; phối hợp tổ chức công đoàn lập hồ sơ khởi kiện đối với những doanh nghiệp nợ kéo dài, ảnh hưởng quyền lợi người lao động…

Hiện BHXH Việt Nam đã triển khai hệ thống tin nhắn tự động, tra cứu thông tin theo đầu số 8079 (mức phí 1.000 đồng), để thông báo tình hình thu - nộp BHXH của doanh nghiệp cũng như cho phép người lao động nhắn tin tra cứu thời gian đóng BHXH, BHYT của bản thân, từ đó giúp người lao động có đủ thông tin về việc đóng - nộp BHXH, BHYT của doanh nghiệp, chủ động hơn trong việc tham gia giám sát doanh nghiệp thực hiện chính sách, pháp luật BHXH, BHYT cũng như đấu tranh bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Phóng viên: Khởi kiện các doanh nghiệp nợ BHXH là một trong những giải pháp được kỳ vọng sẽ giải quyết được tình trạng nợ BHXH. Vậy kết quả triển khai trên thực tế ra sao, thưa ông?

Phó Trưởng ban Mai Ðức Thắng: Kể từ khi quy định tổ chức công đoàn có thể khởi kiện doanh nghiệp nợ BHXH đến nay, cơ quan BHXH các cấp trong cả nước đã chuyển 2.862 hồ sơ nợ BHXH của doanh nghiệp sang tổ chức công đoàn. Ngay sau khi chuyển hồ sơ, đã thu được hơn 835 tỷ đồng. Ðến nay, đã có 128 hồ sơ được thụ lý. Tòa án đã xử một doanh nghiệp và thu về số tiền 700 triệu đồng…

Việc khởi kiện doanh nghiệp nợ BHXH của tổ chức công đoàn còn gặp khó khăn do các quy định về quy trình, thủ tục khởi kiện giữa các văn bản quy phạm pháp luật chưa thống nhất. Hiện nay, để khởi kiện một vụ án nợ BHXH, phải có giấy ủy quyền của người lao động hoặc giấy ủy quyền của tổ chức công đoàn cơ sở; phải qua thủ tục hòa giải của chủ tịch UBND cấp huyện. Nhưng trên thực tế, việc tổ chức công đoàn đi lấy hết ý kiến ủy quyền của hàng nghìn người lao động là khó khả thi; và cũng ít có tổ chức công đoàn cơ sở nào đứng ra khởi kiện chủ sử dụng lao động của chính họ. Về phía người lao động cũng không dám ủy quyền để kiện chủ doanh nghiệp của mình khi bản thân cần việc làm. Còn đối với người sử dụng lao động luôn trốn tránh, không hợp tác làm việc với các cơ quan chức năng, không ký nhận biên bản đối chiếu công nợ để làm căn cứ hoàn thiện hồ sơ khởi kiện…

Phóng viên: Vậy những vướng mắc trên sẽ được BHXH Việt Nam và các cơ quan chức năng giải quyết như thế nào, thưa ông?

Phó Trưởng ban Mai Ðức Thắng: Từ thực tiễn tổ chức thực hiện nhiệm vụ, BHXH Việt Nam vẫn đang tích cực kiến nghị với các cơ quan chức năng sớm hoàn thiện các quy định của pháp luật, tạo cơ chế đầy đủ để việc xử lý nợ BHXH, BHYT được giải quyết, nhằm bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền lợi của người tham gia BHXH, BHYT.

Hiện nay, Tòa án nhân dân tối cao đang lấy ý kiến các bộ, ngành có liên quan để hoàn thiện văn bản hướng dẫn quy trình khởi kiện đối với đơn vị nợ đọng BHXH, BHYT cũng như việc xử lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật BHXH, BHYT theo quy định tại các Ðiều 214, 215, 216 Bộ luật Hình sự. Chúng tôi tin rằng khi những khó khăn, vướng mắc này được tháo gỡ, sẽ có những tác động tích cực đến công tác thu nợ BHXH, BHYT.

BHXH Việt Nam cũng đang phối hợp các cơ quan chức năng tham mưu với Chính phủ trình Quốc hội ban hành các văn bản pháp luật quy định việc quản lý và xử lý nợ đối với các doanh nghiệp đã giải thể, phá sản, rút giấy phép kinh doanh; doanh nghiệp chủ bỏ trốn không có nguồn tài chính trả nợ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!

TUỆ ANH (Thực hiện)