Ngăn ngừa tình trạng lao động trẻ em

QUANG ANH

Thứ hai, 17/06/2019 - 07:09 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Trẻ em cần có thời gian học tập, rèn luyện, không phải lao động kiếm sống. Ảnh: HẢI NAM

Thay vì tới lớp, không ít trẻ em ở nông thôn đang phải lao động sớm để kiếm sống. Giá trị đóng góp của lao động trẻ em không cao, nhưng hậu quả lại kéo dài, bởi đó chính là vòng luẩn quẩn kéo dài của đói nghèo, lạc hậu.

Gần 90% số trẻ em phải lao động sống ở nông thôn

Trong dịp hướng tới Ngày Thế giới phòng chống lao động trẻ em (12-6), tuần qua Cục Trẻ em phối hợp Tổ chức Lao động Quốc tế đã tổ chức nhiều sự kiện mít-tinh hưởng ứng.

Theo Cục Trẻ em (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), Việt Nam hiện có hơn 1,75 triệu lao động trẻ em và người chưa thành niên, trong đó, có khoảng 1 triệu trẻ em phải làm các công việc đặc biệt nặng nhọc. Phần lớn lao động trẻ em tại Việt Nam sống ở khu vực nông thôn.

Đáng chú ý theo ông Đặng Hoa Nam, Cục trưởng Trẻ em, có tới 85% trẻ em sinh sống ở khu vực nông thôn và 15% sống ở khu vực thành thị. Lao động trẻ em (LĐTE) tập trung chủ yếu ở ba ngành nghề: nông nghiệp, dịch vụ, công nghiệp - xây dựng. Trong đó, nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao nhất, gần 1,18 triệu em (chiếm 67%). Trẻ em có nguy cơ làm trong các nghề bị cấm sử dụng lao động chưa thành niên hoặc điều kiện lao động độc hại là 1,3 triệu em (chiếm 75% LĐTE). Thời gian làm việc bình quân của các em 42 giờ/tuần.

Ông Nam cho rằng, LĐTE khá phổ biến trong các trường hợp nghèo đói, cha mẹ mù chữ và những môi trường có lao động rẻ mạt, vô tổ chức. Những điều kiện này thường diễn ra ở khu vực nông thôn, nơi có nhiều làng nghề, khu vực đánh bắt cá, chế biến hải sản, khai thác đá, ăn xin, bốc vác, hay các trang trại nhỏ...

Vì là lao động không được phép nên chủ sử dụng có tâm lý che giấu, thậm chí trả lương thấp hơn so mức quy định cho các em. “Hoàn cảnh gia đình nghèo khó khiến cha mẹ không quan tâm, các em không có điều kiện tới trường bắt buộc phải đi làm việc sớm, điều này không chỉ làm ảnh hưởng tới sức khỏe, tâm lý mà còn ảnh hưởng cả tương lai của các em. Về lâu dài các em không có cơ hội để phát triển, có công việc tử tế, và vì thế đa phần các em lại rơi vào vòng quay của đói nghèo lạc hậu”, ông Nam nói.

Cần chung tay hành động

Nhân Ngày Thế giới phòng, chống lao động trẻ em (12-6) với chủ đề “Đừng để trẻ em làm việc trên đồng ruộng, hãy để trẻ em nuôi dưỡng ước mơ”, năm nay Việt Nam đã tổ chức nhiều chương trình hưởng ứng từ T.Ư tới địa phương. Thêm vào đó, các đơn vị còn tổ chức Diễn đàn trẻ em; cuộc thi viết về LĐTE.

Bà Nguyễn Thị Hà, Thứ trưởng LĐ-TB&XH cho rằng, để giải quyết vấn đề LĐTE, cần có sự chung tay tham gia tích cực của tất cả xã hội, từ các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, công đoàn, các tổ chức xã hội đến các gia đình, cộng đồng.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Hà cho biết, công tác phòng ngừa, giảm thiểu LĐTE ở Việt Nam trong thời gian qua đã được Nhà nước rất quan tâm đầu tư. Việt Nam đã tham gia, phê chuẩn các điều ước quốc tế nhằm bảo đảm thực hiện quyền trẻ em. Việt Nam là nước đầu tiên ở châu Á và nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước của LHQ về quyền trẻ em. Việt Nam cũng đã phê chuẩn Công ước số 182 của ILO về việc cấm và những hành động tức thời để loại bỏ những hình thức LĐTE tồi tệ nhất, Công ước số 138 của ILO về tuổi tối thiểu làm việc. Và trong kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa 14 tháng 6 này, Quốc hội sẽ biểu quyết về việc gia nhập Công ước số 98 của ILO về áp dụng những nguyên tắc của quyền tổ chức và thương lượng tập thể.

