Nhiều cách kể về Điện Biên Phủ

BÀI & ẢNH: VƯƠNG ANH

Thứ tư, 08/05/2019 - 02:50 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Khách mời tham gia một chương trình về Điện Biên Phủ.

Cùng với thời gian, Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày càng được nhận thức và đánh giá sâu sắc hơn. Các giá trị lịch sử và văn hóa của chiến công, của những con người làm nên chiến công đó càng được khẳng định và “câu chuyện Điện Biên Phủ” được kể bằng nhiều cách phong phú.

Nguồn cảm hứng

Trận chiến Điện Biên Phủ huyền thoại đánh dấu sự chấm dứt chiến tranh và sự sụp đổ của đế quốc thực dân Pháp tại Đông Dương. Trận chiến sau đó đã trở thành một đề tài lớn trong nghiên cứu lịch sử không chỉ ở Việt Nam và Pháp. Thời gian cũng như một thứ “thuốc hiện hình” làm cho lịch sử hiện ra chân thực hơn, sáng rõ hơn. Hàng trăm công trình của các nhà nghiên cứu, các nhà báo, hồi ký của các tướng lĩnh, các nhân vật lịch sử trong 65 năm qua đã nhìn nhận, đánh giá Điện Biên Phủ dưới góc nhìn Sử học và phân tích sự kiện này khá sâu ở nhiều chiều cạnh bằng bút pháp lịch sử.

Điện Biên Phủ còn trở thành một điểm du lịch thu hút khá đông du khách cả trong và ngoài nước vì tính độc đáo của nó. Người ta tò mò với một địa danh xa xôi, sau tháng 5-1954 bỗng trở nên nổi tiếng vì là nơi đặt dấu chấm hết cho cuộc viễn chinh lần thứ hai của người Pháp ở Đông Dương. Với người Việt Nam, sự hấp dẫn của Điện Biên Phủ là đặc biệt lớn. Mỗi người đều mong ước ít nhất một lần trong đời được đến đây để tận mắt nhìn nơi đã diễn ra chiến thắng “chấn động địa cầu” với niềm hãnh diện tự hào. Điện Biên Phủ chiếm một vị trí ngày càng quan trọng trong những chủ đề về ký ức, văn hóa, giáo dục và di sản.

Điện Biên Phủ còn là nguồn cảm hứng cho nghệ thuật biểu diễn, cho thơ văn và hội họa, điêu khắc và kiến trúc… Điện Biên Phủ chiếm vị trí khá trang trọng trong văn học và thi ca ở cả Việt Nam và Pháp. Sớm nhất phải kể đến Hoan hô chiến sĩ Điện Biên của Tố Hữu. Nền văn học Pháp ngữ cũng đã có nhiều tác phẩm về đề tài này. Nguồn cảm hứng về đề tài Điện Biên Phủ đã truyền đến thế hệ thứ ba của những người tham gia Điện Biên Phủ. Gần đây nhất, ở Pháp, nhà thơ Marc-Alexandre Oho Bambe, người Pháp gốc Cameroun, có ông nội đã ở Điện Biên Phủ năm 1954, vừa ra mắt tiểu thuyết mới nhất của mình có tựa đề Điện Biên Phủ (Sabine Wespieser xuất bản, giải Louis Guilloux năm 2018).

Sinh động qua ký ức nhân chứng

Ngoài những công trình của các nhà sử học, Điện Biên Phủ còn được tái hiện qua nhiều câu chuyện khác, bằng những cách “kể chuyện” khác, trong đó có mảng quan trọng là ký ức của những nhân chứng lịch sử. TS sử học Pierre Journoud, Giáo sư Lịch sử đương đại Đại học Paul-Valéry Montpellier cho rằng: “Để hiểu về trận chiến Điện Biên Phủ (cũng như các trận chiến khác) một cách sinh động và đa diện, việc tìm và ghi chép ký ức không chỉ nên dừng lại ở những người có vai trò chủ chốt, những người giữ vị trí chi phối các quyết định mà cần mở rộng tới những người tham gia trong nhiều lĩnh vực liên quan tới sự kiện đó; việc hiểu những sự đánh giá và tình cảm của những “nhân vật vô danh” cũng quan trọng không kém việc phân tích những quyết định của những người nổi tiếng”.

Ông tiến hành công việc nghiên cứu theo hướng đó và đã thấy được phần nào sự thất vọng, chán nản chiến tranh của những người lính Pháp bình thường nhất khi tham gia cuộc viễn chinh ở Đông Dương... Từ năm 2004, GS Pierre Journoud đã có tác phẩm (tạm dịch) Hồi ức Điện Biên Phủ: Các nhân chứng lên tiếng (NXB Tallandier ấn hành và tái bản năm 2012). Trong dịp kỷ niệm 65 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, GS Pierre Journoud đến Hà Nội dự Hội thảo khoa học “65 năm trận chiến Điện Biên Phủ: viễn cảnh quốc tế và trong nước” do Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức (trong hai ngày 2 và 3-5) và dự ra mắt cuốn sách của ông De Gaulle và Việt Nam (1945 - 1969) được dịch ra tiếng Việt. Ông đã chia sẻ những cách tiếp cận lịch sử của mình với các đồng nghiệp Việt Nam và đã nhận được sự hoan nghênh trọng thị.

Ở Việt Nam, từ năm 2004, nhà báo Đào Thanh Huyền cùng nhóm tác giả đã bắt đầu cùng nhau thực hiện ý tưởng ghi lại những ký ức về chiến công Điện Biên Phủ để trao truyền lại cho những thế hệ sau niềm tự hào, kiêu hãnh về lịch sử hào hùng của dân tộc. Cuốn sách Chuyện những người làm nên lịch sử - Hồi ức Điện Biên Phủ 1954 - 2009 với 160 đoạn hồi ức của các nhân chứng lịch sử là các cán bộ sĩ quan chỉ huy các cấp ở các đơn vị, là những chiến sĩ trực tiếp chiến đấu ở các mũi, các hướng tiến công, là dân công, y tá, văn công, nhà văn, nhà báo, dân công hỏa tuyến, thanh niên xung phong từ mọi miền hội tụ về Điện Biên Phủ và làm nên chiến thắng. Tất cả những nhân chứng sống đã kể lại một cách trung thực, giản dị những hoạt động cụ thể của mình trong suốt quá trình tham gia chiến dịch và lịch sử đã được trình bày một cách chân thực, sống động. Ra đời tại Việt Nam năm 2009 nhưng ngay năm sau (2010) cuốn sách đã được dịch sang tiếng Pháp.

Cho đến hôm nay, Điện Biên Phủ vẫn là đề tài hấp dẫn của nhiều diễn đàn.