Lành mạnh hóa thị trường cho vay tiêu dùng

THU THỦY, HẠNH DUNG

Thứ tư, 26/06/2019 - 01:54 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Các ngân hàng sắp xếp lại danh mục kinh doanh, tập trung hơn vào các sản phẩm cho vay tiêu dùng.

Mức độ nhận biết về các tổ chức tín dụng tiêu dùng (TDTD) hợp pháp của người tiêu dùng còn hạn chế là một rào cản đối với sự phát triển của lĩnh vực TDTD. Để góp phần đẩy lùi tín dụng “đen”, bên cạnh nhiệm vụ của cơ quan chức năng, các cơ quan truyền thông…, các tổ chức tín dụng (TCTD) cũng cần vào cuộc quyết liệt. Cùng với đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giúp người dân nâng cao nhận thức về tác hại của tín dụng “đen” và biết đến các giải pháp phù hợp.

Kỳ 2: Giải pháp phát triển tín dụng tiêu dùng

(Tiếp theo & hết)

Đến lúc phải nhìn lại

Năm 2018 được cho là năm “giảm nhiệt” của lĩnh vực TDTD. Có nhiều cách lý giải cho tình trạng này, trong đó bao gồm việc các NH sắp xếp lại danh mục kinh doanh, trong đó chủ động hạn chế mở rộng cho vay tín chấp và tập trung hơn vào các sản phẩm cho vay tiêu dùng (CVTD) truyền thống. Nguyên nhân là bởi sau thời gian tập trung đẩy mạnh TDTD, mở rộng thị trường, lợi nhuận của các tổ chức tài chính này đang bước vào giai đoạn tăng chậm lại, trong khi tỷ lệ nợ xấu có xu hướng tăng. Tuy vậy, cần phải nhìn nhận rằng, TDTD mặc dù không còn là “con gà đẻ trứng vàng”, nhưng vẫn sẽ đóng góp tỷ trọng không nhỏ trong lợi nhuận chung của hoạt động NH.

Căn cứ cho nhận định này chính là dư địa TDTD ở Việt Nam còn khá lớn, với quy mô dân số hơn 90 triệu dân và hơn 70% đang trong độ tuổi lao động. Đi cùng với đó là tốc độ tăng trưởng kinh tế cả nước nhiều năm liên tục đều ở mức khá cao, trung bình hơn 6%/năm. Tín hiệu cho sức hấp dẫn của lĩnh vực này là sự đổ bộ ồ ạt của các nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường bán lẻ Việt Nam trong những tháng cuối năm 2018, cho thấy niềm tin vào tiềm năng phát triển của ngành TDTD ở Việt Nam, ít nhất là trong 5 năm tới. Đây là cơ hội cho các công ty tài chính (CTTC) tiêu dùng đẩy mạnh hoạt động.

Giám đốc điều hành Easy Credit (Khối tín dụng tiêu dùng của EVN Finance) Nguyễn Mai Long cho biết, sau 5 tỉnh, thành phố đầu tiên, Easy Credit đã mở rộng sự hiện diện của mình tại 12 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ từ tháng 1-2019 để đáp ứng nhu cầu của khách hàng tiềm năng tại đây. Easy Credit muốn đẩy mạnh thị trường miền tây trước thực trạng tín dụng “đen” đang có dấu hiệu ngày càng nóng, đặc biệt là các vùng quê nghèo.

Thực tế, khi các CTTC chuyển hướng sang cho vay tiền mặt, các cảnh báo về rủi ro nợ xấu cũng cao hơn. Bởi CTTC áp dụng lãi vay tiền mặt cao, trong khi người vay cần tiền nên bất chấp lãi suất, hoặc sử dụng tiền vay để đảo nợ dễ dẫn đến mất khả năng thanh toán. Áp lực quản trị rủi ro của các CTTC theo đó cũng gia tăng. Điều này thể hiện qua việc các CTTC thận trọng trong việc chọn lựa khách hàng. Chẳng hạn, tại Home Credit, khách hàng được mời mở thẻ tín dụng hay vay tiền mặt là những khách hàng có lịch sử giao dịch tốt. Còn với đơn vị mới như Easy Credit, ứng dụng công nghệ ngay từ giai đoạn thu thập thông tin khách hàng bằng cách đa dạng hóa thông tin khách hàng từ nhiều nguồn khác nhau, tối ưu hóa hệ thống tính điểm hành vi để việc thẩm định hồ sơ vay được thực hiện một cách tự động xuyên suốt.

Tới đây, các CTTC có thể chỉ được phép cho khách hàng vay trực tiếp tối đa 30% tổng dư nợ tiêu dùng. Đây là quy định mới trong dự thảo Thông tư (TT) sửa đổi TT số 43/2016/TT-NHNN đang được đưa ra lấy ý kiến. Dự thảo TT cũng nêu rõ các hình thức giải ngân CVTD của các đơn vị này. Trong đó, CTTC chỉ được giải ngân trực tiếp đối với những khách hàng đã và đang vay tại CTTC đó và được đánh giá có lịch sử trả nợ tốt theo quy định nội bộ, không có nợ xấu theo kết quả phân loại nhóm nợ của Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam.

Theo giải thích của NHNN, quy định này nhằm bảo đảm CVTD phát triển bền vững, lành mạnh, hiệu quả. Bởi lẽ, CVTD của các CTTC tại Việt Nam, nhất là cho vay giải ngân trực tiếp có rủi ro cao, khó kiểm soát mục đích sử dụng vốn vay.

