Xuất bản phẩm do Nhà nước đặt hàng

Cần hướng đi mới

BÀI & ẢNH: MỸ DUNG

Thứ ba, 17/12/2019 - 03:13 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Rất cần sự cải tiến quy trình lựa chọn xuất bản sách do Nhà nước đặt hàng.

Dù được quan tâm từ nhiều khía cạnh khác nhau với mức độ đầu tư năm sau cao hơn năm trước, thế nhưng đến thời điểm hiện tại việc tổ chức thực hiện, phát hành nhiều xuất bản phẩm do Nhà nước đặt hàng (XBPDNNĐH) vẫn gặp khó.

Nhiều bất cập

Từ năm 2012 đến nay, qua tám năm triển khai sách đặt hàng với khoảng 28,7 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, nhà xuất bản (NXB) Tổng hợp TP Hồ Chí Minh đã in ấn, phát hành đến tận các cơ sở tổng cộng 94 tựa sách với 239.091 bản in. Theo Tổng Biên tập, Giám đốc NXB Đinh Thị Thanh Thủy, việc tổ chức thực hiện và phát hành các XBPDNNĐH nhận được sự quan tâm, hỗ trợ rất lớn từ các phía. Nhưng hơn một năm nay kể từ khi Thông tư 07 được ban hành, nhiều bất cập đã nối đuôi nhau “làm khó” các NXB.

Thông tư 07 hiện nay giao việc đặt hàng xuất bản phẩm (XBP) sử dụng nguồn ngân sách địa phương cho UBND cấp tỉnh. Người đứng đầu NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh cho rằng điều này là bất khả, bởi khối lượng công việc của UBND các thành phố phải điều hành, quản lý và xử lý quá nhiều. Do vậy, nếu không có cơ chế ủy quyền cho sở quản lý ngành hoặc cơ quan chủ quản NXB của các địa phương thì không cách nào UBND các tỉnh, thành “ôm” việc đặt hàng và duyệt chi tiết các tựa, số bản in xuất bản phẩm hằng năm. “Có thể nói quy định về cơ quan đặt hàng XBP địa phương “đã có bước lùi” so quy định cũ; khi mà Chính phủ đang yêu cầu tăng cường ủy quyền, phân nhiệm cho cấp dưới thực thi theo đúng chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao. Việc đặt hàng cụ thể các tựa sách đúng đề tài, dự tính số bản in để phát hành - chính cơ quan chủ quản NXB mới là nơi sát sườn nhất, thực tiễn nhất khảo sát và nắm bắt nhu cầu từ cơ sở, sau đó Sở Thông tin và Truyền thông là cơ quan tham mưu thẩm định trình UBND tỉnh, thành phố. “Theo tôi, cần có sự điều chỉnh lại quy định về cơ quan đặt hàng XBP sử dụng nguồn ngân sách địa phương”, bà Đinh Thị Thanh Thủy tâm tư.

Không chỉ giao thêm việc cho đơn vị luôn trong tình trạng quá tải mà nhiều quy định “lạ đời” từ Thông tư 07 đã và đang đặt các NXB vào thế khó. Cụ thể, Điều 3 của thông tư này quy định chi tiết đến từng khổ in, loại giấy cho các thể loại in một mầu, bốn mầu, điều mà các đơn vị làm sách cần có sự linh hoạt để phù hợp điều kiện, nhu cầu thực tế.

Chưa dừng lại ở đó, các yêu cầu về đăng ký trước của Thông tư 07 cũng khiến nhiều nơi cần thì không có, có lại không cần. Không ít ý kiến cho rằng, việc quy định danh sách các đơn vị tiếp nhận và quản lý XBPDNNĐH phải được đăng ký trước và được xét duyệt như hiện nay là chưa phù hợp thực tế. Muốn tránh tình trạng lãng phí không đáng có trước hết cần linh động thay đổi danh sách này tùy hình hình thực tế. Khi đó, đơn vị nào không cần có thể không nhận XBP, ưu tiên cho những đơn vị cần hơn thay vì cứ cào bằng như hiện nay.

Phải thay đổi nhiều mặt

Thực tế hiện nay việc đặt hàng các XBP từ phía Nhà nước vẫn chưa tương xứng nhu cầu xã hội và mặt bằng chung của các NXB đặt ra. Bà Nguyễn Ánh Tuyết, Phó Giám đốc NXB Văn hóa - Văn nghệ TP Hồ Chí Minh nhận định, trên thực tế, việc định hướng đề tài của Bộ Thông tin và Truyền thông là hết sức chung chung, hầu như ít thay đổi qua các năm. Điều này ít nhiều ảnh hưởng đến tiến độ, tính thời sự và cả “độ hút” của các XBPDNNĐH. “Nếu việc định hướng về nội dung đề tài do cơ quan chủ quản NXB đề xuất sẽ chuẩn xác hơn với thực tiễn địa phương, cụ thể hơn những nội dung cần thiết trong công tác tuyên truyền trong năm. Thậm chí, đơn vị được thụ hưởng XBPDNNĐH cũng nên nêu những nội dung mình cần để các NXB nghiên cứu thực hiện nhằm hỗ trợ tốt hơn cho công tác tuyên truyền”, bà Tuyết đề xuất.

Nhiều ý kiến cho rằng, trong giai đoạn hiện nay cần đặt XBPDNNĐH vào cán cân với các XBP chất lượng trên thị trường. Muốn làm tốt điều này phải chấm dứt ngay tình trạng bao cấp, du di. Theo ông Lê Thanh Hà, Tổng Biên tập, Giám đốc NXB Trường đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, trước hết phải coi sách đặt hàng là Nhà nước giao nhiệm vụ chính trị cho các NXB. Mọi việc không dừng lại ở việc ưu ái, tạo việc làm, tạo nguồn thu cho NXB dễ dẫn tới cơ chế xin - cho hoặc đâu đó xuất hiện trường hợp một vài đầu sách kém chất lượng dẫn tới lãng phí nguồn tiền. “Đã đến lúc phải tránh trường hợp sách in và nghiệm thu xong không có người xem hoặc chỉ đơn thuần cấp cho thư viện, phát cho cán bộ và nhân dân là hoàn thành nhiệm vụ. Để sách phát huy được tác dụng, bên cạnh nội dung phù hợp, hấp dẫn còn phải đa dạng về hình thức trình bày và phải có chất lượng in ấn tốt. Điều băn khoăn của chúng tôi là liệu đơn vị đặt hàng có đồng ý chi tiền theo nhu cầu thực tế của cuốn sách không?”.

Tín hiệu đáng mừng là sau hơn một năm đi vào thực tế và xuất hiện nhiều vấn đề bất cập, Thông tư 07 sẽ được “khoác áo mới” trong thời gian sớm nhất.