THẾ GIỚI NĂM 2018

Chuyển động chiến lược

Thứ Bảy, 29/12/2018, 14:24:05
 Font Size:     |        Print
 

Những đoàn người di cư bị chặn lại trước biên giới Mỹ - Mê-hi-cô.

Xung đột triền miên ở nhiều nơi, đẩy hàng triệu người vào cảnh khốn cùng với tương lai bất định là thách thức điển hình với thế giới trong năm 2018. Không chỉ vậy, vòng xoáy nổi lên của chủ nghĩa bảo hộ, xung đột thương mại, nhất là khủng hoảng niềm tin với chủ nghĩa đa phương cũng góp phần khiến mục tiêu hòa bình, ổn định vẫn là “đích đến nhiều chông gai”.

Không phải không có cơ sở khi nhận định: Nhiều biến chuyển của thế giới bắt nguồn từ nước Mỹ, trong đó nhiều thách thức lớn với thế giới xuất phát từ chính những chuyển động chiến lược của “xứ cờ hoa”, kéo theo các bước điều chỉnh chính sách đối ngoại của nhiều quốc gia. Năm 2018 không là ngoại lệ, khi những động thái chính sách bất ngờ và khó lường chưa dừng lại với chính quyền Tổng thống Ð.Trăm (Donald Trump), dù đã ở năm cầm quyền thứ hai với cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ mang đậm tính chất “sát hạch” về tín nhiệm và thành quả hoạt động.

Không thể phủ nhận yếu tố tích cực của một vài quyết định mang tính bước ngoặt mà Tổng thống Ð.Trăm đã thực hiện, trong đó có các “cuộc gặp lịch sử” với nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên Kim Châng Ưn (Kim Jong-un) hồi tháng 6 tại Xin-ga-po (Singapore), hay cuộc hội kiến với Tổng thống Nga V.Pu-tin (Vladimir Putin) hồi tháng 7 tại Phần Lan. Cuộc tiếp xúc trực tiếp lần đầu giữa hai lãnh đạo Mỹ và Triều Tiên đánh dấu sự đảo chiều cách tiếp cận của Oa-sinh-tơn (Washington) trong vấn đề hạt nhân của Bình Nhưỡng, tác động theo chiều thuận tới cục diện an ninh trên bán đảo Triều Tiên và châu Á; cuộc gặp cấp cao Mỹ - Nga mới nhất cũng tạo cơ hội làm dịu đối đầu hai bên, cũng như căng thẳng giữa Nga với phương Tây.

Tuy vậy, các sự kiện nêu trên, được xem như động thái thể hiện vị thế cường quốc có trách nhiệm với thế giới, vẫn không thể xoa dịu quan ngại của cộng đồng quốc tế về những bước đi của Mỹ ngược chiều xu thế chung thúc đẩy chủ nghĩa đa phương và hợp tác quốc tế. Chưa kể tới các bước đi bị chỉ trích là theo khuynh hướng chủ nghĩa bảo hộ (như leo thang căng thẳng thương mại với Trung Quốc hay xới lại các thỏa thuận khu vực), Tổng thống Ð.Trăm tiếp tục làn sóng “rút, dời”, đưa Mỹ ra khỏi một loạt tổ chức, cơ chế đa phương, như Thỏa thuận hạt nhân I-ran (Iran), Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc (LHQ), hay dọa rút khỏi Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF)... Oa-sinh-tơn (Washington), bất chấp tất cả mọi lời phản đối, vẫn thực thi những bước đi đảo ngược lập trường đối ngoại, khi rời Ðại sứ quán Mỹ tại I-xra-en (Israel) tới thánh địa Giê-ru-xa-lem (Jerusalem), hay rút toàn bộ binh sĩ Mỹ khỏi Xy-ri (Syria) và phần lớn lực lượng khỏi Áp-ga-ni-xtan (Afghanistan). Nhà trắng cũng chịu không ít lời chỉ trích khi duy trì lập trường cứng rắn, triển khai quân đội bảo vệ biên giới phía nam, ngăn chặn “đoàn caravan di cư” Trung Mỹ tiến vào lãnh thổ...

Trong khi đó, những tranh cãi gay gắt dẫn tới các bước đi nguy hiểm cho an ninh, kinh tế toàn cầu và thương mại đa phương, giữa Mỹ với Trung Quốc, Nga, thậm chí với cả các đồng minh thân cận ở châu Âu và Trung Ðông, đã tác động không nhỏ tới bối cảnh quốc tế, kéo theo những điều chỉnh chiến lược ở nhiều quốc gia. Vượt khuôn khổ xung đột thương mại, đối đầu Mỹ - Trung Quốc còn được phản chiếu trong lĩnh vực chính trị, ngoại giao và chiến lược, trong đó có những động thái tăng cường hiện diện quân sự và thách thức lẫn nhau tại các vùng biển quan trọng của thế giới. Những màn trừng phạt lẫn nhau giữa Mỹ và Nga, cùng quan điểm mang tính đối đầu, khiến quan hệ hai bên chưa thể rời đáy sâu nhất trong nhiều năm qua. Cách ứng xử lạnh nhạt của Oa-sinh-tơn cũng thúc đẩy nhiều đồng minh của Mỹ hiện tại cố gắng tìm kiếm các đối tác mới.

Có thể thấy, việc Mỹ rút khỏi nhiều thiết chế đa phương, hay bỏ mặc các đồng minh ở lại những chiến trường gian khó - khi cuộc chiến chống khủng bố và tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) trên thực tế chưa chấm dứt - không chỉ đặt dấu hỏi về vai trò lãnh đạo của Mỹ, mà còn tạo ra thách thức nghiêm trọng tới trật tự thế giới, điều vốn lâu nay được định hình trên luật lệ, tinh thần đa phương và hợp tác toàn cầu. Ngay cả chiến lược mà Tổng thống Ð.Trăm ráo riết thúc đẩy theo một lộ trình “trở lại châu Á” mới, đó là tầm nhìn “Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở”, cùng cơ chế mới là “Tứ giác kim cương” với Ô-xtrây-li-a (Australia), Ấn Ðộ và Nhật Bản, cũng bị cho là chỉ nhằm phục vụ lợi ích riêng của Mỹ.

Thêm một năm cộng đồng quốc tế nỗ lực phối hợp hành động chung, trong bối cảnh tinh thần đa phương có nguy cơ suy yếu trước xu hướng bảo hộ, đơn cực. Tổng Thư ký LHQ A.Gu-tê-rét (Antonio Guterres) từng khẳng định: Chủ nghĩa đa phương không phải “sự lựa chọn”, mà là “cách duy nhất” để vượt qua các thách thức toàn cầu. Thông điệp nhân Ngày LHQ năm 2018 chỉ ngắn gọn: “Ðừng bao giờ đầu hàng với thách thức”, phản ánh cam kết của LHQ vực dậy niềm tin vào hợp tác đa phương, nhằm “gia tăng hy vọng, cơ hội và hòa bình” cho thế giới trong năm 2019.

Sơn Ninh