Nan giải “đào tạo lại” lao động

BÀI & ẢNH: MỸ DUNG

Thứ hai, 07/10/2019 - 12:24 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Lao động trong nước đang mất dần lợi thế cạnh tranh khi thiếu nhiều kỹ năng.

Thiếu kỹ năng, chưa linh động về chuyên môn và đa phần phải qua “đào tạo lại” mới có thể đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp… Đây là những điểm trừ mà rất nhiều lao động ở nước ta đang gặp phải.

Chất lượng lao động còn yếu

Ở Việt Nam vẫn đang tồn tại sự chênh lệch giữa kỹ năng của người lao động có và các kỹ năng mà thị trường lao động cần, dẫn đến tỷ lệ sử dụng lao động qua đào tạo còn thấp: chỉ 21,85%. Trong khi thị trường vẫn thiếu lao động có trình độ, kỹ năng nghề. Rất nhiều chủ doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài cho rằng, những kỹ năng mà cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo không đáp ứng được nhu cầu thực tế. Không ít DN than phiền họ phải tự đào tạo hoặc đào tạo lại lao động theo hình thức vừa học, vừa làm.

Từng làm việc với nhiều sinh viên mới tốt nghiệp, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty cổ phần Kiến trúc - Xây dựng T&Eke cho biết, trong quá trình làm bài đánh giá hoặc phỏng vấn xin việc, đa phần các ứng cử viên đều rất tự tin. Nhưng vào thực tế, mọi việc chỉ dừng lại ở lý thuyết. “Thật sự tôi không muốn nhận nhân sự là sinh viên mới tốt nghiệp vì phải mất thời gian, kinh phí đào tạo lại nhưng chưa chắc đã được như mong muốn. Kiến thức chưa sâu, kỹ năng yếu và thái độ chưa đúng mực với công việc là điều tôi thấy lo lắng với nhiều bạn trẻ hiện nay”, ông Tuấn tâm tư.

Không chỉ thiếu kỹ năng, yếu ngoại ngữ, nhiều lao động còn mất điểm khi lúng túng trong việc ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao năng suất làm việc. Tại hội thảo góp ý Dự thảo “Đề án thí điểm đào tạo, đào tạo lại cho người lao động đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” do Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội tổ chức mới đây, bà Võ Thị Phương Lan, Trưởng ban đào tạo Hiệp hội Logistics Việt Nam cho rằng: Riêng về ứng dụng công nghệ, khi DN đổi mới, đòi hỏi phải có nguồn nhân lực để vận hành. Nguồn nhân lực đó không chỉ dừng lại ở bộ phận kỹ thuật mà phải cả khối văn phòng. Các trường cần khảo sát xem DN hiện đang sử dụng công nghệ gì trong sản xuất, kinh doanh để đưa vào đào tạo cho người học, thay vì cứ dạy theo những gì mình có sẵn như hiện nay.

Cùng suy nghĩ, TS Vũ Xuân Hùng, Vụ trưởng Đào tạo chính quy, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp nhận định, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp của nước ta vẫn chưa sẵn sàng cho việc đào tạo, chưa chuẩn bị nhân lực đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Sự kết nối giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và DN trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ còn rất yếu.

Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Hai yếu tố tác động mạnh mẽ đến điều này là trình độ chuyên môn và năng suất lao động. Cả hai khía cạnh này lao động Việt Nam đều thua kém các nước trong khu vực.

Cái bắt tay chưa chặt

Không dừng lại ở thiếu các kỹ năng cần thiết mà nguồn nhân lực nước ta còn đứng trước nhiều thách thức liên quan việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ thông tin trong thời kỳ hội nhập. Ước tính nhân lực công nghệ thông tin chuyên nghiệp hiện có ở Việt Nam là 300.000 người. Với năng lực đào tạo hiện tại, hết năm 2020 chúng ta sẽ có thêm gần 240.000 nhân lực ở lĩnh vực này. Như vậy, so mục tiêu đặt ra là có 1 triệu nhân lực công nghệ vào năm 2020, chúng ta còn thiếu khoảng 464.000 nhân lực công nghệ thông tin, con số không hề nhỏ.

Dự thảo “Đề án thí điểm đào tạo, đào tạo lại cho người lao động đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư” đặt ra mục tiêu nâng cao chất lượng việc làm cho ít nhất 20 ngành, nghề đáp ứng yêu cầu cách mạng công nghiệp 4.0 ở trình độ cao đẳng và trung cấp. Theo đó, số lượng người học được đào tạo ít nhất ở mỗi ngành, nghề/trình độ là 120 người. Tổng số người học tham gia đào tạo thí điểm khoảng 4.800 người.

Dự thảo cũng cho thấy, đề án sẽ gắn với chuyển đổi việc làm cho người lao động (là đối tượng chịu tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 tại khoảng 100 DN) cho ít nhất 20.000 lượt người lao động với thời gian đào tạo, bồi dưỡng dưới một năm. Việc thí điểm sẽ diễn ra hai mốc, giai đoạn 2019 - 2020 và giai đoạn 2021 - 2025.

Thế nhưng về phía các trường, nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ khái niệm đào tạo lại và mối quan hệ giữa trường nghề - DN để bảo đảm cao nhất quyền lợi cho người học. Bên cạnh đó, cần có thêm chính sách hỗ trợ để thu hút DN gắn kết đào tạo với trường nghề, vì hiện nay vẫn còn tình trạng DN “ngó lơ” sinh viên đến kiến tập, thực tập. Các trường cũng cần những cơ chế thoáng hơn để mạnh dạn đầu tư nhằm nâng cao chất lượng sinh viên, nếu không rất khó theo kịp nhu cầu thực tế.

Nhiều DN mong muốn hệ thống trường nghề nhanh chóng thay đổi phương pháp đào tạo để gia tăng tính cạnh tranh cho sinh viên khi gia nhập thị trường lao động. Ngoại ngữ, tin học và thái độ, tác phong làm việc là những yếu tố DN mong chờ từ các ứng viên bên cạnh tay nghề vững. Không ít DN muốn được phối hợp đào tạo hoặc thiết kế chương trình đào tạo với hệ thống trường nghề để bảo đảm chất lượng sinh viên đầu ra, hạn chế thấp nhất tình trạng đào tạo lại thường xuyên.

Hiện có hơn 80% lao động trong các ngành dệt - may và giày dép tại Việt Nam có nguy cơ cao mất việc làm dưới tác động của những đột phá về công nghệ, do cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đem lại. Khi áp dụng tự động hóa, DN gặp khó khăn vì đa phần nhân lực không theo kịp. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng công nghệ 4.0 không chỉ đe dọa tới việc làm của những lao động trình độ thấp mà ngay cả lao động có kỹ năng bậc trung cũng sẽ bị ảnh hưởng nếu họ không trang bị các kiến thức mới, kỹ năng sáng tạo.
Ông Frank Schulze, chuyên gia người Đức đang làm việc trực tiếp với Trường cao đẳng nghề Lilama 2 trong Chương trình đổi mới đào tạo nghề Giz cho rằng, phải hiểu được yếu tố 4.0 trong mỗi ngành nghề cụ thể là gì, tác động ra sao… Ngoài ra, cần sự hợp tác giữa nhà trường với DN thì mới có thể đáp ứng yêu cầu của thực tế trong bối cảnh hiện nay. Chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra cũng phải dựa trên những tiêu chí DN mong muốn.