Họa sĩ nơi đại ngàn Rùm Đuôn

VƯƠNG TÂM

Thứ hai, 06/04/2020 - 06:22 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Rùm Đuôn là một phần tách riêng của khu rừng Xa Mát hùng vĩ phía bắc Tây Ninh. Đó là địa phận giáp với nước bạn Campuchia thuộc xã Tân Lập, huyện Tân Biên. Theo con đường quốc lộ 22B từ thành phố Tây Ninh đi khoảng 70 km là tới Rùm Đuôn. Đó chính là Khu di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam từ đầu thập niên 60.

Bảo tàng sống động

Cùng hành trình trở về nguồn của chúng tôi có nhiều chiến sĩ đã từng tham gia chiến đấu bảo vệ chiến khu xưa. Chúng tôi háo hức theo đoàn xe đi xuyên khu rừng Rùm Đuôn. Hai bên đường đi sâu vào khu rừng rậm rạp là những địa chỉ đỏ của các đồng chí lãnh đạo từng làm việc.

Các cựu chiến binh kể, trong thời gian ở chiến khu, nhiều văn nghệ sĩ miền nam đã tham gia chiến đấu và sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị. Đứng bên sa bàn của phòng trưng bày kỷ vật, chúng tôi được xem những tập bản thảo và những bản nhạc viết tay được lưu giữ tại đây. Những cái tên nổi bật như Giang Nam, Thanh Hải, Viễn Phương, Phan Huỳnh Điểu, Thuận Yến… Thật may lúc này chúng tôi được gặp họa sĩ Võ Đồng Minh (sinh năm 1942, họa sĩ đầu tiên ở Tây Ninh được kết nạp vào Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 1978), một chiến sĩ tham gia cách mạng rất sớm. Ông là người đã cầm súng chiến đấu và sáng tác trên chiến hào trong chiến khu R. Họa sĩ cho biết bài thơ “Vàm Cỏ Đông” của Hoài Vũ đã viết trên chiến trường. Khi đó nhà thơ Hoài Vũ là Ủy viên thường trực Hội Văn nghệ.

Họa sĩ cho biết, sông Vàm Cỏ Đông có nguồn gốc từ Suối Mây bên Lào chảy sang. Một chi lưu chạy dọc biên giới bên đại ngàn Xa Mát tạo nên cảnh quan sơn thủy hữu tình. Nhà thơ Hoài Vũ đã đi lại làm việc trên sông Vàm Cỏ Đông. Bài thơ được viết trong lán thuyền lênh đênh sông nước qua những trải nghiệm cháy bỏng khói lửa chiến trường. Sau này bài thơ được nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc năm 1966. Từ đó, chiến trường luôn vang lên những câu hát thân thuộc như một lời thề sắt son.

Họa sĩ Võ Đồng Minh chỉ về hướng bên kia biên giới nước bạn nhớ lại một kỷ niệm không bao giờ quên. Đó là lần làm Lễ truy điệu Bác Hồ vào năm 1969. Để bảo đảm bí mật và giữ an toàn cho chiến khu, Lễ truy điệu được tổ chức tại một địa chỉ sát biên giới hai nước.

Hai họa sĩ là Võ Đồng Minh và Kim Bạch được phân công vẽ chân dung Bác Hồ nhưng trong tay không hề có tài liệu hay bức ảnh mẫu nào của Bác nên phải phác họa theo trí nhớ đã từng được xem ảnh Bác trên báo. Hàng chục phác thảo được vẽ ròng rã trong đêm. Cuối cùng bức vẽ chân dung Bác đã thành công. Hình ảnh Bác Hồ làm lay động trái tim mọi người ở chiến khu. Họa sĩ Võ Đồng Minh tâm sự, khi đó ông khóc giàn giụa nước mắt.

Đồng đội. Tranh: VÕ ĐỒNG MINH

Những bức chân dung thời gian

Xưởng vẽ của họa sĩ Võ Đồng Minh cách chiến khu xưa không bao xa. Ông ở ngay thị trấn Tân Biên quê hương mình. Sau giải phóng, ông xin ở lại làm việc tại huyện để thực hiện nguyện ước của mình: vẽ cho đủ 79 chân dung Bác Hồ. Khi xem các bức vẽ chân dung Bác, tôi hết sức ngạc nhiên và thán phục lao động nghệ thuật nghiêm túc và công phu của họa sĩ. Ông không vẽ như mọi người là khởi đầu bằng đường nét và những mảng mầu bằng cây cọ mà dùng bút vẽ để thực hiện từng dấu chấm một.

Thực ra vẽ tranh bằng những dấu chấm không phải là mới lạ nhưng hiện không còn ai vẽ như vậy. Ta có thể hình dung để vẽ một đường thẳng chừng hai mươi phân nếu dùng bút chỉ việc kéo một đường trong một giây là xong. Nhưng nếu ấn từng dấu chấm liên tiếp để nối thành đường thẳng hai mươi phân thì họa sĩ phải ấn bút hàng trăm dấu chấm mới hoàn thành. Vậy khi vẽ chân dung Bác Hồ ông đã phải chấm hàng triệu điểm để vẽ nên tác phẩm.

Ông lần lượt cho tôi xem từng bức với các đề tài thân quen như “Bác Hồ đi chiến dịch”, “Bác Hồ làm việc ở Phủ Chủ tịch”, “Bác Hồ cho cá ăn”, hay “Bác chỉ huy hát kết đoàn”, hoặc “Bác Hồ về Nam Đàn”… Tất cả đều thực hiện bằng cách vẽ chấm bằng bút mầu. Họa sĩ cho biết, để vẽ được một bức khổ lớn (1 x 1,5 m) sẽ phải mất chừng ba đến bốn tháng. Vậy là mỗi năm ông chỉ chấm xong chừng bốn bức.

Bên cạnh vẽ chân dung Bác Hồ, ông còn có hàng trăm ký họa và sáng tác tại chiến trường. Nhiều bức tranh của ông đã từng được in trên Báo Nhân Dân và báo Quân đội nhân dân. Đó chính là những bức tranh vẽ trong rừng. Ông đã tái hiện sự sôi động và quyết liệt về nhiều hình ảnh, hoạt động trong chiến khu. Đó là “Nữ học sinh đi tải đạn”, “Tổ trinh sát D4”, “Xuống đường”…, hoặc những phút chiến đấu đầy khói lửa như “Đại đội 5 pháo kích vào tiểu khu quân sự địch”, “Tiểu đoàn 14 đánh phục kích”. “Nữ chiến sĩ” hoặc “Đồng đội”, “Vàm Cỏ Đông quyết giữ”… Mỗi bức tranh như vẫn còn hơi thở của rừng xanh cùng khói đạn khiến người xem như được sống lại không khí chiến trường đầy cam go và oanh liệt đã diễn ra trong chiến khu ở đại ngàn Rùm Đuôn.