Nhân 100 năm Ngày sinh Nguyễn Khắc Viện

Nhà văn hóa tiêu biểu của thế kỷ 20

Thứ Năm, 31/01/2013, 03:12:00
 Font Size:     |        Print
 
Nguyễn Khắc Viện (5-2-1913 - 5-2-2013) tốt nghiệp Y khoa Pa-ri năm 1939, là bác sĩ nội trú tại Trouseau, một bệnh viện lớn ở thủ đô nước Pháp. Do thông minh hiếu học, có quyết tâm nên ông lại đỗ thêm bằng bác sĩ về ký sinh trùng và các bệnh nhiệt đới. Trong khi học cũng như khi làm việc, Nguyễn Khắc Viện với sự thông tuệ của mình, đã hướng dẫn cho nhiều sinh viên và bác sĩ người nước ngoài. Là nhà văn hóa tiêu biểu của thế kỷ 20, nhưng trước hết, Nguyễn Khắc Viện là một trí thức yêu nước theo truyền thống gia đình và quê hương.

 

Năm 1940, ông tham gia phong trào Việt kiều yêu nước. Năm 1949, là đảng viên Ðảng CS Pháp, khi về nước trở thành đảng viên Ðảng CS Việt Nam.

Trong những năm 50 của thế kỷ trước, ngay trên đất Pháp ông thường xuyên viết bài lên án cuộc chiến tranh của thực dân Pháp tại Ðông Dương trên các tạp chí và báo nổi tiếng tại Pa-ri như "Tư tưởng" (La Pensée), "Tinh thần" (Esprit) châu Âu (Europe), "Phê bình mới" (La nouvelle critique)... Năm 1956, ông là Tổng Thư ký Hội Liên hiệp Việt kiều. Do hoạt động cách mạng, năm 1963 chính phủ Pháp trục xuất ông khỏi nước Pháp.

Về nước, ông trở thành nhà tuyên truyền đối ngoại hàng đầu trong vai trò sáng lập và chủ biên Tạp chí đối ngoại "Nghiên cứu Việt Nam" bằng tiếng Pháp và tiếng Anh (Etudes Vietnamiennes, Vietnam Studies), báo "Tin tức Việt Nam" (Le courrier du Vietnam), Giám đốc Nhà xuất bản Ngoại văn, đồng thời cộng tác thường xuyên với nhiều tờ báo trong và ngoài nước.

Nguyễn Khắc Viện là một trong số không nhiều người hiểu phương Tây muốn biết điều gì và viết như thế nào để họ hiểu được. Ông đã góp phần quan trọng giúp nhân dân thế giới hiểu được lịch sử, văn hóa của đất nước ta, về cuộc kháng chiến của nhân dân ta, khơi dậy niềm cảm thông và ủng hộ những cuộc kháng chiến đó.

Có đạo lý phương Ðông ở cốt cách làm người, mà tính trách nhiệm, bổn phận, lòng nhân ái, sự cứng cỏi, khảng khái là nền tảng; lại có đạo lý phương Tây là tính khách quan khoa học và phương pháp biện chứng Mác-xít, ông đã có nhiều kiến nghị với Ðảng, Nhà nước, Quốc hội, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, xây dựng bộ máy trong sạch, thúc đẩy dân chủ và phát triển kinh tế, đổi mới đất nước. Nhiều kiến nghị của ông được ghi nhận và thực thi, có những nhận định đi trước thời đại. Bài thơ Khai bút năm Gà lúc ông 80 tuổi (1993), ông cũng nhận mình là người dậy sớm: Có những người đã thức dậy/Lúc gà chưa gáy/Biết bao nhiêu còn ngái ngủ/Gáy lên đi gà ơi/Cho đời rộn lên người người tỉnh thức/Bớt si mê trong cơn lốc thị trường/ Bớt chìm đắm trong ao tù quan lại/Cho con người đứng thẳng lên/Không quỳ gối thờ đô-la/Không cúi đầu trước quyền lực...

Trên phương diện là nhà văn hóa, ông có nhiều đóng góp cực kỳ xuất sắc. Am hiểu sâu sắc triết học Pháp, Ấn Ðộ, Trung Quốc..., năm 1962 ông đã từng tranh luận với nhà văn Albert Camus để bảo vệ chủ nghĩa Mác và sự bình đẳng của các nước nghèo. Ông đã dịch thành công Truyện Kiều ra tiếng Pháp (1965), cùng Hữu Ngọc chủ biên bộ Hợp tuyển văn học Việt Nam 4 tập bằng tiếng Pháp (1979). Ðặc biệt là cuốn Việt Nam, một thiên lịch sử (Vietnam une longue histoire - 1987), được nhà báo Diệu Bình, Báo Nhân Dân dịch ra tiếng Việt, tái bản nhiều lần, được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2000.

