Quay trở lại đường sáng

BÀI & ẢNH: HẢI HÀ

Thứ tư, 03/07/2019 - 03:22 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Học viên lao động tại cơ sở.

Khác với hình dung của nhiều người, cơ sở cai nghiện ma túy Gia Minh (Hải Phòng) không có hàng rào, khung cảnh khang trang, mướt mầu xanh của cây cối. Các cán bộ niềm nở, thân thiện còn những học viên luôn hăng say rèn luyện, hướng thiện sau một quãng đời lầm lỡ.

Nghề nguy hiểm

Chữa bệnh, cai nghiện cho gần 800 học viên, với gần 80% sử dụng ma túy tổng hợp, trong đó phần lớn nghiện kép cả heroin, thời gian điều trị lâu bởi rối loạn nhận thức, hành vi, nhân cách, chưa có phác đồ điều trị, công việc của đội ngũ cán bộ gian nan, hiểm nguy hơn nhiều. Nhất là giai đoạn cắt cơn, học viên chửi bậy, bất hợp tác, đe dọa, hành hung bạn nghiện, cán bộ là chuyện thường ngày. Thậm chí có người nghiện quá nặng phải mất vài tháng mới tạm thời dứt được cơn nghiền. Theo một số học viên, chơi “hàng trắng” chuyển sang “đập đá”, sài thuốc lắc mới đủ độ phê, tha hồ thả hồn bồng bềnh đến tận mây xanh. Điều không thể ngờ phía sau cơn say là những ảo giác khủng khiếp ám ảnh, trở nên mất nhân tính, nhìn những người chung quanh như kẻ thù, thú dữ. Vào cai, không còn ma túy để sài, học viên trở nên bức bối, tìm đủ mọi cách phá phách, chống đối.

Bằng bản lĩnh, kinh nghiệm nhiều năm, các cán bộ đã tìm cách khống chế, điều trị hiệu quả, khéo léo hạ nhiệt. Sự cảm thông, bao dung, hòa đồng, động viên, sẻ chia giúp đỡ của các thầy chính là liều “thuốc bổ” giúp các học viên dần tỉnh ngộ, nhận rõ lỗi lầm, cố gắng sửa sai.

Làm bạn với heroin từ năm 1994, Nguyễn Huy Hiếu ở Cầu Diễn (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) là một trong những học viên giữ kỷ lục vào cai ở cơ sở này, tới gần 20 lần. Sau vài lần đám bạn rủ chích hút, Hiếu đua đòi và dính nghiện. Tìm đủ mọi cách nói dối xin tiền mẹ đi chơi, đóng học, chàng quý tử bớt xén để hút hít bởi một ngày thiếu “hàng trắng”, Hiếu không thể chịu nổi. Một năm sau, mẹ cậu biết tin đã suy sụp và càng tuyệt vọng, chán nản hơn khi con trai không thể dứt nổi đam mê với ả phù dung. Bản thân Hiếu cũng luôn tự dằn vặt bởi không chiến thắng nổi bản thân, làm khổ vợ con, gia đình. Lần nào cũng hứa hẹn quyết tâm, nhưng chỉ ít ngày sau đi chơi cùng đám bạn, cảm giác nhớ, thèm heroin dâng trào thôi thúc, cậu tặc lưỡi dùng lại và tái nghiện. Cũng may là vợ Hiếu vẫn nhẫn nhịn chịu đựng, chăm sóc hai con, thỉnh thoảng vào thăm, động viên mong chồng sớm tu tỉnh. “Đời em coi như đã bỏ đi. Lần này em quyết bỏ thật sự, các con lớn lên mà biết bố nghiện thì nhục lắm”, Hiếu bộc bạch. Nhưng ai dám chắc điệp khúc tái nghiện không lặp lại.

