NSND, đạo diễn Nguyễn Như Vũ:

“Qua rồi thời kỳ phim tài liệu... nhọc nhằn”

Thứ Bảy, 02/03/2019, 04:43:40
 Font Size:     |        Print
 

Tự nhận mình thuộc thế hệ “già nhất” trong đội ngũ làm phim tài liệu thuộc Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương hiện nay, đạo diễn, NSND Nguyễn Như Vũ (Quyền Tổng Giám đốc Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương) khẳng định, phim tài liệu Việt Nam đang có nhiều bứt phá, vượt ra khỏi định kiến về những khó khăn, thách thức của cơ chế thị trường và bối cảnh chung của nền điện ảnh Việt.

Bứt phá khỏi lối mòn

- Được định danh vai trò “người chép sử bằng hình ảnh”, phim tài liệu Việt Nam có lẽ vẫn đang chuyển mình mạnh mẽ để phù hợp với thời cuộc, ghi dấu và phản ánh chân thực hơi thở cuộc sống, thưa ông?

- Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương ra đời cách đây 63 năm và kể từ đó đến nay, Hãng đã hoàn thành vai trò quan trọng của mình là “người chép sử bằng hình ảnh”. Hằng năm, Hãng được giao nhiệm vụ sản xuất hơn 20 phim tài liệu và khoa học, phản ánh mọi lĩnh vực của đất nước như: chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa - xã hội, giáo dục, y tế, thể thao... Trong bối cảnh hiện nay, khi thị trường điện ảnh đang ngày càng có nhiều thay đổi để đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng, phim tài liệu đang dần bứt phá khỏi cách làm lối mòn, cũ kỹ để chinh phục công chúng bằng những bộ phim tươi mới, mang sắc thái và hơi thở thời đại.

- Cụ thể, những yếu tố mới đó là gì, thưa ông?

- Hằng năm chúng tôi đều tổ chức một hoạt động nghề nghiệp quan trọng nhằm rút kinh nghiệm và nâng cao chất lượng sản xuất phim, đó là tổng kết sáng tạo nghệ thuật. 27 tác phẩm trong chương trình tổng kết hoạt động nghệ thuật hai năm 2017 - 2018 của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương vừa được tổ chức đã phần nào thể hiện một bước chuyển trong tư duy sáng tạo đó. Diện mạo phong phú, đa dạng cả về đề tài lẫn cách thức thể hiện đã cho người xem cảm nhận rằng phim tài liệu hoàn toàn không khô cứng mà ngược lại, rất thu hút từ đầu đến cuối. Tiêu biểu có thể kể đến các phim như Ông Tây nước mắm, Cuộc di cư của bầy cừu, Tuổi thác ghềnh hay Chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh...

Một điểm mới của hoạt động sáng tạo nghệ thuật tại Hãng năm nay là không chỉ có đội ngũ biên kịch của hãng mà các nhà biên kịch bên ngoài, đội ngũ cộng tác viên, nhà báo, chuyên gia đều có thể phát hiện đề tài, viết kịch bản nhằm mở rộng, phát triển nguồn đề tài. Tuy nhiên, dù là nguồn nào thì chúng tôi luôn phải tuân thủ một quy trình sản xuất phim nghiêm ngặt, trong đó, Hội đồng nghệ thuật thường xuyên góp ý cho các tác giả từ kịch bản đầu tiên đến khâu cuối cùng.

- Ông vừa nhắc đến con số 27 tác phẩm được Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương sản xuất trong hai năm 2017 - 2018. Con số đó đưa ra một phác thảo như thế nào về diện mạo phim tài liệu Việt Nam đương đại, thưa ông?

- Chương trình tổng kết hoạt động nghệ thuật hằng năm có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác sản xuất phim của Hãng. Đây là dịp để đánh giá và cho điểm, từ đó rút kinh nghiệm để việc sản xuất phim trong những năm tiếp theo sẽ tốt hơn. Kết quả đánh giá cũng là cơ sở để Hãng lựa chọn phim tham dự các giải thưởng lớn như: Giải Cánh diều của Hội Điện ảnh Việt Nam, Giải của Hội Nhà báo Việt Nam, Liên hoan phim Việt Nam.

Trong 27 phim này có khá nhiều tác phẩm được đánh giá có chất lượng cao, mang tính phát hiện và sáng tạo, góp phần tạo cho không gian điện ảnh phim tài liệu Việt Nam một luồng gió mới. Một số phim đã giành được giải thưởng tại giải Cánh diều, một số phim sẽ tham dự Liên hoan phim Việt Nam. Đáng chú ý, không chỉ đổi mới, đa dạng về đề tài và cách thức thể hiện, nhiều tác phẩm còn đánh dấu sự chuyển hướng trong tư duy sáng tạo, đặc biệt của những tác giả trẻ. Như Chuyện những người lính già (Biên kịch Đỗ Thị Huyền Trang, Đạo diễn Dương Ngọc Hòa, Quay phim Nguyễn Anh Tuấn) với thời lượng 33 phút đã mang đến nhiều cảm xúc cho người xem khi được sống trong dòng hồi ức của những cựu chiến binh, những người lính can trường trong chiến dịch Điện Biên Phủ 65 năm về trước. Hay Ông Tây nước mắm (Biên kịch Vũ Thị Diệp, Đạo diễn Nguyễn Như Vũ, Đào Đức Thanh, Quay phim Đào Đức Thanh) với độ dài 56 phút đã hấp dẫn người xem với các chi tiết sống động kể về Didier Corlou, một đầu bếp người Pháp đã sáng tạo, dùng nước mắm Việt Nam để làm nên hương vị độc đáo của mỗi món ăn.

Cuộc di cư của bầy cừu của Đạo diễn, Biên kịch Đặng Thị Linh cũng là phim chất lượng tốt trong năm 2017, kể về giai đoạn nhiều biến cố trong cuộc sống của một gia đình dân tộc Chăm, làm nghề chăn cừu thuê trên vùng đất đầy nắng gió ở Ninh Thuận. Dù đi đến đâu, họ vẫn theo phong tục tập quán truyền thống của người Chăm và luôn biết cách để gắn kết gia đình với cộng đồng, làng xóm...

- Nhưng dường như đó vẫn là những ghi nhận trong giới nghề, với nhau?

- Kỳ vọng thì nhiều lắm, nhưng tất nhiên không thể hiện thực hóa ngay hết được. Thí dụ, một số đề tài quan trọng đã được viết kịch bản, tuy nhiên chưa kịp hoàn thiện để triển khai trong năm qua như đề tài chống tham nhũng. Chúng tôi mong rằng, Hãng sẽ có đủ các điều kiện để sản xuất phim về đề tài rất được công chúng quan tâm này trong năm 2019.

Bên cạnh đó, bức tranh phim tài liệu Việt Nam qua hoạt động sáng tác vẫn cho thấy những điểm yếu như một số đạo diễn còn dễ dãi trong công tác xử lý tư liệu, làm chưa tới trong công tác sưu tầm hình ảnh, dẫn đến hình ảnh trong phim vẫn bị lặp lại. Hoặc ở phong cách thể hiện, một vài phim chưa tìm tòi sự mới mẻ mà vẫn theo lối mòn, cũ kỹ. Nhất là ở đề tài tuyên truyền, phim ít có yếu tố mới, đáp ứng yêu cầu của thời đại...

Dấu ấn của những người trẻ

- Ông đánh giá như thế nào về đội ngũ trẻ làm phim tài liệu hiện nay?

- Ở Hãng phim nếu nói già nhất thì chỉ có tôi (cười). Đội ngũ trẻ hiện giờ chiếm lực lượng chủ chốt, họ rất “tay dao tay thớt”. Phải ghi nhận rằng dù tuổi đời, tuổi nghề rất trẻ nhưng đội ngũ này đã bắt nhịp khá nhanh chóng. Nhiều tác phẩm chất lượng cao, thu hút sự quan tâm của công chúng đã liên tục được sản xuất trong những năm qua. Một số cái tên rất trẻ nhưng đã kịp ghi dấu ấn trong hoạt động sáng tạo như Biên kịch, đạo diễn Đặng Thị Linh. Sau tiếng vang của Chuyện ngày hôm qua, bộ phim kể về hành trình hơn 20 năm sống trọn với đam mê của ban nhạc Bức Tường, thì nữ đạo diễn này trong năm 2017 đã tiếp tục tạo dấu ấn với tác phẩm dài 63 phút Cuộc di cư của bầy cừu. Đạo diễn trẻ Phùng Ngọc Tú với liên tiếp những giải thưởng Cánh diều Vàng, Bông Sen Vàng ở thể loại Phim tài liệu Khoa học cũng là một niềm tự hào của Hãng.

- Mặc dù có bước chuyển mạnh mẽ nhưng nhiều người vẫn định kiến khi nhắc đến phim tài liệu bằng những cụm từ “nhọc nhằn, thách thức”. Là người lâu năm gắn bó với nghề, ông có suy nghĩ gì?

- Phải nói rằng hơi thở và sức sống của phim tài liệu bây giờ đã khác rất nhiều. Nói phim tài liệu còn gặp nhiều khó khăn, thách thức, nhọc nhằn là nhận xét đã cũ rồi. Có thể 5-10 năm trước thì là như thế. Phim tài liệu Việt Nam đang được Nhà nước rất quan tâm đầu tư và đầu ra cũng khá rộng mở. Tất cả phim của chúng tôi đều được phát trên sóng truyền hình và phát nhiều lần. Tuy nhiên, với 365 ngày trong năm, lượng sản xuất hằng năm chỉ có khoảng 20 phim thì đúng là “lọt thỏm”. Do đó, chúng tôi sẽ tính toán để mở rộng đầu ra, đưa phim đến với đông đảo công chúng hơn.

Một trong những định hướng là sắp tới Hãng có thể tính toán, mở rộng diện phủ sóng, đưa phim lên Youtube hay một vài kênh, mạng xã hội khác nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, tạo dấu ấn trong đời sống văn hóa - nghệ thuật nước nhà và thu hút nhiều hơn sự quan tâm của công chúng.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Bộ phim Ông Tây nước mắm hấp dẫn người xem bởi nhiều chi tiết chân thực, thú vị.

MỘC ANH (thực hiện)