Vòng xoáy xung đột ở Trung Đông

TRẦN ANH (BIÊN DỊCH)

Thứ tư, 16/10/2019 - 02:39 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ áp sát biên giới với Syria. Ảnh: REUTERS

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đang mở cuộc tiến công nhằm vào các lực lượng người Kurd ở khu vực đông bắc Syria trong một chiến dịch mang tên “Mùa xuân hòa bình”. Lập tức, động thái quân sự này vấp phải sự lên án của cộng đồng quốc tế vì những hậu quả khó lường có thể mang lại.

Cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ

Theo CNN, sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc kéo theo sự tan rã của Đế quốc Ottoman vào năm 1923, người Kurd - nhóm dân tộc lớn thứ tư ở khu vực Trung Đông, đã nỗ lực đấu tranh cho một nhà nước Kurd độc lập. Nhưng khi khu vực bị chia rẽ, ước mơ của người Kurd đã không thể trở thành hiện thực. Họ phải sống phân bố trải dài từ Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Syria, Iran tới Armenia. Từ đó tới nay, người Kurd vẫn theo đuổi nỗ lực lập quốc nhưng đều không thành.

Cùng các mâu thuẫn tranh đoạt quyền lực trong lịch sử, mong muốn thành lập một nhà nước độc lập của người Kurd bị Thổ Nhĩ Kỳ coi là mối đe dọa đối với sự tồn tại của nước này, nên mối quan hệ giữa người Thổ Nhĩ Kỳ và người Kurd vẫn luôn tiềm ẩn xung đột. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, người Kurd bị cấm mặc trang phục truyền thống hay nói ngôn ngữ của họ. Người Kurd cũng phải đối mặt sự phân biệt đối xử và chịu các chính sách ngược đãi. Tuy nhiên, mối quan hệ này đã đặc biệt trở nên căng thẳng khi đảng Công nhân người Kurd (PKK) phát động một phong trào ly khai ở Thổ Nhĩ Kỳ vào đầu những năm 80 của thế kỷ trước. Cuộc chiến giành quyền tự trị cho người Kurd giữa PKK và Thổ Nhĩ Kỳ đã trải qua ba thập kỷ đầy đau thương, chết chóc. Đỉnh điểm là năm 1984, hàng chục nghìn người đã thiệt mạng trong cuộc xung đột giữa hai bên. Thậm chí Thổ Nhĩ Kỳ còn liệt PKK vào danh sách các tổ chức khủng bố.

Không chỉ kìm hãm người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ, trong suốt một thập kỷ gần đây, chính quyền Ankara được cho là thường xuyên bắn tên lửa qua biên giới nhằm vào Vùng Kurdistan (KRG) của người Kurd thuộc Iraq để tiêu diệt các chiến binh PKK. Ngày 24-8 vừa qua, Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cũng phát động chiến dịch tiến công vào vùng Sinat-Haftanin, phía bắc Iraq để truy kích các thành viên của PKK. Các cuộc tiến công gây ra nhiều thương vong cho dân thường.

Tại Syria, từ năm 2004, lực lượng dân quân mang tên Các đơn vị bảo vệ nhân dân người Kurd (YPG) đã bắt đầu hoạt động với mục tiêu thành lập một nhà nước tự trị cho người Kurd. Lực lượng này được một số nước phương Tây hoan nghênh vì lập trường chống Hồi giáo cực đoan. Trong cuộc chiến chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS), lực lượng này đã thu hút được nhiều tình nguyện viên gia nhập hàng ngũ và gây tổn thất đáng kể cho IS. YPG bị Thổ Nhĩ Kỳ coi là có quan hệ chặt chẽ với PKK và vì thế cũng trong “tầm ngắm” của Ankara.

Sau đó các thành viên YPG cùng các nhóm vũ trang khác trong khu vực như lực lượng dân quân Arab, lực lượng dân quân người Assyria, cũng như một số nhóm nhỏ hơn người Turk, người Armenia, người Chechnya… phát triển thành Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) như hiện nay. Việc SDF góp công lớn trong nỗ lực đẩy lùi IS khỏi lãnh thổ Syria khiến sức mạnh của người Kurd vì thế được gia tăng, song đây chính là mối lo ngại đối với Thổ Nhĩ Kỳ.

Sau khi tiến công Syria, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cho biết, chiến dịch quân sự “Mùa xuân hòa bình” nhằm mục đích “phá hủy hành lang khủng bố đang dần được lập ra ở biên giới phía nam của Thổ Nhĩ Kỳ và mang lại hòa bình cho khu vực”. Hành động này cũng nhằm thành lập “vùng an toàn” mà Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ đã lên kế hoạch trước đó.

Theo các quan chức cấp cao Thổ Nhĩ Kỳ, “vùng an toàn” sẽ là một dải đất rộng ít nhất 30 km2, nằm dọc biên giới giữa nước này với Syria. Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ dự định xây 140 ngôi làng, 10 thị trấn bên trong khu vực này với chi phí lên tới 27 tỷ USD. Dự án sẽ cung cấp chỗ ở cho hơn 700 nghìn người. Theo đó, mỗi ngôi làng sẽ có 1.000 ngôi nhà, đủ chỗ ở cho khoảng 5.000 người. Trong khi đó, mỗi thị trấn sẽ có 6.000 ngôi nhà cho tổng dân số dự kiến là 30.000 người.

Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết, “vùng an toàn” đóng vai trò là rào chắn ngăn Thổ Nhĩ Kỳ với những bất ổn bên trong Syria. “Vùng an toàn” cũng sẽ tạo điều kiện cho người Syria di cư hiện sống ở Thổ Nhĩ Kỳ trở về đất nước họ. Chính quyền Ankara dự kiến, khi được mở rộng thêm, “vùng an toàn” sẽ cho phép tới hai triệu người tị nạn Syria ở Thổ Nhĩ Kỳ hồi hương. Hiện nay, tại Thổ Nhĩ Kỳ có hơn 3,6 triệu người tị nạn Syria. Đây là con số cao nhất trên thế giới.

Trước sự trì hoãn của Mỹ về việc tạo ra “vùng an toàn” ở khu vực đông bắc Syria, ngày 5-10 vừa qua, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan cho biết, sự kiên nhẫn của Thổ Nhĩ Kỳ với Mỹ đã hết và đơn phương tiến hành chiến dịch quân sự vào Syria. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng, mục tiêu thật sự của chiến dịch tiến công nói trên là nhằm tiêu diệt các lực lượng người Kurd ở Syria.

Chiếc “đèn xanh” nguy hại

Theo The Guardian, quyết định tiến công vào Syria của Thổ Nhĩ Kỳ được đưa ra sau khi Mỹ rút toàn bộ cố vấn quân sự và hơn 50 lính đặc nhiệm đang hỗ trợ dân quân người Kurd ở quốc gia Tây Á trên vào ngày 7-10. Trước đó, từ cuối năm 2018, chính quyền Mỹ đã công bố kế hoạch rút quân khỏi Syria. Đây được cho là bước đi nhằm thực hiện cam kết của ông Trump trong chiến dịch tranh cử Tổng thống Mỹ năm 2016, rằng sẽ đưa nước Mỹ thoát khỏi tình cảnh sa lầy trong những “cuộc chiến vô ích”. Theo tuyên bố của Tổng thống Trump, IS đã bị tiêu diệt hoàn toàn tại Syria và đã đến lúc phải đưa những người lính Mỹ trở về nhà. Trách nhiệm hiện giờ thuộc về khu vực. Tuy nhiên, “Mỹ sẵn sàng trở lại nếu những tay súng khủng bố xuất hiện”.

Dù vậy, truyền thông thế giới cho rằng, việc Mỹ rút quân khỏi Syria nhằm “bật đèn xanh” cho Thổ Nhĩ Kỳ tiến công vào khu vực biên giới nước này và đó thực chất là để Ankara “thế chân” Mỹ tại đây. Bởi, cuộc chiến tại Syria đã khiến chính quyền Washington tốn nhiều tiền của và cả tính mạng của không ít binh sĩ Mỹ. Thay vì sa chân vào “bãi lầy” này, Tổng thống Mỹ cho rằng cần phải tập trung các nguồn lực cho các mục tiêu khác quan trọng và sát sườn hơn. Ngoài ra, ông Trump cũng muốn giảm bớt vai trò và ảnh hưởng của Mỹ đối với vấn đề Syria, qua đó tạo áp lực buộc các nước đồng minh châu Âu phải đóng góp nhiều hơn về tài chính để giải quyết cuộc xung đột ở quốc gia Tây Á.

The New York Times cho biết, quyết định rút quân tại Syria của Tổng thống Mỹ, dù chưa phải toàn bộ, đã khiến ông vấp phải nhiều chỉ trích từ cộng đồng quốc tế cũng như chính các thành viên đảng Cộng hòa. Hầu hết ý kiến đều cho rằng quyết định của Tổng thống Mỹ là quay lưng lại với lực lượng người Kurd, một đồng minh thân cận của Mỹ lâu nay trong cuộc chiến chống khủng bố. Đáp lại, trên mạng xã hội Twitter, Tổng thống Trump đăng tải một nội dung, trong đó tuyên bố sẽ “xóa sổ hoàn toàn nền kinh tế” Thổ Nhĩ Kỳ nếu phát hiện họ “làm bất kỳ điều gì quá giới hạn” trong chiến dịch quân sự ở đông bắc Syria. Ông Trump cũng khẳng định Mỹ sẵn sàng làm trung gian hòa giải giữa Ankara và người Kurd.

Dù vậy, theo giới phân tích, trong bối cảnh IS đang cố gắng tái hợp lực lượng, quyết định rút quân của Washington mở đường cho chiến dịch quân sự của Ankara tại Syria cũng làm gia tăng nguy cơ về việc trỗi dậy của tổ chức khủng bố kể trên. SDF đang giam giữ khoảng 10.000 tay súng IS và cuộc tiến công bằng pháo và máy bay chiến đấu của Thổ Nhĩ Kỳ rất có thể sẽ phá hủy các nhà tù và giải thoát cho các phần tử IS. Đó là chưa kể chiến dịch quân sự của Ankara sẽ gây ra làn sóng tị nạn mới, mà theo ước tính của LHQ là sẽ lên tới hàng trăm nghìn người.