Vòng xoáy khủng hoảng

HÀ SƠN

Thứ năm, 12/03/2020 - 04:27 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Biếm họa của CRAIG STEPHENS

Mâu thuẫn chính trị, tranh giành quyền lực và nỗ lực thành lập chính phủ song song đang đẩy đất nước Afghanistan, vốn chìm trong bất ổn và bạo lực, tới gần vòng xoáy khủng hoảng mới. Triển vọng hòa bình, gần nhất là cuộc đối thoại nội bộ Afghanistan đã được lên lịch theo thỏa thuận mà Mỹ ký với Taliban, vì thế cũng trở nên mờ mịt.

Hôm 9-3, Tổng thống đắc cử Ashraf Ghani đã chính thức tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ hai, với sự chứng kiến của nhiều quan khách quốc tế, có cả đại diện LHQ và đặc phái viên Mỹ về Afghanistan, ông Zalmay Khalizad. Song, cùng thời điểm cũng diễn ra sự kiện tương tự, do đối thủ của ông Ghani - nhà điều hành cấp cao chính quyền Afghanistan, ông A.Abdullah tiến hành. Hai lễ nhậm chức song song như “điềm xấu”, báo hiệu giai đoạn hỗn loạn chính trị sắp tới tại quốc gia Nam Á.

Cử tri Afganistan bầu Quốc hội mới từ tháng 9-2019, song kết quả công bố bị trì hoãn do tranh cãi về phiếu bầu. Đến tháng 2-2020, Ủy ban bầu cử độc lập Afghanistan mới công bố kết quả chính thức, xác nhận Tổng thống Ghani chiến thắng chung cuộc, với 50,64% số phiếu ủng hộ. Nhà điều hành cấp cao Abdullah được 39,52% số phiếu bầu, tuy nhiên vị lãnh đạo phe đối lập này không công nhận kết quả, vẫn tuyên bố chiến thắng và tự lập chính phủ riêng.

Trước lễ nhậm chức của Tổng thống Ghani, đặc phái viên Mỹ Khalizad đã nhiều lần gặp ông Abdullah nhằm hòa giải, tuy nhiên nỗ lực đã không thành công. Đề xuất chia sẻ quyền lực được đưa ra, với 40% số thành viên chính phủ dành cho đảng Jamiat đối lập và bản thân ông Abdullah được trao vai trò dẫn dắt hòa đàm với Taliban. Song, nhà điều hành cấp cao chính quyền Afghanistan từ chối, chỉ khăng khăng yêu cầu chiếc ghế tổng thống. Thực tế, một thỏa thuận chia sẻ quyền lực như vậy vốn không dễ dàng, vì thương lượng chia sẻ ghế chính phủ rất khó khăn, trong khi cả ông Abdullah và Tổng thống Ghani đều từ chối đối thoại.

Mỹ chỉ trích nỗ lực thành lập “chính phủ” của ông Abdullah, người tự xưng là “tổng thống đối lập” ở Afghanistan. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Mike Pompeo nhấn mạnh, mọi nỗ lực nhằm thiết lập một “chính phủ song song” và sử dụng vũ lực để giải quyết bất đồng chính trị đều bị lên án. Theo phía Mỹ, yêu cầu cao và cấp bách nhất ở Afghanistan lúc này là dành ưu tiên cho một chính phủ nhiều thành phần, một đất nước thống nhất. Đặc biệt, đoàn kết là điều quan trọng nhất trước thềm vòng đàm phán giữa chính quyền Kabul với phiến quân Taliban.

Nhằm mở đường khởi động cuộc đối thoại nội bộ Afghanistan, Mỹ đã bắt đầu rút quân khỏi chiến trường Nam Á, theo cam kết trong thỏa thuận ký với Taliban hôm 29-2. Theo đó, trong 135 ngày, kể từ ngày Mỹ và Taliban ký thỏa thuận, Lầu năm góc giảm quân số tại Afghanistan từ mức 12.000 binh sĩ hiện nay xuống còn 8.600 người, tiến tới mục tiêu trong vòng 14 tháng đưa toàn bộ lực lượng Mỹ và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) khỏi chiến trường này. Tuy nhiên, khi bản thỏa thuận lịch sử giữa Mỹ và Taliban còn chưa ráo mực, bạo lực đã leo thang trở lại, khi Taliban mở đợt tiến công mới vào các lực lượng chính quyền Kabul. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo, an ninh Afghanistan sẽ bấp bênh hơn một khi lực lượng Mỹ và đồng minh rời đi.

Bạo lực leo thang đe dọa tiến trình hòa bình Afghanistan, song “điểm nghẽn” gây khó nhất trong thỏa thuận lại ở chính những mâu thuẫn nội bộ nước này. Đến trước ngày khởi động hòa đàm theo kế hoạch, cả chính quyền Kabul lẫn lực lượng Taliban vẫn không nhượng bộ trong vấn đề trao đổi tù nhân. Thỏa thuận quy định việc trao đổi 500 phiến quân lấy 1.000 người bị Taliban bắt giữ. Song, hai bên vẫn bất đồng về thời điểm thực hiện, bởi Taliban coi đó là điều kiện tiên quyết trong khi Tổng thống Ghani lại cho biết chỉ phóng thích các tay súng khi Taliban giảm bạo lực đáng kể.

Triển vọng đối thoại quốc gia càng khó khăn hơn sau sự kiện hai đối thủ chính trị ở Afghanistan cùng “nhậm chức”. Việc phe đối lập và ông Abdullah không hợp tác, mà lại tổ chức “chính phủ” riêng, có thể cản trở hoạt động của chính quyền Tổng thống Ghani tới đây. Trong khi đó, không loại trừ nguy cơ Taliban có thể trỗi dậy sau khi lực lượng nước ngoài rút đi và trong bối cảnh chính trường Afghanistan rơi vào vòng xoáy bất ổn mới.