Còn mãi những giai điệu tuổi thơ

BÀI & ẢNH: HOÀNG THU PHỐ

Thứ ba, 31/03/2020 - 04:16 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Nhạc sĩ Phong Nhã (1924 - 2020).

Đến ngày 4-4 tới, nhạc sĩ Phong Nhã sẽ bước vào tuổi 97. Nhưng rạng sáng ngày 28-3, tác giả của những ca khúc nằm trong trái tim nhiều người như “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng”, “Nhanh bước nhanh nhi đồng”, “Cùng nhau ta đi lên”… đã qua đời tại Hà Nội.

1. Nhạc sĩ Phong Nhã tên thật là Nguyễn Văn Tường, sinh ngày 4-4-1924, lớn lên trong một gia đình nông dân ở thôn Ngọc Động, xã Hoàng Đông, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Ông hoạt động âm nhạc quần chúng trong phong trào Hướng đạo sinh đầu những năm 40 của thế kỷ 20. Sau đó, Phong Nhã liên tục viết các ca khúc thiếu nhi. Ngoài sáng tác âm nhạc, Phong Nhã còn là Tổng Biên tập đầu tiên của báo “Thiếu niên Tiền phong” từ năm 1954 đến năm 1978. Ông đã được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật đợt 1 (năm 1996), Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật (năm 2001), Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất, Huy chương Vì sự nghiệp âm nhạc Việt Nam và nhiều giải thưởng âm nhạc khác.

Gia tài âm nhạc của nhạc sĩ Phong Nhã có khoảng 250 bài hát chủ yếu dành cho thiếu nhi. Ông được ví là “Vua ca khúc thiếu nhi” cũng vì thế. Sinh thời, nhạc sĩ Phong Nhã kể với tôi rằng, trong cuộc đời mình ông chưa từng theo học một lớp đào tạo âm nhạc chính quy, bài bản nào. Ông đến với âm nhạc thông qua con đường tự học. Tuy nhiên, ngay từ nhỏ đã được tiếp xúc với âm nhạc vì bố và bác ruột rất thích chơi đàn tranh. Vì vậy, Phong Nhã sớm làm quen với đàn tranh, cây sáo, cây nhị và sử dụng thành thạo loại nhạc cụ này. Về sau này, khi đã “thành danh” rồi, nhạc sĩ Phong Nhã được những người bạn như nhạc sĩ Văn Ký, nhạc sĩ Vũ Tự Lân… truyền giảng cho những kiến thức họ học được.

Thuở thiếu thời, ông rất thích đi xem “cải lương hí viện” của cụ Nguyễn Đình Nghị và từng được bầu làm quản ca trong đội nhạc của trường. Ông còn tự tay làm được nhiều cây sáo để dạy cho các em lớp dưới. Đến năm 1944, ông đã về quê cha ở xã Hoàng Đông (Duy Tiên, Hà Nam) tham gia xây dựng phong trào thiếu nhi và gia nhập Việt Minh ở đây. Ca khúc đầu tay của nhạc sĩ Phong Nhã là “Nhanh bước nhanh nhi đồng” đã ra đời ở đây trong nỗi băn khoăn của “anh phụ trách” là làm sao phải có một bài hát với khí thế tươi vui, giục giã thế hệ măng non tiến bước.

2. Bài hát “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” được nhạc sĩ Phong Nhã viết vào cuối năm 1945, là sáng tác thứ ba của ông, sau “Nhanh bước nhanh nhi đồng” và “Kim Đồng”. Sinh thời, ông quả quyết rằng bài “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” là bài hát đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong đời ông. Ở ca khúc này, với giai điệu thiết tha trong sáng, nhạc sĩ Phong Nhã đã thể hiện rất thành công lòng kính yêu của thiếu nhi đối với Bác Hồ. Ca khúc ra đời rất sớm, “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” đã trở thành một bài ca đi cùng năm tháng, đồng hành với lớp lớp thiếu nhi Việt Nam. Đây cũng là một trong bốn bài hát của ông (gồm “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng”, “Hành khúc Đội”, “Kim Đồng” và “Đội ta lớn lên cùng đất nước”) được bình chọn vào danh sách “50 ca khúc thiếu nhi hay thế kỷ 20”.

Nhiều thế hệ thiếu niên nhi đồng Việt Nam đều thuộc lòng những ca khúc của nhạc sĩ Phong Nhã như: “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng”, “Nhanh bước nhanh nhi đồng”, “Kim Đồng”, “Cùng nhau ta đi lên”, “Đội ta lớn lên cùng đất nước”, “Hành khúc Đội”... Bây giờ nghe lại, các ca khúc đó gợi lại cho ta một quãng thời gian thơ ấu, vai mang khăn quàng đỏ, chân tung tăng cất bước đến trường… Điểm nổi bật trong ca khúc thiếu nhi của nhạc sĩ Phong Nhã là luôn gắn liền với sự kiện phong trào thiếu nhi. Vì thế, nhạc sĩ Phong Nhã còn được ví là người viết biên niên sử Đội bằng âm nhạc…

3. Tôi có dịp gặp ông nhiều lần, lúc gặp ông ở Hồ Gươm khi ông lên ở nhà con trai, sáng sáng chiều chiều lững thững ra Bờ Hồ tập thể dục, chuyện vãn với bạn bè; lần khác đến nhà riêng ở sâu trong ngõ nhỏ trên phố Thanh Nhàn (Hà Nội) trò chuyện với ông… Ở ông luôn toát ra phẩm cách của một người sống gần gũi, giản dị và có trái tim rộng mở với thiếu nhi. Tôi nhớ mãi cái dáng ông lom khom trong ngôi nhà chật, áp đôi kính dày vào mắt mà lật từng trang cuốn sổ nhỏ lọt thỏm trong lòng bàn tay. Trong đó, ông ghi chi chít những số điện thoại, địa chỉ của con cái, bạn bè gần xa. Đi đâu ông cũng mang theo bên mình.

Suốt đời mình, ông tâm niệm: “Cái cần tìm ra là cái hồn của bài hát, thấm nhuần tâm lý của trẻ. Gọi được cái “hồn” của ca khúc, tức là tác giả đã hiểu sâu sắc thế giới của trẻ, mọi điều mong ước của trẻ, thứ mà trẻ muốn bầu bạn sẻ chia trong cuộc sống”. Vậy nên, bao năm tháng đã đi qua, thế hệ này nối tiếp thế hệ khác, thiếu nhi Việt Nam vẫn và sẽ mãi mãi cất cao lời hát những bài ca đi cùng cùng năm tháng của nhạc sĩ Phong Nhã - người nhạc sĩ suốt đời vì tuổi thơ…