Trước đó, ngay từ năm 2016, Việt Nam cũng đã ban hành và thực hiện Chương trình phòng ngừa, giảm thiểu LĐTE giai đoạn 2016 - 2020. Chương trình này đã triển khai thí điểm mô hình hỗ trợ, can thiệp để giảm thiểu LĐTE. Mô hình tập trung chia sẻ kỹ năng sống cho trẻ em; trợ giúp gia đình có trẻ em tham gia lao động trái quy định của pháp luật về kiến thức, kỹ năng, tay nghề để ổn định sinh kế, tăng thu nhập... tại các xã, phường, thị trấn có nhiều trẻ em tham gia lao động hoặc các làng nghề truyền thống, cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc khu vực kinh tế phi chính thức có trẻ em học nghề và tham gia lao động.

Các mô hình trên đã tập huấn kỹ năng sống, trang bị cho trẻ em những kỹ năng tự bảo vệ bản thân; trợ giúp gia đình có trẻ em tham gia lao động trái quy định của pháp luật về kiến thức, kỹ năng, tay nghề để ổn định sinh kế, tăng thu nhập; hỗ trợ người sử dụng lao động tại các làng nghề, cơ sở sản xuất, kinh doanh cải thiện điều kiện làm việc, tạo việc làm phù hợp với độ tuổi của trẻ em.

Ông Nguyễn Ngọc Lương, Chủ tịch Hội đồng đội T.Ư cho biết, thời gian tới Hội đồng đội sẽ tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật về phòng, chống LĐTE, nhằm nâng cao hiểu biết pháp luật về LĐTE trong cộng đồng, gia đình và người sử dụng lao động. Phối hợp các cơ quan chức năng tư vấn nghề nghiệp để tạo việc làm, nâng cao thu nhập đời sống gia đình để các em, nhất là trẻ em nông thôn, vùng sâu, vùng xa có thời gian học tập, rèn luyện, không để trẻ em phải lao động kiếm sống.

Ông Chang Hee Lee - Giám đốc Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam khẳng định, trẻ em không nên làm việc trên đồng ruộng, mà phải được nuôi dưỡng ước mơ. ILO mong muốn tất cả trẻ em, cho dù có hoàn cảnh kinh tế như thế nào, đều phải được tự do tiếp cận giáo dục và những kỹ năng cho phép các em mơ ước về một tương lai tốt đẹp hơn cho bản thân, bước vào thế giới việc làm đàng hoàng khi trưởng thành và đóng góp tích cực cho xã hội, cho gia đình và cho cộng đồng.

Ông Chang Hee Lee khuyến nghị, muốn làm như vậy, luật pháp và chính sách quốc gia liên quan đến LĐTE cần được rà soát và sửa đổi để bảo đảm sự gắn kết và hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, Việt Nam cũng cần nâng cao năng lực cho các chương trình hỗ trợ sinh kế cho các gia đình, giúp họ tăng khả năng tiếp cận dịch vụ giáo dục và đào tạo nghề.

“Theo ước tính của ILO, trên toàn thế giới có khoảng 152 triệu LĐTE. LĐTE tồn tại ở mọi lĩnh vực ngành nghề. Việc trẻ em phải lao động sớm đã, đang để lại hậu quả nặng nề, ảnh hưởng đến sự phát triển hài hòa của trẻ em, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, nhất là chất lượng của nguồn nhân lực của đất nước trong tương lai. Việc tham gia lao động sớm cản trở trẻ em hướng tới sự phát triển về thể chất, tâm lý, cản trở việc tiếp cận, thụ hưởng văn hóa, giáo dục phù hợp và việc chuẩn bị một tương lai tốt hơn cho chính các em”.