Di sản lại… lép vế

Thứ Sáu, 20/07/2018, 18:57:46
 Font Size:     |        Print
 

Di chỉ Vườn Chuối có vai trò hết sức quan trọng trong việc tìm hiểu về thời đại Hùng Vương. Ảnh: MỸ DUNG

Di chỉ khảo cổ Vườn Chuối đã được các nhà khoa học "kêu cứu" từ lâu, do bị quy hoạch để xây khu đô thị. Không những không có động tĩnh tích cực, mà ngày 11-7, khi Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức tọa đàm với nhiều nhà khoa học để tìm biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị di chỉ này, cũng là lúc chủ đầu tư... khẩn trương san lấp mặt bằng. Thêm một lần, trong sự va chạm giữa giá trị văn hóa và lợi ích kinh tế, văn hóa lại có nguy cơ ở thế yếu.

"Mỏ vàng" của khảo cổ học Việt Nam

Cuộc Tọa đàm khoa học đánh giá giá trị và đề xuất phương án bảo tồn di chỉ khảo cổ học ở Vườn Chuối (thôn Lai Xá, xã Kim Chung, huyện Hoài Ðức, Hà Nội) do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức diễn ra trong sự trông đợi của những người yêu mến di sản. Giá trị của di chỉ Vườn Chuối thì từ lâu đã rõ. Hiện vật khảo cổ nhiều đến nỗi một số nhà khoa học thường nói vui rằng: Chọc que xuống cũng gặp... cổ vật. Người dân ở khu vực này thi thoảng nhặt được di vật cũng không phải chuyện hiếm. Nhưng vấn đề ở chỗ, toàn bộ di chỉ này đã được UBND tỉnh Hà Tây (cũ) "hô biến" thành khu đô thị từ năm 2007, một thời gian ngắn trước khi sáp nhập Hà Nội - Hà Tây. Khu đô thị Vườn Chuối nay thuộc phần đất được giao cho Công ty cổ phần Thương mại xây dựng Việt Nam. Cuộc tọa đàm chỉ "nhấn nhá" lại giá trị của di chỉ. Nói như một số nhà khoa học, đây là cái "mỏ vàng" của khảo cổ học Việt Nam. PGS, TS Lâm Thị Mỹ Dung khẳng định: "Kết quả tám đợt khai quật khảo cổ cho thấy tại đây có ba tầng văn hóa liên tiếp từ văn hóa Ðồng Ðậu (1.500 - 1.000 năm trước Công nguyên (TCN), văn hóa Gò Mun (1.000 đến 500 năm TCN) cho đến văn hóa Ðông Sơn (500 năm TCN đến 200 năm sau Công nguyên). Ðây là một trong những di tích hiếm hoi của Việt Nam và là di chỉ duy nhất trên địa bàn Hà Nội chứa đựng dấu tích cư dân sinh sống qua ba thời kỳ văn hóa kéo dài hàng nghìn năm". Còn theo PGS, TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam thì về mặt lịch sử, di chỉ Vườn Chuối tương ứng với thời đại tiền Hùng Vương và Hùng Vương. Những di chỉ khảo cổ thời kỳ này phần lớn đã không còn nguyên vẹn. Di chỉ Vườn Chuối có vai trò hết sức quan trọng trong tìm hiểu về thời đại Hùng Vương.