Có hai lĩnh vực liên quan mật thiết đến con người được ông rất quan tâm, đó là y học và  giáo dục. Do bị lao phổi nặng từ năm 1942, phải nằm điều trị trong bệnh viện suốt hơn 10 năm, bị cắt hẳn một lá phổi, 6 xương sườn..., với nghị lực sống mạnh mẽ, với am hiểu sinh lý học, triết học, ông đã luyện khí công Trung Quốc, Yoga  Ấn Ðộ để tự cứu sống, tìm ra phương pháp thở bụng. Sau này, kết hợp với nhiều kiến thức khác, ông sáng tạo ra Phương pháp Dưỡng sinh Nguyễn Khắc Viện, hiện được theo tập khá đông, nhất là ở TP Hồ Chí Minh.

Nguyễn Khắc Viện thường có những phát kiến  độc đáo. Ông không đồng ý lắm với Tổ chức Y tế thế giới coi sức khỏe là sự thoải mái về thể chất và tinh thần. Ai, điều kiện nào cho anh sự thoải mái? Ông định nghĩa: "Có sức khỏe tốt là cơ thể con người có thể tự điều chỉnh để thích ứng, thích nghi với những thách thức của cuộc sống, của môi trường". Vì vậy, ông đề cao sự rèn luyện để thích nghi vì môi trường. Nguyễn Khắc Viện là người đầu tiên ở Việt Nam đề xướng "tâm lý liệu pháp". Hiện đã có sinh viên Pháp sang Việt Nam làm đề tài về Nguyễn Khắc Viện. Phát hiện các bệnh lý trong xã hội hiện đại, ông cho có một loại bệnh là sống không chân thực, gọi là "bệnh đeo mặt nạ" cũng rất ảnh hưởng đến sức khỏe, cần được điều trị.

Về giáo dục, từ năm 1948, từ Pháp ông đã viết một cuốn sách "Chống giáo dục thụ động". Cuối những năm 60, ông đã cảnh báo về sự khủng hoảng trong giáo dục cả ở nước ta và trên thế giới. Năm 1968, ông có bài báo Chúng ta đang lạm phát giáo dục đại học  trên tạp chí Nghiên cứu giáo dục. Ông cổ vũ việc học phải thiết thực, mô hình "Nhà trường lao động", cổ vũ học đi đôi với hành. Cùng với nguyên lý "Tiên học lễ", ông đề xuất nguyên lý "Tiên học võ", tức rèn luyện thể chất để con người có sức khỏe; tăng cường tiếp xúc giữa thầy và trò không chỉ trong lúc học mà cả lúc chơi... Chăm lo cho thế hệ tương lai, ông sáng lập Trung tâm nghiên cứu tâm lý trẻ em N-T và dành hầu hết số tiền 400 nghìn quan (80 nghìn USD) từ Giải thưởng lớn về Pháp văn (Grand Prix de la Francophonie) mà Viện Hàn lâm Pháp tặng cho ông. Môn đá cầu dân tộc, nhờ ông mà sống lại trong thanh thiếu niên, trong nhà trường...

Với sự tận tụy cống hiến cho nhân dân, cho đất nước trong suốt cả cuộc đời, ông được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Ðộc lập hạng nhất năm 1987 và nhiều phần thưởng cao quý khác. Ðã có những trường học và đường phố mang tên ông.

Lực lượng hòa bình thế giới, trí thức nước ngoài đánh giá cao tầm văn hóa và những hoạt  động vì con người, vì sự tiến bộ của ông. Tiến sĩ sử học người Pháp Charles Fourniau (1920-2010) viết: "Ngay từ những phút đầu tiên, tôi nhận ngay ra đây sẽ là bậc thầy của tôi. Tôi may mắn được tiếp cận ông - một trong những trí tuệ sáng chói nổi bật nhất. Vốn văn hóa, hay nói đúng ra là các vốn văn hóa của ông, bởi lẽ ông có đến ba vốn văn hóa Việt Nam, Trung Hoa, Pháp... quả thật dường như là vô hạn".

Nói đến Nguyễn Khắc Viện là nói đến sự uyên bác của một học giả. Nhưng còn một con người mãi mãi hồn nhiên thơ trẻ ở ông trong sự gần gũi con người, thiên nhiên. Ông như một cây đa làng ríu rít tiếng chim và bước chân trẻ nhỏ, một tòa cổ kính của văn hóa Việt.

 

NGUYỄN SĨ ĐẠI
Theo: