Khơi thông thị trường vốn

ĐẶNG HÀ MY

Thứ năm, 02/01/2020 - 02:29 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Nhiều doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn ngân hàng để mở rộng đầu tư. Ảnh: NAM ANH

Với tăng trưởng GDP năm 2019 đạt 7,02%, Việt Nam tiếp tục được Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá là một trong không nhiều nền kinh tế có mức tăng trưởng ấn tượng trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chững lại. Để tiếp đà tăng trưởng này, WB khuyến nghị, cần khơi thông tiềm năng thị trường vốn (TTV), tạo nền tảng cho các khu vực kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân (KTTN) phát triển.

Hai yếu tố đóng góp chính cho tăng trưởng cao của năm 2019 được WB chỉ ra là tăng trưởng xuất khẩu (XK) và sức cầu trong nước của các doanh nghiệp (DN), hộ gia đình. Cụ thể, XK dự kiến tăng trưởng hơn 8% trong năm 2019, cao hơn gần bốn lần so bình quân của thế giới. Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài, bình quân dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cam kết gần ba tỷ USD mỗi tháng. Bên cạnh đó, tiêu dùng cá nhân của các hộ gia đình là một yếu tố đóng góp ngày càng quan trọng cho tăng trưởng GDP, khi tầng lớp trung lưu ngày một lớn mạnh và mức lương tăng lên. Đầu tư của DN ở khu vực tư nhân tăng ở mức 17% so cùng kỳ.

Theo WB, triển vọng trong ngắn và trung hạn của nền kinh tế là tích cực với dự báo GDP tăng trưởng quanh mức 6,5% trong những năm tới. Dẫu vậy, động lực tăng trưởng dài hạn đến từ sự bền vững và “khỏe mạnh” của khu vực KTTN dựa trên một môi trường kinh doanh lành mạnh và TTV phát triển dường như vẫn chưa có nhiều cải thiện.

Đánh giá về mức độ phát triển của TTV Việt Nam gần đây, báo cáo của WB cho rằng, đã có sự cải thiện tích cực, nhưng quy mô và thanh khoản còn nhỏ so Thái-lan, Malaysia và vẫn chủ yếu do một vài tổ chức lớn chi phối.

Con số khảo sát DN năm 2016 được WB đưa ra tại Báo cáo Điểm lại năm 2019 vừa công bố cho thấy, cùng với các vấn đề về thủ tục hành chính, cơ hội tiếp cận tài chính vẫn được coi là trở ngại lớn nhất đối với 22% số DN được khảo sát.

Theo ông Ousmane Dione, Giám đốc Quốc gia WB tại Việt Nam, cần tìm cách tăng cường huy động các nguồn tài chính dài hạn ở Việt Nam. Việc xử lý những hạn chế về huy động tài chính cho DN cần nhận được sự quan tâm cao nhất của các nhà hoạch định chính sách nếu Việt Nam muốn tiếp tục quỹ đạo tăng trưởng nhanh và bao trùm, hướng tới trở thành quốc gia thu nhập cao trong những thập kỷ tới.

Tại cuộc gặp của Thủ tướng Chính phủ và gần 3.000 DN mới đây, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng cho biết, quy mô tín dụng cả nền kinh tế hiện đạt hơn tám triệu tỷ đồng. Trong đó, dư nợ khối DN nhà nước chiếm 5%, khối DN tư nhân chiếm 43%, hộ kinh doanh và cá nhân chiếm 45,7%. Ðiều này cho thấy, khu vực KTTN và các hộ kinh doanh đã sử dụng kênh huy động vốn ngân hàng rất lớn, đây cũng là “dòng máu” mà nhiều DN phụ thuộc để có thể duy trì hoạt động, mở rộng đầu tư.

Cũng tại cuộc gặp này, ông Ðặng Văn Thành, Chủ tịch Tập đoàn Thành Thành Công cho rằng, một trong những vấn đề cần lưu ý của nền kinh tế Việt Nam là tình trạng sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn. TTV mới là nơi DN tiếp cận được kênh huy động vốn trung và dài hạn, các công cụ để gọi vốn cũng rất đa dạng từ các thị trường như: thị trường trái phiếu (TTTP), thị trường cổ phiếu (TTCP)… Tuy nhiên, với thực trạng như hiện nay, cả người phát hành và người bảo lãnh phát hành trên TTV Việt Nam đều rất e ngại. Bởi vậy, rất mong Chính phủ quan tâm hơn để TTV phát triển, để cộng đồng DN tiếp cận với kênh huy động vốn này một cách tự tin hơn.

Thực trạng phát triển thiếu cân đối của TTV Việt Nam khiến DN khó khăn trong tiếp cận tín dụng dài hạn trên thực tế đã được cảnh báo lâu nay.

Theo Hiệp hội TTTP Việt Nam (VBMA), cho đến nay, vốn trung và dài hạn của DN và cả nền kinh tế vẫn chủ yếu phải dựa vào nguồn tín dụng, tạo nhiều áp lực và dồn rủi ro lên hệ thống ngân hàng khi phần lớn vốn huy động là vốn ngắn hạn. Trong khi đó, thị trường chứng khoán với vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu vốn của DN. TTTP DN cũng chưa thật sự phát triển, các định chế tài chính như quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ đầu tư chứng khoán tuy đã có cơ chế chính sách, song vẫn khó khăn trong thành lập và hoạt động.

Cùng quan điểm này, ông Jacques Morisset, chuyên gia kinh tế trưởng của WB nhận định, tuy TTCP và TTTP tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể thời gian qua, nhưng giá trị vốn hóa thị trường vẫn còn thấp so nhiều quốc gia trong khu vực. Đây là sự hạn chế, nhưng cũng cho thấy tiềm năng phát triển của các thị trường này vẫn còn nhiều. Việt Nam cần tiếp tục cải cách để khuyến khích phát hành các sản phẩm tài chính mới, cải thiện sự vận hành của thị trường nhằm đem lại nguồn tài chính dài hạn cho khu vực tư nhân.

Để giúp DN tăng khả năng huy động được vốn, giảm phụ thuộc vào vốn tín dụng của ngân hàng, theo VBMA, vấn đề cần sớm giải quyết hiện nay là phát triển thêm nhiều công cụ tài chính khác như các sản phẩm phái sinh, các sản phẩm quỹ… Trên quy mô tổng thể, phát triển các TTV vận hành tốt sẽ là nền tảng bền vững cho sự thịnh vượng của Việt Nam trong tương lai.

Theo đề xuất WB, 5 lựa chọn chính sách để đẩy mạnh sự phát triển của các TTV bao gồm: Thứ nhất, hiện đại hóa nền tảng quy phạm pháp luật về TTV. Thứ hai, cải thiện quản trị và công bố thông tin. Thứ ba, mở rộng mạng lưới các NĐT. Thứ tư, phát triển các sản phẩm sáng tạo. Thứ năm, tăng cường vai trò của Chính phủ trong phát triển các nguồn huy động tài chính dài hạn.