GS, TS Tạ Hòa Phương:

Nếu biết cách, danh hiệu toàn cầu sẽ trở thành bệ phóng

Thứ Sáu, 20/04/2018, 21:52:10
 Font Size:     |        Print
 

Công viên địa chất Non nước Cao Bằng vừa được UNESCO công nhận danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu. “Chỉ tính riêng trong lĩnh vực địa di sản, Công viên đã may mắn sở hữu tới hàng chục điểm đến độc đáo, ẩn chứa trong mình những giá trị nổi bật và ngoại hạng”. GS, TS Tạ Hòa Phương - Chủ nhiệm Bộ môn Quản lý và phát triển tài nguyên (Khoa Địa chất, Trường Đại học KHTN, ĐHQG Hà Nội) vui mừng chia sẻ với chúng tôi.

“Thỏi nam châm” chưa được khai thác

- Là Công viên địa chất toàn cầu thứ hai của Việt Nam được UNESCO vinh danh nhưng dường như cái tên Công viên địa chất Non nước Cao Bằng còn khá lạ lẫm, ngay cả với đông đảo người dân trong nước. Có thể hình dung những giá trị nổi bật và ngoại hạng về địa di sản mà ông vừa đề cập tới ra sao, thưa ông?

- Công viên địa chất toàn cầu (CVĐCTC) Non nước Cao Bằng nằm ở miền đất địa đầu phía đông bắc Việt Nam. Với diện tích hơn 3.000 km2, công viên này bao trùm toàn bộ địa giới hành chính của sáu huyện (Hà Quảng, Trà Lĩnh, Quảng Uyên, Trùng Khánh, Hạ Lang, Phục Hòa) và một phần diện tích của ba huyện (Hòa An, Nguyên Bình và Thạch An). Giống như Cao nguyên đá Đồng Văn, trước khi trở thành CVĐCTC, nơi đây từng được xây dựng thành CVĐC cấp tỉnh. Có lẽ do khâu truyền thông và quảng bá du lịch chưa hiệu quả, nên danh hiệu CVĐC cấp tỉnh còn ít người biết tới.

Được hình thành dài lâu, CVĐC Non nước Cao Bằng đã trải qua ba vĩ kỳ trong lịch sử địa chất là các đại Cổ sinh, Trung sinh và Tân sinh, với các kỷ Cambri, Devon, Carbon, Permi, Trias, Neogen và Đệ tứ. Đây cũng là nơi có nhiều hang động karst phong phú và những động đẹp nhất, như Ngườm Ngao, Động Dơi… đã được hình thành trong loại đá vôi có tuổi Givet (387-382 triệu năm trước) - cổ nhất so với đá tại các vùng có hang động nổi tiếng khác của Việt Nam như Phong Nha - Kẻ Bàng, Vịnh Hạ Long, Cao nguyên đá Đồng Văn hay khu Danh thắng Tràng An. Non nước Cao Bằng cũng là nơi được thiên nhiên ban tặng rất nhiều di sản địa chất - địa mạo (còn gọi là địa di sản) - loại hình di sản quan trọng hàng đầu trong số các di sản thiên nhiên. Chúng đáp ứng đầy đủ các tiêu chí đặt ra đối với địa di sản như: cảnh quan đẹp mang tính độc đáo, ngoại hạng; đại diện cho một quá trình địa chất đặc biệt, có ý nghĩa khoa học và tầm quan trọng quốc gia, quốc tế; những điểm di sản cần được bảo vệ trước nguy cơ bị đe dọa phá hủy bởi thiên nhiên hoặc con người; những điểm di sản có ý nghĩa đối với giáo dục và có giá trị đối với phát triển kinh tế du lịch.

- Ông có thể cung cấp một số thí dụ cụ thể?

- Có thể kể tới động Ngườm Ngao - động được hình thành trong loại đá vôi của hệ tầng Bản Coỏng, tuổi Givet như đã nhắc tới trên đây, có chiều dài khoảng ba kilomet và mới được khai thác du lịch một phần. Động này nổi tiếng với những khối thạch nhũ tinh khiết tạo nên các Tháp Vàng, Tháp Bạc, tạo nên Cây San Hô cao vút phân nhánh tuyệt đẹp. Đặc biệt động này còn sở hữu một khối nhũ dòng chảy có dáng hình đóa sen úp ngược hoàn hảo, đẹp nhất so với tất cả các hang động khác ở Việt Nam. Động Dơi ở huyện Hạ Lang - một động rất hiếm hoi có tới ba tầng thông nhau, trong đó tầng một là hang sông còn hai tầng trên là hang hóa thạch. Ngoài hệ thống thạch nhũ đa dạng và độc đáo, động này còn sở hữu số lượng ngọc động (cave pearls) cực lớn. Hơn nữa, tại đây còn có mặt một ám tiêu sinh vật biển thuộc loại lớn nhất Việt Nam. Các động vật tạo ám tiêu (chủ yếu gồm hóa thạch Lỗ tầng, San hô và Tay cuộn) để lại di tích chi chít trên vách và trần động, trải dài hàng chục mét. Một động karst ba tầng đẹp, có hệ thống thạch nhũ độc đáo, lại sở hữu một ám tiêu sinh vật biển hiếm hoi như thế quả thực chưa thấy ở nơi nào khác trên đất nước ta. Ngoài ra, động Ghị Rằng và hệ thống hồ Thang Hen cũng là điểm đến không thể bỏ qua đối với du khách khi khám phá Non nước Cao Bằng. Ghị Rằng là một động hóa thạch chia thành hai khoang lớn với hệ thạch nhũ có hình thù đặc biệt. Còn Thang Hen là hồ nước đẹp và rộng nhất trong hệ thống 36 hồ nối tiếp nhau trong vùng địa hình karst của huyện Trà Lĩnh. Các hồ liên thông với nhau thông qua hệ thống hang ngầm hoặc các khe nứt, ống xiphông, mà chỉ trong vùng địa hình karst mới có.

