Tin tức
Bất cập trong quản lý, khai thác công trình thủy lợi
Thứ hai, 19/08/2013 - 10:11 PM (GMT+7)
[+] Cỡ chữ: Mặc định
Nâng cấp hệ thống kênh mương nội đồng trước mùa mưa bão.

Trên địa bàn cả nước hiện có hàng chục nghìn công trình thủy lợi các loại, cùng với hệ thống hồ chứa, trạm bơm, cống tưới tiêu... Tuy nhiên, do công tác quản lý, khai thác còn nhiều bất cập, nhiều công trình đã bị xuống cấp nghiêm trọng, không bảo đảm an toàn, đe doạ đến tính mạng và tài sản người dân, nhất là trong mùa mưa bão.

Hệ thống thủy lợi vừa thiếu vừa yếu

Theo Tổng cục Thủy lợi, trong hàng chục nghìn công trình thủy lợi các loại, có 904 hệ thống thủy lợi lớn và vừa, quy mô tưới từ 200 ha trở lên; hơn 5.000 hồ chứa các loại, với tổng dung tích trữ nước hơn 35,34 tỷ m3; hơn 10 nghìn trạm bơm lớn; gần 5.000 cống tưới tiêu lớn; 5.700 km đê sông, 3.000 km đê biển, 23 nghìn km bờ bao ngăn lũ đầu vụ hè thu ở đồng bằng sông Cửu Long và hàng trăm km kè; hơn 126 nghìn km kênh mương. Theo thiết kế, tổng năng lực của các công trình thủy lợi hiện nay có khả năng tưới cho khoảng 3,45 triệu ha đất canh tác, tiêu thoát nước cho 1,72 triệu ha đất nông nghiệp. Tuy nhiên, do xây dựng đã lâu, nhiều công trình xuống cấp nghiêm trọng, thêm vào đó, nhu cầu sản xuất ngày càng lớn trong khi hệ thống công trình thủy lợi vừa thiếu, lại yếu về năng lực.

 Trao đổi với chúng tôi, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý công trình thủy lợi Ðặng Duy Hiển cho biết, trên thực tế, các công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp chỉ khai thác được từ 60 đến 65% năng lực thiết kế, thậm chí có công trình mới khai thác được hơn 30%. Nhiều trục kênh tưới, tiêu lớn đã bị bồi lắng nghiêm trọng, giảm đáng kể khả năng dẫn nước. Nhiều máy bơm lắp đặt từ đầu những năm 60 của thế kỷ trước tới nay chưa được thay thế, hiệu suất chỉ còn 70 đến 75%. Nhiều hệ thống công trình thủy lợi được xây dựng cách đây 40, 50 năm, đã xuống cấp, công nghệ lạc hậu, thiếu an toàn trong mùa mưa lũ. Riêng các hồ chứa loại vừa và nhỏ do các xã và hợp tác xã quản lý hầu như chưa được đầu tư nâng cấp, kênh mương bị thu hẹp không đủ khả năng tưới, tiêu...

Ðưa chúng tôi đến xã Yên Phú, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, nơi được tưới tiêu bằng nước của công trình thủy lợi Ngòi Là, chị Phạm Thị Thành, Ban quản lý khai thác công trình thủy lợi Tuyên Quang chia sẻ, công trình được xây dựng từ năm 1975, đến nay vẫn vận hành tốt, với năng lực tưới cho 700 ha đất hai vụ. Từ khi đưa công trình vào sử dụng đến nay chưa có lần nào được sửa chữa lớn, sạt lở nhiều, nhưng hỏng đâu sửa đấy vì không có kinh phí. Thấy chúng tôi, bác Nguyễn Khắc Sơn, Trưởng thôn 1, xã Yên Phú, đang lội ruộng góp thêm: Cánh đồng nơi đây không lo thiếu nước, đến mùa vụ, tổ dịch vụ sẽ đưa nước về đồng, chúng tôi chỉ việc đi cấy và chăm sóc lúa thôi. Trong mùa mưa bão cũng không lo bị úng.

 Nhưng không phải tất cả công trình thủy lợi nào cũng phát huy hiệu quả như công trình Ngòi Là. Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Tuyên Quang Nguyễn Công Hàm cho biết, tính đến thời điểm này, tỉnh có 240 công trình thủy lợi xuống cấp, hư hỏng, giảm năng lực tưới. Ban quản lý, khai thác công trình thủy lợi tỉnh đã tổ chức kiểm tra và có kế hoạch tu sửa, nâng cấp, với tổng kinh phí dự kiến hơn hai tỷ đồng. Tuy nhiên, đến nay, mới hoàn thành ba công trình, với kinh phí 326 triệu đồng từ nguồn phí cấp bù thủy lợi phí. Bên cạnh đó, một số công trình đã bị hư hỏng từ nhiều năm nay nhưng chưa có kinh phí để sửa chữa. Chia sẻ khó khăn, Chi cục trưởng Nguyễn Công Hàm trăn trở, toàn bộ kinh phí để sửa chữa các công trình thủy lợi từ trước đến nay luôn luôn thiếu và đều dựa vào nguồn thu thủy lợi phí. Nhưng từ khi miễn thủy lợi phí, Nhà nước cấp bù thì nguồn kinh phí đã thiếu, nay còn thêm chậm. Chính vì vậy sau mỗi mùa mưa bão, những sạt lở nhỏ chưa được sửa chữa ngay dễ dẫn đến hư hỏng lớn, gây mất an toàn cho công trình và đe dọa tài sản, tính mạng người dân.

