Sản phẩm phái sinh mới

THÙY LINH

Thứ hai, 01/07/2019 - 05:37 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Sau gần hai năm thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) đi vào hoạt động (từ ngày 10-8-2017), từ ngày 4-7-2019, nhà đầu tư (NĐT) sẽ đón nhận thêm một sản phẩm phái sinh (PS) mới là hợp đồng tương lai (HĐTL) trái phiếu chính phủ (TPCP). Với sản phẩm này, TT vận hành ra sao, điều kiện tham gia như thế nào và khác gì so các TTCKPS trên thế giới?

Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), HĐTL TPCP, hay một số nước gọi là HĐTL trên lãi mà tài sản cơ sở là TPCP với một mức giá xác định trước tại thời điểm cụ thể trong tương lai. Hai bên có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng đó tại thời điểm đáo hạn. HĐTL TPCP đầu tiên trên thế giới ra mắt tại Mỹ vào ngày 29-10-1975. Kể từ thời điểm đó, HĐTL TPCP đã trở thành sản phẩm phòng ngừa rủi ro quan trọng trên TT tài chính toàn cầu.

Theo thống kê của Hiệp hội Công nghiệp giao dịch tương lai (Futures Industries Association - FIA), trong vòng gần 10 năm trở lại đây (từ 2009-2018), số lượng HĐTL lãi suất được giao dịch đạt bình quân hơn 2,7 tỷ hợp đồng/năm; riêng năm 2018 là 3,6 tỷ hợp đồng, tăng 16% so năm 2017.

Cũng theo FIA, năm 2018, HĐTL trên lãi suất có tỷ trọng lớn nhất, chiếm hơn 21% tổng khối lượng giao dịch của các sản phẩm HĐTL; đứng thứ hai là sản phẩm HĐTL trên chỉ số chiếm 19,8%, với 3,4 tỷ hợp đồng.

Tại Việt Nam, theo Nghị định 42/2015/NĐ-CP về CKPS và TTCKPS, HĐTL TPCP được định nghĩa là HĐTL dựa trên tài sản cơ sở là TPCP hoặc trái phiếu giả định (TPGĐ) có đặc trưng cơ bản của TPCP. Theo đó, một trong những cấu phần quan trọng nhất khi thiết kế HĐTL TPCP là việc lựa chọn tài sản cơ sở để tạo ra sự kết nối giữa TT cơ sở và TTCKPS, giúp NĐT định giá HĐTL. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tất cả các TT trên thế giới có giao dịch HĐTL TPCP như: Mỹ, Nhật Bản, Malaysia… đều sử dụng TPGĐ là tài sản cơ sở. TPGĐ này sẽ tương đối đại diện cho xu hướng TT tại thời điểm sản phẩm được đưa ra giao dịch. Việc thanh toán được thực hiện bằng cách chuyển đổi các TPGĐ sang các TP thật thông qua hệ số chuyển đổi tính cho ngày thanh toán cuối cùng hoặc dựa trên giá bình quân của các TP trong rổ TP thanh toán.

Sau khi nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng về TTCP cơ sở kết hợp kinh nghiệm quốc tế tại các TTCKPS phát triển trên thế giới và dựa trên ý kiến tham vấn của các thành viên TT, cơ quan quản lý TT đã đi đến thống nhất quyết định xây dựng sản phẩm HĐTL TPCP 5 năm. Sản phẩm HĐTL TPCP 5 năm có tài sản cơ sở TPCP có kỳ hạn 5 năm, mệnh giá 100.000 đồng, lãi suất danh nghĩa 5,0% năm, trả lãi định kỳ 12 tháng/lần, trả gốc một lần khi đáo hạn. Việc lựa chọn tài sản cơ sở cho HĐTL TPCP 5 năm là TP Kho bạc Nhà nước (KBNN) có kỳ hạn 5 năm do TP này có tỷ lệ trúng thầu cao nhất, tính thanh khoản cao hơn so các loại TP khác và phù hợp định hướng của Nghị quyết số 78/2014/NQ-QH về phát hành TPCP có kỳ hạn 5 năm trở lên kể từ năm 2015. TP KBNN được sử dụng làm tài sản cơ sơ là TPGĐ có kỳ hạn 5 năm. TPGĐ là TP không có thật, tuy nhiên có những đặc điểm tương tự như TP thật về lãi suất danh nghĩa, kỳ hạn, mệnh giá, trả lãi định kỳ…

Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, trong thời gian đầu triển khai sản phẩm HĐTL TPCP, đối tượng tham gia giao dịch chỉ giới hạn trong phạm vi các NĐT tổ chức.