Cảnh sắc tuyệt đẹp của hồ Thang Hen.

Ngoài một số ít hang động đã được khai thác phục vụ du lịch, một số lượng rất lớn hang động karst của CVĐCTC Non nước Cao Bằng còn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Tuy nhiên, mới chỉ xem xét sơ bộ cũng có thể thấy tiềm năng khai thác du lịch khám phá, du lịch mạo hiểm ở đây còn rất lớn.

Sẽ rất thiếu sót, nếu không nhắc tới Bản Giốc - thác nước nằm trên đường biên giới giữa hai quốc gia lớn thứ tư trên thế giới, cũng là thác nước tự nhiên ba tầng lớn và đẹp nhất vùng Đông - Nam Á. Dòng Quây Sơn bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy đến địa phận xã Đàm Thủy thì chia nhánh và đột ngột hạ thấp ba bậc tổng cộng tới 35 m, tạo thành con thác tuyệt đẹp này. Còn bên đường ô-tô chạy qua khu vực thác thì những ai yêu thích khám phá thiên nhiên còn có cơ hội chứng kiến hiện tượng “đá nở hoa” - hiện tượng thiên nhiên kỳ thú khi đá diabas trong quá trình phong hóa bóc vỏ đã làm lộ ra trên bề mặt những “bông hoa” đá độc đáo.

Sau nhiều năm gắn bó với miền đất có phong cảnh hữu tình và bề dày văn hóa - lịch sử nổi tiếng này, tôi đã hiểu được sức hấp dẫn kỳ lạ của thiên nhiên nơi đây, để từ thuở xa xưa đã xuất hiện câu ca dao nổi tiếng: “Nàng về nuôi cái cùng con / Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng”. Chỉ tiếc là tốc độ phát triển của kinh tế du lịch Cao Bằng đến nay vẫn bị đánh giá là chưa xứng với tiềm năng. Nếu biết cách tận dụng tối đa giá trị toàn cầu vừa được UNESCO ghi nhận, chắc chắn Cao Bằng có thể trở thành thỏi nam châm thu hút lượng lớn du khách trong và ngoài nước.

Những gợi ý thiết thực

- “Nếu biết cách”, nghe thì đơn giản nhưng thực hiện thật không dễ dàng. Với góc nhìn của một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực địa chất du lịch, để “tận dụng tối đa giá trị toàn cầu” đó, những việc cần làm ngay của địa phương này là gì, thưa ông?

- Khoảng cách xa xôi, trên dưới

300 km từ Hà Nội đến các điểm di sản thiên nhiên ở Cao Bằng hiện nay hẳn đang là một trở ngại đáng kể. Xe khách mất tới tám tiếng di chuyển, xe con cũng phải mất năm - sáu giờ trên đường. Hiện nay, các tour du lịch ở Cao Bằng bố trí chưa hợp lý, theo cách tỏa tia từ thành phố trung tâm đến các điểm du lịch. Vì thế khách không qua đêm ở các điểm du lịch, khiến các điểm du lịch không có cơ hội phát triển, không cải thiện được điều kiện kinh tế cho các địa phương. Để khắc phục tình trạng này, chắc chắn Cao Bằng cần đầu tư nhiều hơn về hạ tầng cơ sở phục vụ du lịch, nhất là đường giao thông và các cơ sở lưu trú, dịch vụ tại các điểm du lịch. Trên cơ sở đó, tổ chức lại các tuyến du lịch hợp lý, trong đó nhất thiết phải có tuyến vành khuyên, kết nối các điểm du lịch.

Việc mở tuyến du lịch trung tâm, kết nối các điểm du lịch nổi bật theo vòng tròn khép kín như đề xuất của hai tác giả Vũ Văn Hà - Đặng Minh Tuấn hay ý tưởng xây dựng tuyến du lịch chuyên đề theo các cụm địa di sản (cụm dấu tích nâng kiến tạo Hòa An, cụm di sản tiến hóa karst Hà Quảng, cụm di sản cổ sinh vật học…) hoặc các cụm di sản văn hóa - lịch sử cho đối tượng du khách ưa khám phá thiên nhiên và văn hóa của các chuyên gia khác cũng là những gợi ý thiết thực, để có thêm nhiều sản phẩm du lịch xứng tầm với danh hiệu CVĐCTC mà Cao Bằng đang sở hữu.

- Xin trân trọng cảm ơn ông.

Ngày 12-4-2018, tại Kỳ họp lần thứ 204 tại Paris (Pháp), Hội đồng Chấp hành UNESCO đã thông qua Nghị quyết công nhận CVĐC Non nước Cao Bằng là CVĐCTC UNESCO. Với danh hiệu này, CVĐCTC Non nước Cao Bằng trở thành địa danh thứ hai ở Việt Nam được vinh danh, sau CVĐCTC Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Hà Giang (được công nhận vào ngày 3 tháng 10 năm 2010). Cho đến nay, trên thế giới có tổng cộng 127 CVĐCTC UNESCO, phân bố rải rác ở 35 quốc gia.

HUYỀN NGA (Thực hiện)