Biên đạo Sébastien Lý:

“Múa là một sứ mệnh”

Thứ Năm, 04/04/2019, 23:26:05
 Font Size:     |        Print
 

Những năm gần đây, cái tên Sébastien Lý đã trở nên quen thuộc với giới làm nghệ thuật đương đại tại Việt Nam. Nghệ sĩ người Pháp gốc Việt này ấp ủ mong muốn làm cho sân chơi nghệ thuật tại Việt Nam nở rộ. Trò chuyện với chúng tôi, Sébastien Lý chia sẻ nhiều về múa đương đại và những dự định.

Sébastien Lý (Lý Minh Trí) là một nghệ sĩ múa, một biên đạo tài năng, Giám đốc công ty Kerman, chỉ đạo nghệ thuật, đồng thời là nhà sáng lập Liên hoan nghệ thuật Krossing Over (Krossing Over Arts Festival - KOAF) - lễ hội quốc tế được tổ chức mỗi năm một lần tại Việt Nam kể từ năm 2017, kết hợp múa đương đại và nghệ thuật thị giác.

Từ những cuộc gặp gỡ trong đời thực

- Điều gì đã thôi thúc anh bắt đầu chuỗi sự kiện Krossing Over như một nhà sáng lập?

- Đó là những cuộc gặp gỡ với cộng đồng các nghệ sĩ tại Việt Nam: các nghệ sĩ múa, nghệ sĩ thuộc lĩnh vực nghệ thuật thị giác hay các đơn vị, hội nghệ thuật như Dancenter, Gallery Quỳnh…

- Với nghệ thuật múa là trung tâm, anh lan tỏa và kết hợp với các loại hình nghệ thuật khác. Vậy có hình thức nghệ thuật nào anh chưa chạm tới và muốn chạm tới?

- Liên hoan Krossing Over vốn được hình thành từ những cuộc gặp gỡ ban đầu. Ngày hôm nay, có loại hình nghệ thuật nào tôi chưa chạm tới sẽ tùy thuộc vào những cuộc gặp gỡ. Bản thân tôi không ngồi một chỗ và nghĩ về việc mình sẽ kết hợp với loại hình nghệ thuật nào, mà mọi thứ sẽ xuất phát từ những cuộc gặp gỡ của tôi, để từ đó tôi mong muốn sẽ kết hợp với nghệ sĩ đó và thực hiện. Có thể nói những cuộc gặp gỡ đó là những nhân duyên và gặp gỡ trong cuộc sống thực tế là điều rất quan trọng.

- Năm nay là năm thứ 3 của Krossing Over và chủ đề là Cội rễ. Việc luôn tìm kiếm và sáng tạo chủ đề để tạo sự hấp dẫn với khán giả có là áp lực lớn với anh?

- Việc tìm kiếm chủ đề cũng xuất phát từ những quan sát của tôi đối với xã hội, đời sống đương đại. Đối với những gì đang diễn ra chung quanh mình trong cuộc sống ngày nay, tôi sẽ suy nghĩ, tư duy xem thử chủ đề nào thì quan trọng nhất để phát triển, sau đó tôi trao đổi với các nghệ sĩ để họ cũng đưa ra cách nhìn, quan điểm của họ.

Biểu đạt nội tâm bằng ngôn ngữ cơ thể

- Gần đây múa đương đại rất được quan tâm, bên cạnh giá trị nghệ thuật, loại hình này còn được xem là một biện pháp trị liệu tâm lý trong bối cảnh hiện đại. Anh có thể lý giải điều này?

- Một người nghệ sĩ khi múa, hoặc một người thực hiện một động tác để múa, thì đó là cách họ diễn đạt nội tâm của mình ra thế giới bên ngoài. Với những người đang có những khó khăn, có những vấn đề không thể diễn tả bằng lời có thể biểu đạt được tâm tư, tình cảm của mình một cách dễ dàng hơn thông qua những cử chỉ, những chuyển động của cơ thể, qua những động tác múa.

- Giữa trình diễn ngẫu hứng và những bài múa đã định trước có sự khác biệt thế nào, thưa anh?

- Đây là một câu hỏi liên quan đến cách thức biên đạo, tôi khó có thể đưa ra câu trả lời khái quát mà chỉ có thể nói dưới góc độ cá nhân. Việc thực hiện những chuyển động của cơ thể, những động tác múa một cách ngẫu hứng, không do biên đạo đã dàn dựng trước đó, có cái hay là các nghệ sĩ múa khi đó không chú ý đến hình thức mà chú ý đến ý tưởng, ý nghĩa, nội dung mà động tác đó thể hiện. Như vậy người nghệ sĩ múa không phải đang thực hiện một động tác mà họ được yêu cầu thực hiện, mà - ngay trên sân khấu, với sự hiện diện của khán giả - họ đang tạo ra những động tác đó.

- Anh nói về “ý nghĩa của động tác”. Phải chăng chúng giống như những mật mã, ký hiệu trong thế giới múa?

- Điều mà bạn nói, ý nghĩa trong ngôn ngữ múa - hay còn gọi là cái cốt - đúng trong múa cổ điển. Nhưng trong múa đương đại thì không phải như vậy. Trong múa đương đại không có cái cốt, các mật mã, ký hiệu như vậy.