Tạo giải pháp giúp TDTD phát triển

Cầu về TDTD của người dân Việt Nam sẽ duy trì ở mức cao trong năm 2019, bởi theo thông tin từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư vào tháng 10-2018, mức GDP bình quân đầu người tại Việt Nam năm 2018 vào khoảng 2.540 USD, vẫn còn cách khá xa so mục tiêu 3.500 USD vào năm 2020. Trong khi đó, nhu cầu tiêu dùng vẫn tiếp tục tăng nhờ vào nỗ lực kích cầu của cộng đồng doanh nghiệp. Như vậy, sẽ xuất hiện khoảng trống giữa nhu cầu tiêu dùng và điều kiện tài chính để đáp ứng nhu cầu đó. Khoảng trống này chính là cơ hội để các TCTD cung cấp các sản phẩm phục vụ khách hàng tiềm năng, vốn chiếm tới 48% dân số Việt Nam.

Mặc dù vừa ra mắt thị trường vào đầu tháng 10-2018, nhưng Easy Credit đã ghi nhận những phản ứng tích cực của người tiêu dùng đối với sản phẩm vay tiêu dùng. Tốc độ tăng trưởng trung bình hằng tháng của hồ sơ vay hiện nay đối với các sản phẩm của Easy Credit là hơn 150%. Tuy nhiên, việc phát triển hoạt động TDTD hiện nay vẫn gặp nhiều rào cản, hạn chế. Rào cản lớn nhất có lẽ nằm ở mức độ nhận biết về các tổ chức TDTD hợp pháp của người tiêu dùng hiện còn thấp.

Theo ông Nguyễn Mai Long, Giám đốc Điều hành Easy Credit, người dân chưa nắm rõ đâu là những đơn vị tín dụng hoạt động với sự quản lý và giám sát của NHNN, đâu là những đơn vị không được cấp phép. Sự bùng phát tràn lan của các băng nhóm kinh doanh tín dụng “đen” núp bóng NH hay các CTTC cũng bắt nguồn từ lý do này. Vì thế, nhiều cá nhân đã rơi vào bẫy của các băng nhóm này, dẫn đến hậu quả đáng tiếc về người và của, gây nhiều hệ lụy cho xã hội. Trong khi đó, hành lang pháp lý để bảo vệ các hoạt động CVTD hợp pháp vẫn chưa hoàn thiện. Điều này vô hình trung đặt các TCTD hợp pháp vào tình thế phải chịu sự cạnh tranh không lành mạnh từ các TCTD “đen”.

Cần nhấn mạnh, hoạt động TDTD do các tổ chức tài chính hợp pháp cung cấp chính là một trong những công cụ đắc lực nhất giúp cơ quan quản lý xử lý triệt để tệ nạn tín dụng “đen”. Hy vọng, các động thái quyết liệt gần đây của cơ quan quản lý nhà nước sẽ đem lại kết quả rõ rệt hơn trong năm 2019. Một hạn chế nữa là hoạt động đánh giá tín dụng cá nhân độc lập chưa phát triển tại Việt Nam. Điều này cũng dễ hiểu, do TDTD chỉ mới bùng nổ trong thời gian gần đây. Hiện nay, chỉ có Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam là đơn vị chính thức hoạt động trong lĩnh vực này. Dữ liệu và dịch vụ do đơn vị này cung cấp là cần thiết, nhưng chưa đủ đối với bối cảnh sôi động của thị trường hiện nay. Kinh nghiệm từ các thị trường đã trải qua giai đoạn bùng nổ của TDTD cho thấy, sự xuất hiện của các đơn vị đánh giá tín dụng độc lập và hiệu quả sẽ hỗ trợ đáng kể cho công tác quản trị rủi ro trong ngành, là một trong những yếu tố then chốt cho sự phát triển lành mạnh của thị trường.

Đề xuất giải pháp phát triển dịch vụ TDTD, theo TS Đoàn Ngọc Xuân, Vụ trưởng Xã hội, Ban Kinh tế T.Ư: Thứ nhất, cần hoàn thiện chính sách TDTD gắn với chính sách giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội. Thứ hai, tuyên truyền, vận động, hỗ trợ người dân nâng cao nhận thức tín dụng CVTD. Thứ ba, cần có chính sách hỗ trợ phát triển tín dụng CVTD. Thứ tư, cần đổi mới quy trình, thủ tục tín dụng CVTD. Thứ năm, ứng dụng công nghệ mới trong quản lý đối với tín dụng CVTD. Thứ sáu, đổi mới cơ chế bảo hiểm đối với tín dụng CVTD.

Bên cạnh việc cung cấp các khoản vay với thủ tục nhanh chóng, mang lại lựa chọn tốt cho người đi vay, ông Đoàn Ngọc Xuân cho rằng, các TCTD chuyên CVTD cần tham gia tích cực vào các hoạt động nâng cao nhận thức cho người dân về tín dụng an toàn, có trách nhiệm với khoản vay. Cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các chính sách khác kết nối với cơ quan quản lý giữa doanh nghiệp, các TCTD và người dân nhằm tạo nền tảng cho phát triển tín dụng CVTD gắn với các loại hình tài chính số và NH số; áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro và đào tạo cán bộ đáp ứng yêu cầu quản trị của các TCTD chuyên CVTD là các điều kiện cần thiết để phát triển tín dụng CVTD của nước ta trong giai đoạn hiện nay.