Vượt qua “khoảng lặng”

BẮC SƠN

Thứ năm, 12/12/2019 - 05:23 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Cuộc đàm phán bốn bên được hy vọng sẽ chấm dứt xung đột kéo dài ở miền đông Ukraine. Ảnh: XINHUA

Không đạt một thỏa thuận nào mang tính đột phá, song Hội nghị cấp cao theo “thể thức Normandy” vừa diễn ra ở Pháp vẫn được các bên đánh giá tích cực. Với cam kết đẩy nhanh thực hiện Thỏa thuận Minsk, các nhà lãnh đạo Ukraine, Nga, Đức và Pháp đã khai thông bế tắc kéo dài ba năm qua trong nỗ lực giải quyết xung đột vùng Donbass.

Kết quả nổi bật Hội nghị cấp cao “Bộ tứ Normandy” ở Paris hôm 9-12 thể hiện trong bản tuyên bố chung được các nhà lãnh đạo thông qua. Trong đó, ba cam kết quan trọng được nhấn mạnh, gồm: Duy trì Thỏa thuận Minsk là nền tảng cho tiến trình hòa bình ở miền đông Ukraine và các cuộc thảo luận trong khuôn khổ Normandy; Đặt lịch đến trước cuối tháng 3-2020 bổ sung điều khoản mới về phân chia, bố trí lực lượng tại vùng Donbass; Thúc đẩy thực thi toàn diện cơ chế ngừng bắn, tiến hành thêm đợt trao đổi người bị bắt giữ trước khi kết thúc năm 2019. Tổng thống Ukraine V.Zelenski và Tổng thống Nga V.Putin cũng đã tiến hành cuộc gặp “1+1” bên lề Hội nghị Normandy.

Trước thềm các cuộc thảo luận cấp cao theo “định dạng Normandy” diễn ra tại điện Elysee lần này, đã không có kỳ vọng nhiều. Không chỉ bởi cơ chế này mới được khởi động lại sau hơn ba năm bị đình trệ và đây cũng là cuộc gặp đầu tiên giữa các nhà lãnh đạo Ukraine và Nga, hai quốc gia láng giềng dính líu trực tiếp cuộc khủng hoảng ở Donbass, mà còn do cuộc xung đột ở miền đông Ukraine quá phức tạp, không thể được giải quyết chỉ sau một cuộc gặp. Bởi thế, Hội nghị Normandy đạt được những cam kết đầu tiên nêu trên có thể được coi là bước tiến nổi bật, các bên có thể hy vọng tiếp tục có những diễn biến tích cực hơn.

Cam kết đáng chú ý nhất là, Ukraine và Nga nhất trí thúc đẩy và bảo đảm thực thi một lệnh ngừng bắn toàn diện tại Donbass trước khi bước sang năm 2020. Đây là tiến bộ lớn nhất đến nay, bởi việc chấm dứt xung đột vũ trang phải là bước đi đầu tiên trong mọi giải pháp để đạt được hòa bình tại miền đông Ukraine. Còn bất đồng trong việc lên lịch bầu cử, song các bên cam kết trong bốn tháng tới đây tiếp tục đàm phán để tìm ra giải pháp chính trị và an ninh làm tiền đề cho một cuộc bầu cử tại vùng lãnh thổ này.

Tuy nhiên, ngoài bất đồng chung quanh khung thời gian bầu cử tại hai vùng lãnh thổ tự xưng Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Lugansk, Ukraine và Nga cũng chưa nhất trí được về vấn đề kiểm soát biên giới tại các khu vực do phe đòi độc lập kiểm soát ở Donbass. Phía Nga mong muốn Ukraine sửa đổi Hiến pháp, theo hướng trao quy chế tự trị đặc biệt cho các vùng lãnh thổ ở miền đông, đồng thời mở thêm các điểm qua lại các ranh giới xung đột hiện nay nhằm phục vụ các hoạt động dân sự và nhân đạo.

Trong khi đó, Tổng thống V.Zelenski khẳng định lập trường của Kiev là kiên quyết khôi phục toàn diện và bảo đảm kiểm soát các đường biên giới của Ukraine. Ông Zelenski cũng nhấn mạnh không cho phép thay đổi Hiến pháp, hướng đến mục tiêu “liên bang hóa” đất nước Ukraine. Theo Kiev, một giải pháp tổng thể giải quyết các vấn đề ở Donbass không thể thiếu các mục tiêu bảo đảm an ninh quốc gia.

Thực tế, Hội nghị cấp cao “định dạng Normandy” diễn ra chỉ trong vài giờ, nên chưa thể giải quyết hết những vấn đề mấu chốt cũng là điều dễ hiểu. Cuộc khủng hoảng bắt đầu ở Ukraine năm 2014, khởi đầu từ các cuộc “biểu tình Maidan” ở Kiev, rồi làn sóng đòi độc lập ở miền đông đất nước dẫn tới xung đột vũ trang. Cuộc xung đột kéo dài 5 năm qua đã cướp đi sinh mạng của hơn 13.000 người. Kết quả nổi bật của “thể thức Normandy” là bản Thỏa thuận Minsk được ký kết năm 2015, song không được triển khai đầy đủ, do chính quyền Kiev và lực lượng đòi độc lập ở miền đông cáo buộc lẫn nhau không tuân thủ cam kết. Cơ chế thảo luận Normandy cũng đình trệ từ sau hội nghị cấp cao ở Berlin tháng 10-2016.

Hội nghị cấp cao “bộ tứ Normandy” được khởi động lại đem đến cơ hội đối thoại cho các bên. Trước mắt còn nhiều thách thức, song ít nhất “khoảng lặng” nguy hiểm trong ba năm qua đã được phá vỡ, tạo khởi đầu mới cho nỗ lực tìm “chìa khóa hòa bình” cho vùng Donbass bất ổn.