Ngôn ngữ đặc biệt ở Fribourg

VŨ ANH

Thứ tư, 03/07/2019 - 03:22 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Lễ hội Carnaval của cộng đồng Bolze tại Base-Ville. Ảnh: FRIBOURG TOURISME

Thụy Sĩ là quốc gia sử dụng nhiều ngôn ngữ lớn như tiếng Pháp, Đức, Italia… Mặc dù vậy, nước này vẫn duy trì được bản sắc riêng thông qua việc bảo tồn những ngôn ngữ truyền thống. Trong số đó, phải kể tới “Bolze” - một ngôn ngữ đặc biệt và lâu đời của thành phố Fribourg.

Hệ thống ngôn ngữ của Thụy Sĩ có thể chia thành ba nhóm chính dựa trên điều kiện địa lý. Nếu như người dân phía nam thường dùng tiếng Italia vì khu vực này tiếp giáp “đất nước hình chiếc ủng”, thì ở phía tây, cư dân thành phố Geneve và các khu vực lân cận lại chủ yếu nói tiếng Pháp. Tại một số thành phố ở trung tâm và phía đông đất nước như Zurich và St Moritz, tiếng Đức là ngôn ngữ thông dụng nhất.

Nằm trên một cao nguyên bên bờ sông Sarine, thành phố Fribourg là một trung tâm hành chính, kinh tế, giáo dục quan trọng ở giữa bang Vaud (vùng nói tiếng Pháp) và bang Bern (khu vực nói tiếng Đức) của nước này. Bởi vậy, hai ngôn ngữ Pháp và Đức có mặt trong mọi lĩnh vực của thành phố 40.000 cư dân, từ biển hiệu đường phố đều viết bằng hai thứ tiếng cho tới việc tất cả các trường học tại đây đều có chương trình giảng dạy song ngữ…

Tuy nhiên, quá trình học và ứng dụng tiếng Pháp hay tiếng Đức trong đời sống xã hội của người dân Thụy Sĩ có nhiều khó khăn và khác biệt so tiếng bản địa. Sự phức tạp này dường như tăng gấp đôi với cư dân thành phố Fribourg, vì nằm ở nơi giao thoa giữa hai ngôn ngữ. Có lẽ đây là lý do tại sao người dân Fribourg đã quyết định phát triển ngôn ngữ “Bolze” của riêng họ. Cho tới nay, chỉ còn những người dân khu phố cổ Basse-Ville của thành phố vẫn tiếp tục sử dụng và bảo tồn ngôn ngữ này.

Mặc dù các nhà nghiên cứu chưa thể xác định chính xác nguồn gốc và thời điểm ra đời của Bolze. Nhưng nhiều người dân Fribourg tin rằng, Bolze được tạo ra trong thời kỳ cách mạng công nghiệp của thế kỷ 19, khi nhiều người bắt đầu di chuyển từ nông thôn đến các thành thị để tìm kiếm công việc trong thời kỳ bùng nổ công nghiệp. Là một nơi có địa thế quan trọng, Fribourg đã phát triển và mở rộng thành một trung tâm song ngữ, văn hóa và công nghiệp. Ông Michel Sulger, chuyên gia về ngôn ngữ Bolze giải thích: “Nhiều nông dân từ các vùng lân cận đến Fribourg tìm việc làm và phần lớn lựa chọn khu phố Basse-Ville, nơi có chi phí cuộc sống rẻ. Những công nhân này cần một cách để hiểu nhau và làm việc cùng nhau. Vì vậy, họ đã hợp nhất tiếng mẹ đẻ của mình để tạo ra Bolze, một ngôn ngữ mới”.

Nghệ sĩ nổi tiếng Hubert Audriaz của văn hóa Bolze. Ảnh: FRIBOURG TOURISME

Về bản chất, Bolze là sự pha trộn của tiếng Đức và tiếng Pháp thành một ngôn ngữ mới phù hợp điều kiện xã hội và con người Fribourg. Nó được người dân Basse-Ville bảo tồn qua nhiều thế hệ theo phương thức truyền miệng. Tuy nhiên, điều đặc biệt là để có thể bắt đầu học tiếng Bolze, trước tiên cần phải biết cả tiếng Pháp và tiếng Đức sử dụng tại Thụy Sĩ, vì ngôn ngữ này có sự cân bằng, nhịp điệu độc đáo riêng. “Đây là một phần lịch sử của Fribourg. Văn hóa Bolze được tạo nên từ những người sử dụng thành thạo song ngữ. Điều này thật sự hiếm ở Fribourg, vì thông thường người dân nói một trong hai ngôn ngữ. Những người nói tiếng Bolze vừa có thể nói hai thứ tiếng, vừa có thể kết hợp làm một tiếng khác biệt. Không nhiều người có khả năng đó”, ông Sulger chia sẻ.

Những người cao tuổi tại Basse-Ville vẫn nói tiếng Bolze trong gia đình và trò chuyện trên đường phố. Dù Bolze không được dạy trong trường học nhưng thế hệ trẻ Basse-Ville vẫn học ngôn ngữ này ở nhà hoặc lắng nghe, học hỏi từ những người thông thạo. Đối với họ, Bolze không chỉ là một ngôn ngữ, mà đó còn là sự hợp nhất của ngôn ngữ, chính trị và văn hóa hình thành trong giai đoạn cách mạng công nghiệp. Từ các tác phẩm nghệ thuật và các sự kiện văn hóa do Hubert Audriaz, nghệ sĩ nổi tiếng đại diện cho văn hóa Bolze tổ chức, cho đến những lễ hội hóa trang, tất cả cho thấy văn hóa Bolze vẫn còn hiện hữu và được bảo tồn ở Fribourg.