Trong múa đương đại, khi người biên đạo dựng một vở diễn, mỗi người sẽ có một ngôn ngữ riêng và mục đích của họ không phải làm sao để khán giả hiểu được đúng thông điệp của vở, mà là làm sao để khán giả có thể bắt gặp được chính mình trong vở diễn, cảm nhận và hình thành cảm xúc. Đó là sự khác biệt giữa múa đương đại và múa cổ điển.

- Có một quan niệm khá phổ biến, đó là múa đương đại bắt nguồn từ ballet, phải vậy không, thưa anh?

- Về mặt lịch sử thì đúng.

- Có nghĩa là tất cả các nghệ sĩ múa đương đại sẽ học ballet là bước cơ bản?

- Cái đó thì tùy theo mỗi nghệ sĩ. Quan trọng là họ phải hiểu họ cần điều gì để luyện tập cơ thể. Sẽ có một số người luyện tập dựa vào múa ballet, một số người thì không… Nhưng tất cả đều đòi hỏi sự làm việc rất nhiều.

Chương trình festival năm nay có một hội thảo mang tên: “Là nghệ sĩ múa tại thành phố Hồ Chí Minh”. Ở đây các nghệ sĩ sẽ chia sẻ về công việc của họ với khán giả, về những gì đằng sau sân khấu. Để có một giờ biểu diễn trên sân khấu, các nghệ sĩ phải làm việc rất nhiều để chuẩn bị cho chương trình và phải trải qua hàng năm trời luyện tập.

“Tôi đánh giá cao sự cởi mở, tìm kiếm, tò mò”

- Anh đồng thời là một nghệ sĩ múa, biên đạo và Giám đốc công ty nghệ thuật Kerman. Đặc biệt vai trò giám đốc hơi xa lạ với vai trò nghệ sĩ. Anh đã dung hòa các “vai” của mình như thế nào?

- Với tôi, công việc của một người nghệ sĩ không chỉ giới hạn trong một studio về múa hay trên sân khấu biểu diễn các tác phẩm của mình, mà đó là việc có một tác phẩm để cho khán giả xem và tạo ra một sự thay đổi nơi khán giả. Việc biểu diễn của cá nhân tôi, hay một chương trình biểu diễn do tôi sáng tác, hay tạo ra một sân chơi để nhiều chương trình biểu diễn được thể hiện trên sân khấu, một festival..., thì dù những công việc cụ thể có khác nhau sẽ đều hướng đến một mục đích: làm sao để nghệ thuật tác động làm thay đổi cảm xúc của mỗi người, thay đổi xã hội.

- Anh thích làm công việc biên đạo hơn hay là một nghệ sĩ múa hơn?

- Khó mà đảm trách cả hai vai trò này một lúc, và bây giờ thì tôi thích làm công việc biên đạo hơn (cười).

- Là một biên đạo, điều gì anh đánh giá cao ở một nghệ sĩ múa và điều gì khiến anh không hài lòng?

- Điều tôi đánh giá cao ở các nghệ sĩ biểu diễn là sự cởi mở, tò mò, sẵn lòng để tìm kiếm trong ngôn ngữ múa. Tôi không thích những nghệ sĩ nào chỉ xem múa như là một nghề chứ không phải là một sứ mệnh.

- Anh cảm thấy thế nào khi thực hành nhảy múa ở TP Hồ Chí Minh? Về các vũ công và khán giả Việt Nam?

- Tôi rất hạnh phúc khi thực hành nhảy múa ở nơi đây. Tôi cảm thấy các vũ công chứa đầy năng lượng của thành phố. Khán giả Việt Nam thì rất cởi mở và tò mò khám phá nghệ thuật.

- Xin cảm ơn sự chia sẻ của anh!

The Roots (Cội rễ) - Biên đạo: Kader Attou - Giám đốc Vũ đoàn quốc gia La Rochelle; trình diễn: Trung tâm vũ đạo Quốc gia La Rochelle.

Sinh ra và lớn lên tại Pháp, năm 2016, Sébastien Lý trở về Việt Nam để tìm cảm hứng. Anh đã tìm lại hành trình của ông bà mình từ Huế tới Vũng Tàu và TP Hồ Chí Minh để rồi tạo ra tác phẩm Ngưỡng cửa ký ức (Aux portes de l’oubli) - được đánh giá là một màn trình diễn sâu lắng, riêng tư về sự kết nối với cội nguồn.

Với 50 nghệ sĩ người Pháp và Việt Nam, Liên hoan nghệ thuật Krossing Over năm nay sẽ diễn ra tại TP Hồ Chí Minh (từ ngày 5 đến 11-4) và lần đầu có mặt tại Hà Nội (từ ngày 13 đến 21-4). Chủ đề của KOAF năm nay là Cội rễ - biểu thị sự kết nối với cội nguồn trong một xã hội đang phát triển nhanh. Các nghệ sĩ sẽ kết hợp múa đương đại với các loại hình nghệ thuật khác như nghệ thuật tạo hình, điện ảnh, âm nhạc và văn học. Ngoài ra, còn có nhiều buổi tọa đàm và hội thảo về múa đương đại.

HỒ HƯƠNG GIANG (Thực hiện)