Di sản + du lịch + nghệ thuật mới

Cách làm hay!

KHIẾU MINH (THỰC HIỆN)

Chủ nhật, 18/08/2019 - 11:53 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Việt Nam có hơn 60.000 di sản văn hóa phi vật thể. Đó thật sự là kho báu khổng lồ cho sáng tạo trong nghệ thuật, trong việc thực hành chính những di sản đó để phục vụ đời sống đương đại. Nhà nghiên cứu Phạm Cao Quý chia sẻ với Thời Nay.

Phóng viên (PV): Di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) được coi như những giá trị thuộc về quá khứ, vậy theo anh “sáng tạo” trong di sản được hiểu như thế nào?

Nhà nghiên cứu Phạm Cao Quý (PCQ): DSVHPVT không phải là thứ bất biến, nó nằm trong con người và chỉ được nhận diện khi được con người thể hiện nó ra bên ngoài bằng hoạt động, tạo ra sản phẩm cụ thể. Hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị DSVHPVT không thể là hoạt động làm “đóng băng” di sản hay coi đó chỉ là di sản mà quên mất rằng di sản đó luôn đồng hành với hiện tại.

Sáng tạo trong việc thực hành DSVHPVT là quá trình mà nghệ nhân, người thực hành lấy đó làm nền tảng cơ bản để sáng tạo/tái sáng tạo các giá trị VHPVT phù hợp với đời sống mà nghệ nhân, người thực hành đang sống. Nó không khác biệt quá nhiều so DSVHPVT mà họ được kế thừa hoặc đó cũng có thể là những giá trị văn hóa mới dựa trên cảm hứng từ DSVHPVT được kế thừa.

Sáng tạo trong thực hành DSVHPVT thiên về nghĩa tái sáng tạo/tái tạo truyền thống do cộng đồng thực hiện qua nhiều thế hệ. Kết quả của nó là các biểu hiện văn hóa hàm chứa nhiều nội dung truyền thống được gọi là DSVHPVT hoặc cũng có thể là những giá trị, biểu hiện văn hóa mới dựa trên cơ sở của việc đúc rút từ các truyền thống văn hóa, các DSVHPVT đang được thực hành.

PV: Vậy làm sao kích thích sự sáng tạo của nghệ nhân để di sản văn hóa trở thành nguồn lực?

PCQ: Hiện nay, quan điểm về bảo vệ và phát huy giá trị DSVHPVT ở nước ta và cả nhiều nước đang có những dịch chuyển nhất định cả về phương diện lý luận và nhận thức. Từ việc thời gian qua tập trung cho việc sưu tầm, tư liệu hóa, thì nay đang có xu hướng bảo vệ và phát huy giá trị DSVHPVT tại cộng đồng, tạo môi trường để DSVHPVT “sống” trong cộng đồng. Quan điểm này không mới, nhưng chưa được quan tâm đúng mực.

Vì thế, để khuyến khích việc truyền dạy, sáng tạo văn hóa, thì một trong những biện pháp hiệu quả là làm cho di sản sống như nó đã từng sống trong môi trường nó được sinh ra và phát triển. Trong đó, cần tôn vinh, đãi ngộ những người đang nắm giữ những bí quyết nghề, tạo điều kiện cho họ được liên tục thực hành, sáng tạo. Họ chính là chủ thể sáng tạo văn hóa, là chủ thể nắm giữ, chuyển giao những giá trị mà họ được nhận và đã tạo ra cho tương lai.

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa cần gắn với du lịch và đòi hỏi sự tham gia chủ động, tích cực của người dân. Du lịch văn hóa là một hình thức đặc biệt, với mục tiêu hỗ trợ du khách tìm kiếm, phát hiện và thưởng thức các giá trị văn hóa hấp dẫn của địa phương, trong đó có di sản. Như vậy, không chỉ tăng thu nhập về kinh tế mà còn tạo điều kiện rất lớn cho sự sáng tạo di sản của các nghệ nhân, góp phần vào việc bảo vệ, phát huy, quảng bá hình ảnh văn hóa và di sản văn hóa Việt Nam.

PV: Vậy còn lực lượng những nghệ sĩ đương đại, có sức sáng tạo lớn nhưng có khi còn thiếu sự kết nối với di sản văn hóa thì sao thưa anh?

PCQ: Di sản văn hóa truyền thống là sự gợi mở, là “vốn”, chất liệu cho nhiều sản phẩm văn hóa truyền thống đương đại. Tuy vậy, do nhận thức mang tính thế hệ và thời điểm khác nhau. Có giai đoạn các nghệ sĩ trẻ hướng nhiều tới vấn đề đương đại là một phần, phần lớn là chúng ta chưa làm cho họ hiểu được giá trị của di sản. Những người làm di sản chưa chỉ ra những cái hay, cái đẹp của di sản. Người thực hành di sản cũng chưa làm cho nó hấp dẫn do chưa được thực hành thường xuyên. Chính vì vậy DSVHPVT có giai đoạn bị quên lãng.

Nhiều năm trở lại đây, nhiều nghệ sĩ mới nhận thấy tầm quan trọng của DSVHPVT và đã khai thác, kết hợp nó với những hơi thở đương đại tạo ra những sản phẩm văn hóa tốt, hấp dẫn. Thí dụ như một số cuộc trình diễn của nghệ sĩ Phó An My và nhạc sĩ Đặng Tuệ Nguyên là sự kết hợp hoàn hảo của nghệ thuật đương đại kết nối tinh hoa văn hóa cổ truyền, đưa chầu văn, tuồng, chèo... lên sân khấu đương đại kết hợp với âm nhạc phương Tây. Hay dàn nhạc Seaphony quy tụ hơn 50 nghệ nhân, nhạc công, nhạc sĩ các dân tộc từ nhiều vùng miền trên cả nước với sự cộng hưởng của đàn môi, kèn lá, đàn tính, cồng, chiêng..., trở thành dàn nhạc giao hưởng dân tộc độc đáo, gây tiếng vang cả trong và ngoài nước…

Đây là những thành công cần nhân rộng với sự chung tay của toàn xã hội.

PV: Xin cảm ơn anh!