 Cũng như Tuyên Quang, tỉnh Phú Thọ có 1.351 hồ đập, 439 phai dâng có nhiệm vụ cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp. Trong những năm gần đây, một số hồ đập có dung tích lớn đã được đầu tư nâng cấp. Nhưng phần lớn các hồ, đập trên địa bàn đều được xây dựng từ nhiều thập niên trước, thiếu kinh phí nên xây chưa được hoàn chỉnh, đập đất được đắp thủ công, khả năng trữ nước kém và vẫn phải thường xuyên theo dõi đề phòng sự cố khi có mưa lũ lớn. Bên cạnh đó, một số tỉnh vẫn  còn nhiều công trình xuống cấp nhanh do không được duy tu bảo dưỡng đầy đủ, kịp thời, như Trạm bơm My Ðộng (Hải Dương), hệ thống đóng mở các cống vùng triều (Thái Bình, Nam Ðịnh), cống Phó Sinh (Bạc Liêu) và một số cống ngăn mặn ở đồng bằng sông Cửu Long đã đầu tư, vận hành lâu nhưng không được sửa chữa, nâng cấp. Thêm vào đó, nhiều công trình bị lấn chiếm, làm biến dạng, xói lở, giảm khả năng phục vụ...

 Nâng cao năng lực quản lý, điều hành

 Nhằm nâng cao năng lực, bảo đảm an toàn các công trình thủy lợi trong mùa mưa bão thì giải pháp công trình luôn được đặt lên hàng đầu. Do điều kiện kinh phí đầu tư hạn hẹp, nguồn cấp bù thủy lợi phí chậm và không đủ đáp ứng yêu cầu nâng cấp, sửa chữa các công trình cho nên việc nâng cao năng lực quản lý, điều hành đang là giải pháp hữu hiệu. "Của bền tại người", những công trình sau khi đầu tư sửa chữa được quản lý, vận hành bài bản sẽ tăng tuổi thọ, hạn chế đến mức thấp nhất suất đầu tư. Thực tế đã chứng minh qua sự cố vỡ hồ đập Phân Lân ở thôn Phân Lân, xã Ðạo Trù, huyện Tam Ðảo, tỉnh Vĩnh Phúc đầu tháng 8 vừa qua, nguyên nhân là do công trình đưa vào sử dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp từ tháng 5-2011 nhưng đến nay vẫn chưa bàn giao cho đơn vị nào quản lý. Chính vì không ai chịu trách nhiệm nên đã xảy ra sự cố vỡ đập, gây thiệt hại lớn cho công trình và tài sản của hàng trăm hộ dân trong khu vực.

 Ðể bảo đảm an toàn và phát huy hiệu quả các công trình thủy lợi, đòi hỏi phải tăng kinh phí duy tu bảo dưỡng công trình, tập trung đầu tư hoàn chỉnh hệ thống. Bên cạnh đó, các ngành chức năng cũng cần hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách trong quản lý khai thác. Chia sẻ quan điểm với chúng tôi, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý công trình thủy lợi Ðặng Duy Hiển cho biết, để tạo động lực cần miễn tiền thuê đất thuộc phạm vi quản lý của các doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi. Doanh nghiệp được quản lý toàn diện hệ thống công trình và được sử dụng đất đai trong phạm vi quản lý để kinh doanh tổng hợp, bảo đảm không ảnh hưởng đến môi trường, sự an toàn và tính bền vững của công trình. Ðồng thời, được giữ lại khoản thuế thu nhập doanh nghiệp trong các hoạt động kinh doanh tổng hợp để đầu tư, hiện đại hóa trang thiết bị quản lý, vận hành và bổ sung vốn cho duy tu sửa chữa công trình. Mặt khác, đối với chính quyền địa phương, cần phân cấp triệt để quyền, trách nhiệm trong công tác quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi cho chính quyền các cấp, đặc biệt cấp cơ sở.

Cuối cùng, để các công trình thủy lợi vững vàng trong mưa bão thì yếu tố con người, phát triển nguồn nhân lực đóng vai trò then chốt. Các đơn vị quản lý thủy lợi cấp tỉnh cần chú trọng đào tạo nghiệp vụ người làm công tác quản lý, vận hành thuộc các doanh nghiệp và tổ chức thủy nông cơ sở. Tăng cường, kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước về thủy lợi. Tách bạch chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu nhà nước đối với các công trình thủy lợi để phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm, tránh chồng chéo và mâu thuẫn trong chỉ đạo, quản lý. Củng cố, phát triển bền vững, bảo đảm khép kín và các công trình thủy lợi có chủ quản lý thật sự. Làm được như vậy kết hợp với sự quan tâm và đầu tư ngày càng lớn của Chính phủ, chắc chắn các công trình thủy lợi sẽ phát huy hết hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu trong sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an toàn tính mạng của người dân trong mỗi mùa mưa bão.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vừa có quyết định thành lập năm đoàn kiểm tra công tác bảo đảm an toàn các hồ chứa nước tại 23 tỉnh, thành phố trên cả nước. Nhiệm vụ của các đoàn là kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an toàn các hồ chứa nước tại các địa phương; kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến quản lý an toàn hồ chứa; hướng dẫn thực hiện kiểm tra công trình trước và sau lũ, việc thực hiện quy trình vận hành các hồ chứa, phương án phòng,s chống lụt bão. Các đoàn công tác sẽ kiểm tra thực tế tại các công trình hồ chứa hư hỏng, có nguy cơ mất an toàn và các hồ chứa đang đầu tư sửa chữa, nâng cấp, đồng thời tiếp thu các kiến nghị của địa phương đối với Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về công tác quản lý hồ chứa nước.

 

 Bài và ảnh: TUẤN NGỌC
Các tin bài khác: