Mau chóng quy hoạch mạng lưới giáo dục nghề nghiệp

Thứ Sáu, 20/04/2018, 22:12:32
 Font Size:     |        Print
 

Đó là nhấn mạnh của TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Chuyên viên cao cấp - Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), khi trả lời phỏng vấn báo Nhân Dân cuối tuần. Ông cho rằng, khâu quy hoạch trong giáo dục nghề nghiệp (GDNN) chưa tốt chính là “nút thắt” khiến công tác dạy nghề ở nước ta thời gian qua chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

- Không cứ là người có chuyên môn cũng dễ dàng nhận thấy có quá nhiều bất cập trong GDNN và công tác dạy nghề của ta; nhưng bởi từng là “người trong cuộc”, xin ông cho biết góc nhìn và cả những lo lắng nhất của mình về vấn đề này?

- Một trong những vấn đề bất cập nhất hiện nay đối với GDNN của Việt Nam thể hiện ở chất lượng và hiệu quả đầu tư không cao, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động ngay tại trong nước, trong khi tâm lý học đại học vẫn còn khá phổ biến.

Về mặt chất lượng đào tạo, hạn chế chủ yếu là kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng nhận thức và kỹ năng hành vi. Những yếu kém này là hậu quả của hàng loạt nguyên nhân: chất lượng đầu vào, đầu tư nguồn lực dàn trải, không đồng bộ giữa chương trình, đội ngũ và nhu cầu thị trường, quản lý nguồn lực yếu kém, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý thiếu năng lực và kinh nghiệm trong các ngành kinh tế, huy động nguồn lực từ lĩnh vực tư nhân vào GDNN còn rất hạn chế, quan hệ trường nghề với doanh nghiệp và với các trường phổ thông lỏng lẻo...

Về mặt hiệu quả có thể thấy nhiều chương trình được đầu tư nhưng thiếu tính kế thừa, chương trình thuộc nhiều dự án dạy nghề chưa được phát triển nhân rộng. Không ít cơ sở GDNN được đầu tư rất lớn, thiết bị hiện đại nhưng không phù hợp hoặc không tuyển sinh được.

Hạn chế nữa là tình trạng quản lý yếu kém, thiếu một sự đồng thuận về tầm nhìn phát triển GDNN trong hai thập kỷ qua, cũng như thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành trung ương và chính quyền địa phương. Nguy hại hơn là xuất hiện sự cạnh tranh về nguồn lực, nhất là nguồn tuyển sinh. Sự phân cấp và tự chủ không đồng bộ ở nhiều địa phương dẫn đến sự trông chờ, ỷ lại của nhiều trường công lập vào nhà nước còn khá phổ biến. Trách nhiệm giải trình, minh bạch tài chính cũng như chất lượng giáo dục chưa được thực hiện triệt để. Chưa có giải pháp hiệu quả giải quyết vấn đề đào tạo và việc làm,...

Mặt khác, trong lựa chọn chiến lược GDNN chúng ta quá chú trọng đào tạo văn bằng (Trung cấp hay Cao đẳng) mà coi nhẹ việc đào tạo kỹ năng cho người lao động để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

- Rõ ràng chúng ta đang hết sức lãng phí nguồn lực cũng như tiềm năng phát triển. Câu chuyện chính sách ở đây là gì, thưa ông?

- Tôi cho rằng bất cập lớn nhất về chính sách hiện nay là chúng ta chưa làm quy hoạch các cơ sở GDNN công lập ở các địa phương, phối hợp hiệu quả với sự đầu tư ở khu vực tư. Nhiều cơ sở GDNN chồng lắp ngành nghề đào tạo, nguồn tuyển sinh cạnh tranh, khó khuyến khích xã hội hóa phát triển. Ngoài ra, những chính sách đào tạo lại, đào tạo bổ sung, nâng cấp kỹ năng ở các doanh nghiệp dường như bị bỏ quên. Bên cạnh đó, do chưa được quy hoạch dẫn đến chính sách tài chính đối với trường công lập vẫn mang tính cấp phát, chưa hình thành cơ chế tạo động lực cạnh tranh.

- Muộn còn hơn không, theo ông, cải cách dạy nghề cần bắt đầu từ đâu và như thế nào?

- Cần cải cách GDNN sao cho có hệ thống và đồng bộ. Hiện nay, GDNN có những thuận lợi căn bản là đã thống nhất cơ quan quản lý nhà nước. Bộ LĐ, TB và XH cũng đã có rất nhiều nỗ lực cho thấy có tín hiệu tốt. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn rất lớn trong bối cảnh phân cấp cho địa phương, tăng quyền tự chủ cho các cơ sở dạy nghề, nhu cầu học nghề gia tăng nhưng nguồn lực hạn chế và việc sử dụng nguồn lực chưa thật hiệu quả…

Từ những vấn đề trên, trước hết là đổi mới từ công tác quản lý, đặc biệt ở cấp trung gian (cấp tỉnh) và cấp trường. Sớm xóa bỏ cơ chế bộ, ngành chủ quản và thực hiện ngay quy hoạch phát triển GDNN trên cả nước. Vấn đề con người phải đặt quan tâm lên hàng đầu, nhất là năng lực và phẩm chất đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dạy nghề. Một giải pháp rất quan trọng là đẩy mạnh xã hội hóa GDNN theo phương châm hợp tác trường và doanh nghiệp; đẩy mạnh cơ chế tự chủ, có cơ chế huy động doanh nghiệp đào tạo kỹ năng cho người lao động ngay tại doanh nghiệp.

- Trân trọng cảm ơn ông!

HỒNG CHÂU (Thực hiện)