“Người nghiện vừa mới sử dụng heroin thì mắt to ra, còn dùng ma túy đá thì đồng tử dãn căng, trở nên hung hãn hơn”, bác sĩ Hoàng Văn Tạo đúc rút biểu hiện này qua hơn 14 năm chữa bệnh cho học viên. Từ khi mới vào nghề, Tạo tranh thủ quan sát, học hỏi các cán bộ đi trước cách tiếp xúc, điều trị để tích lũy kinh nghiệm. Bệnh nhân ở bệnh viện thường có người nhà chăm sóc, hợp tác tốt với y, bác sĩ để nhanh khỏi bệnh, còn học viên ở đây phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ, không ít người còn chống y lệnh, không tuân thủ phác đồ điều trị. Chưa kể nhiều học viên bị gia đình phó mặc cho cơ sở nên suy nghĩ tiêu cực, các thầy cô lại đóng vai người thân kèm cặp, động viên để họ vơi bớt nỗi ưu tư, hướng thiện, giã từ ma túy.

Làm việc trong môi trường đặc thù, bận rộn, vất vả, thậm chí hiểm nguy luôn rình rập, thường xuyên phải trực đêm, nên Tạo và các đồng nghiệp xác định chọn người bạn đời biết cảm thông, thấu hiểu và chia sẻ. Phó Giám đốc Trịnh Quốc Hùng chia sẻ, ngay buổi đầu cơ sở xác định phương châm không chỉ mở hàng rào mà còn cả tâm và tầm. Vượt qua những e ngại, bỡ ngỡ của những buổi đầu tiếp xúc toàn với những người dặt dẹo “bãi rác của cuộc đời”, sau này gần gũi, chia sẻ các cán bộ thấu hiểu hơn, rằng trong sâu thẳm những con người tưởng chừng bỏ đi vẫn le lói những mầm thiện, khát khao vươn lên thoát khỏi bùn lầy, bóng ma đen tối, u ám của ma túy. Và nhờ sự bao bọc, chở che bằng tấm lòng, tình thương yêu, những mầm cây độc hại được vun xới để nhú lên thành những nụ bé chồi non, thành quả - thành nhân trong hành trình tìm lại chính mình.

Gột rửa lỗi lầm

Đi cai nghiện còn được xông hơi, tập gym, đấm bóp, châm cứu huyệt đạo bằng máy xung điện, ngâm chân bằng nước tỏi, rượu gừng, ngồi thiền... Chuyện tưởng lạ mà có thật ở cơ sở cai nghiện công lập này. Khó khăn bộn bề nhưng Ban giám đốc luôn trăn trở để học viên có điều kiện cai nghiện thuận lợi nhất, cảm thấy thoải mái, phấn chấn, thư thái. Hơn 10 năm với cương vị người đứng đầu, tiếp xúc biết bao lứa học viên, anh Nguyễn Quang Toàn luôn miệng nói tay làm, đưa ra những sáng kiến hay. Nhiều ca sĩ, văn nghệ sĩ nổi tiếng cảm mến tình đời, tình người của cơ sở mà tình nguyện đến biểu diễn từ thiện, giao lưu mong góp chút công sức nhỏ bé giúp con đường trở về của các học viên phần nào vơi bớt gập ghềnh, chông chênh. Những buổi sinh hoạt văn hóa - văn nghệ, hoạt động tập thể như hội thi Tiếng hát học viên, cuộc thi Tìm kiếm tài năng Gia Minh, hội thi kéo co, bóng chuyền… trở thành món ăn tinh thần bổ ích luôn thu hút đông đảo học viên sôi nổi, hào hứng tham gia, phát huy tối đa sở trường. Tuy là những tiết mục “cây nhà lá vườn” nhưng cũng chẳng thua kém về độ chuyên nghiệp. Nếu không có lời giới thiệu mà chứng kiến các học viên trình diễn những bộ trang phục tự thiết kế, thần thái tự tin thì có lẽ mọi người không thể nghĩ rằng những người mẫu trên sân khấu từng va vấp, lầm đường lạc lối. Rồi những khát khao, ước mơ cháy bỏng để “làm lại cuộc đời” được gửi gắm qua lời ca ngọt ngào trong bài hát Một ngày nắng mới của nhạc sĩ Duy Thái: Ngày xanh xưa đâu xa khuất tiếng cười/Những bước liêu xiêu lạc trong đêm vắng/Em đi giữa đời như giữa cơn mê/Từng đêm đêm về màn đêm sâu dần/Mỏi mòn thân xác rã rời tim đau… Từ nay xa rồi đường đời chôn vùi/Một lần lầm lỗi đã lìa xác tôi/Người mang nắng hồng xua tan đêm tối/là những cô thầy kính mến thương yêu”.

Nếu như trước kia ở ngoài xã hội, họ hung dữ, bất cần đời bao nhiêu thì khi vào mái ấm thứ hai này đã dần vơi bớt mặc cảm, thêm yêu đời, yêu cuộc sống. Sinh hoạt điều độ hơn, chăm chỉ luyện tập, lao động, lại sống vui tươi, lành mạnh nên sức khỏe và cả nhân cách được hồi phục. Dịp Tết cán bộ và học viên tặng một tạ hạt giống, 10 tấn phân giun ra các nhà giàn DK1, tặng bánh chưng xanh cho các chiến sĩ Hải quân ở Trường Sa. Những việc làm này mang ý nghĩa lớn, để học viên trân trọng những giá trị của cuộc sống, nhận ra và thấm thía rằng mình đánh mất bao nhiêu cơ hội, thời gian, đốt tiền vào những cơn phê túy lúy, vô bổ, anh Toàn trải lòng.

Mỗi năm cơ sở còn đón hàng chục nghìn học sinh đến tham quan và truyền thông phòng, chống ma túy. Lúc đầu, một số giáo viên, phụ huynh ái ngại bảo “con tôi có nghiện đâu, cho tới đó làm gì” nhưng khi đi thực tế “mắt thấy tai nghe” đã thấu hiểu và tích cực ủng hộ. Thuyết trình viên, diễn viên đóng trong các tiểu phẩm không ai khác chính là các học viên - những người từng nếm trải đủ mùi từ làn khói trắng. Được giao lưu, nghe những lời tâm sự, chia sẻ từ gan ruột của những người từng lỡ bước, các em học sinh nắm rõ về tác hại khủng khiếp của ma túy, nhất là các loại ma túy mới như “bóng cười”, lá “khát”, hồng phiến, bạch phiến… từ đó cảnh tỉnh bản thân, chủ động tránh xa. Nhiều học sinh chia sẻ, trước đây nắm lơ mơ vì thầy cô giáo nói nặng về lý thuyết, nay được giáo dục trực quan nên thấm hơn nhiều. Và sâu xa hơn là thông điệp nhân văn được truyền tải không chỉ là các cháu biết yêu chính bản thân mình, không sa vào tệ nạn ma túy, phấn đấu trở thành người tốt mà từ đó lan tỏa tình yêu với gia đình, họ mạc, quê hương.

Từ năm 2014 cả nước có tổng số 145 cơ sở cai nghiện ma túy, đến nay còn 120 cơ sở cai nghiện. Trong số đó, 105 cơ sở cai nghiện công lập thực hiện các chức năng như sau: sáu cơ sở chỉ có chức năng cai nghiện bắt buộc; 79 cơ sở cai nghiện tổng hợp (cai bắt buộc, cai tự nguyện, điều trị Methadone, quản lý người nghiện không có nơi cư trú ổn định); 18 cơ sở điều trị nghiện ma túy tự nguyện và Methadone; hai cơ sở tiếp nhận người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định (cơ sở xã hội). Đến nay, tổng số người đang được điều trị cai nghiện tại các cơ sở là 34.483 học viên. Trong năm 2018, tổng số người được tiếp nhận, tư vấn, điều trị, cai nghiện tại các cơ sở là 6.438 học viên.