Vấn đề dư luận quan tâm nhất là các nhà khoa học sẽ hiến kế để Hà Nội "cứu" Vườn Chuối thế nào. Nhiều nhà khoa học, trong đó có PGS, TS Phạm Mai Hùng - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng, gốc rễ của việc Vườn Chuối có nguy cơ bị xóa sổ là chính quyền đã "quên" không làm thủ tục công nhận di tích. Di chỉ Vườn Chuối đủ điều kiện trở thành di tích quốc gia. Thành phố Hà Nội cần sớm lập hồ sơ hoàn thiện Di tích khảo cổ học quốc gia để có cơ sở cho công tác bảo vệ. PGS, TS Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, người đã viết đơn "kêu cứu" cho di chỉ Vườn Chuối cuối năm 2017, đề xuất, nếu cần thì TP Hà Nội phải điều chỉnh quy hoạch để bảo tồn di chỉ đặc biệt quan trọng này. Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Trương Minh Tiến ghi nhận những ý kiến trên và khẳng định sẽ đề nghị UBND thành phố giao Sở Quy hoạch - Kiến trúc yêu cầu chủ đầu tư tính toán điều chỉnh quy hoạch chi tiết; yêu cầu chủ đầu tư có biện pháp bảo vệ hiện trạng khu di chỉ. Khi thi công dự án, ngoài diện tích bảo tồn ra thì yêu cầu chủ đầu tư phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao cử cán bộ theo dõi thu giữ hiện vật xuất lộ.

Chủ đầu tư dự án đã phớt lờ di sản

Nhiều người khấp khởi mừng thầm vì phương án bảo tồn di chỉ Vườn Chuối đã rõ ràng. Nhưng một diễn biến bất ngờ đã xảy ra. Tọa đàm vừa kết thúc thì cũng là lúc chủ đầu tư huy động máy móc, thiết bị tăng cường san lấp mặt bằng! Theo PGS, TS Nguyễn Văn Huy, đến thời điểm hiện tại, nhiều khu vực trong tổng thể 19.000 m2 của di chỉ Vườn Chuối đã được tôn nền lên cao đến 1 m. Ðiều ấy có nghĩa chủ đầu tư đang bất chấp ý kiến của các cơ quan chức năng và các hiện vật khảo cổ đang bị xâm hại nghiêm trọng. Ðáng nói, đây không phải lần đầu tiên TP Hà Nội có ý kiến với chủ đầu tư về công tác bảo tồn di chỉ. Cuối năm 2017, sau khi nhận được đơn thư kêu cứu của các nhà khoa học, UBND thành phố Hà Nội đã có Văn bản số 6496/UBND-KGVX ngày 21-12-2017, trong đó giao: "UBND huyện Hoài Ðức chủ động phối hợp Ban Quản lý Dự án Thăng Long 9, Tổng công ty cổ phần Thương mại xây dựng Việt Nam trong việc bảo vệ, giữ nguyên hiện trạng di chỉ Vườn Chuối như hiện nay. Ðồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình cải tạo, xây dựng công trình ở các khu vực liên quan đến di chỉ". Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Trương Minh Tiến cũng cho biết, trong các cuộc họp về bảo tồn phát huy giá trị di chỉ Vườn Chuối, Sở Văn hóa và Thể thao từng nhiều lần gửi giấy mời đến chủ đầu tư, nhưng đều bị lờ đi. Trước thực trạng trên, ngày 16-7, Sở Văn hóa và Thể thao đã cấp tốc có công văn yêu cầu UBND huyện Hoài Ðức phải kiểm tra, giám sát thực tế việc thi công xây dựng tại di chỉ Vườn Chuối.

Chỉ cách đây mấy ngày, khi Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức tọa đàm tìm biện pháp "giải cứu" di chỉ Vườn Chuối, một số nhà khoa học "mộng mơ" đã liên tưởng đến việc biến Vườn Chuối thành một công viên khảo cổ. Sau những biến cố vừa nêu, mong muốn của các nhà khoa học đang bị thu hẹp lại. Nhiều người trăn trở, không biết Hà Nội có thật sự ra tay "cứu" di chỉ Vườn Chuối hay không? Việc phát triển kinh tế, đô thị thường xảy ra va chạm với bảo tồn di sản văn hóa. Trong cuộc "đụng độ" ấy, mà điển hình là câu chuyện ở di chỉ khảo cổ rất quan trọng như Vườn Chuối, di sản văn hóa một lần nữa lại bị lép vế.

GIANG NAM

Chia sẻ