Bước đi nguy hiểm

NGÂN AN

Thứ sáu, 03/05/2019 - 07:53 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của LUOJIE

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố ngừng tiến trình phê chuẩn Hiệp ước buôn bán vũ khí (ATT) của LHQ. Không chỉ nhằm lôi kéo sự ủng hộ của “đồng minh” trong khu vực sản xuất vũ khí trước thềm cuộc bầu cử năm 2020, quyết định mới nhất rút Mỹ khỏi các trách nhiệm quốc tế này còn là bước đi nguy hiểm, tạo nguy cơ làm suy yếu một thỏa thuận toàn cầu vì sự an toàn của con người.

Giải thích cho quyết định đảo ngược chính sách của chính quyền tiền nhiệm, tại hội nghị thường kỳ của Hiệp hội súng trường quốc gia Mỹ (NRA) diễn ra ở thành phố Indianapolis, Tổng thống Trump nhấn mạnh, ATT là “sai lầm tồi tệ” và là mối đe dọa đối với tự do của nước Mỹ, cụ thể là quyền sở hữu súng của người dân “xứ cờ hoa”. Trong thông báo về quyết định của lãnh đạo quốc gia, Nhà trắng nêu rõ: ATT không có ý nghĩa gì đối với các nỗ lực kiểm soát hoạt động mua bán vũ khí thiếu trách nhiệm, trong khi lại tạo công cụ hợp pháp cho các thế lực muốn ngăn cản sự phát triển ngành công nghiệp quân sự của Mỹ.

Được Đại hội đồng LHQ thông qua ngày 2-4-2013, ATT đánh dấu lần đầu thế giới có một hiệp ước đặt ra những nguyên tắc toàn cầu đối với việc chuyển giao và sử dụng vũ khí, nhằm bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ quyền con người trong hoạt động buôn bán vũ khí thông thường. Trong số 130 nước ký tham gia tại thời điểm đó, đến nay có 101 quốc gia chính thức phê chuẩn hiệp ước. Chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama đã ký ATT, dù NRA và các nhóm bảo thủ phản đối khi cho rằng hiệp ước này làm suy yếu quyền sử dụng súng ở trong nước. Là cường quốc xuất khẩu vũ khí số một thế giới, song sau sáu năm ký kết, Mỹ vẫn nằm trong số 29 nước chưa phê chuẩn ATT, tiến trình này vẫn kẹt tại Thượng viện, do phe Cộng hòa của Tổng thống Trump kiểm soát.

Được đánh giá là công cụ quốc tế duy nhất trong lĩnh vực kiểm soát mua bán và sử dụng vũ khí thông thường, ATT đặt mục tiêu làm giảm thương vong của con người do các hoạt động chuyển giao vũ khí trái phép và vô trách nhiệm, đồng thời cải thiện an ninh và ổn định ở các khu vực, cũng như thúc đẩy trách nhiệm và tính minh bạch trong hoạt động mua bán vũ khí giữa các nước. Dù không ảnh hưởng tới luật kiểm soát súng nội bộ của các quốc gia hay các chính sách sở hữu vũ khí khác, song hiệp ước yêu cầu các nước thành viên phải thiết lập và duy trì hệ thống kiểm soát, chỉ định các cơ quan quốc gia có năng lực để điều chỉnh hoạt động buôn bán vũ khí thông thường.

Điều mà NRA và các nhóm phản đối ATT tại Mỹ viện dẫn để ngăn cản Quốc hội phê chuẩn đó là lo ngại Hiệp ước này cản trở, thậm chí hủy hoại quyền hiến định của công dân Mỹ là sở hữu súng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, lợi ích của ngành sản xuất vũ khí tại Mỹ là rất lớn, trong khi NRA được cho là một “tổ chức quyền lực”, có ảnh hưởng lớn tới các lực lượng chính trị ở Mỹ. NRA được xem như “đồng minh” của phe Cộng hòa, từng ủng hộ chiến dịch tranh cử của Tổng thống Trump. Lãnh đạo Nhà trắng cũng từng bác bỏ các bước tiến hướng tới siết chặt luật sở hữu súng và ủng hộ đề xuất của NRA về trang bị súng cho giáo viên, sau các vụ xả súng tại trường học. Điều này giải thích lý do, tuyên bố “thu hồi chữ ký Mỹ” khỏi ATT lại được Tổng thống Trump đưa ra tại kỳ họp quan trọng của NRA. Quyết định từ bỏ ATT vì thế được cho là bước đi của ông Trump nhằm củng cố ngành công nghiệp quân sự nội địa vốn thống trị các hoạt động thương mại vũ khí toàn cầu, củng cố và mở rộng thu hút sự ủng hộ của “đồng minh NRA” cho cuộc bầu cử năm tới.

Song, bước đi trên lại đẩy Mỹ ngay lập tức rơi vào tâm điểm chỉ trích của dư luận thế giới. Liên hiệp châu Âu (EU) nêu rõ, động thái của Mỹ cản trở nỗ lực khuyến khích minh bạch trong thương mại vũ khí quốc tế và ngăn chặn buôn bán vũ khí bất hợp pháp. Nhiều nhóm hoạt động hòa bình chỉ trích Mỹ đứng ngoài văn kiện lịch sử có mục đích duy nhất là bảo vệ dân thường vô tội và là chìa khóa góp phần vào các nỗ lực bảo đảm hòa bình, an ninh và ổn định chung. Càng nguy hiểm hơn, trong bối cảnh thế giới chứng kiến xung đột gia tăng, các kho vũ khí vẫn được mở rộng và hiện đại hóa.