Vị chuyên gia... mù chữ

Thứ Sáu, 30/11/2018, 16:54:59
 Font Size:     |        Print
 

Ứng dụng khoa học - kỹ thuật đã thay đổi hoàn toàn ngành nông nghiệp. Những giống cây lai, ngoại nhập... được ồ ạt đưa vào trồng trọt ở khắp các nơi trên thế giới. Nhưng trong vòng xoáy ấy, có một người phụ nữ Ấn Ðộ vẫn trung thành với những giống cây bản địa. Bà là Rahibi Soma Popere, còn được biết qua cái tên trìu mến "Ðức Mẹ của cây trồng".

Giá trị của kinh nghiệm

Khi nghe đến biệt danh ấy, hẳn nhiều người sẽ nghĩ Popere là một nhà khoa học, đeo mắt kính dày, thông thạo ngoại ngữ. Tất cả những hình ảnh đó đều sai hoàn toàn. Sự thật, bà Popere chỉ là một phụ nữ trung niên chân lấm tay bùn, quanh năm gắn bó với đồng ruộng.

Ở tuổi 54, bà Popere thuộc thế hệ phụ nữ phải chịu nhiều thiệt thòi trong quá khứ. Trong khi những cậu bé cùng tuổi được cắp sách đi học, bà phải làm ruộng cùng gia đình. Ðó là lý do ngay cả khi đã nổi tiếng, bà Popere vẫn… mù chữ. Mọi giấy tờ, văn bản, bà đều cần phải có người đọc hộ.

Nhưng khoa học luôn có chỗ cho những ngoại lệ. Không được đến trường, bà Popere vẫn có thể bù đắp bằng kinh nghiệm nửa thế kỷ gắn bó với những cánh đồng. Trong khi những nông dân khác ứng dụng máy móc, những giống cây trồng mới, lạm dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu... thì bà vẫn canh tác theo lối truyền thống.

Bà Popere bỏ ngoài tai mọi lời chê bai "kiểu canh tác lạc hậu" của mình. Sâu thẳm trong tim, bà biết mình đang làm điều đúng đắn. Mọi giống cây trồng bà Popere canh tác đều được sàng lọc, lựa chọn kỹ càng. Bà luôn ưu tiên những giống cây trồng bản địa.

Thành quả đến với bà Popere như một điều tất yếu, là phần thưởng cho những ngày tháng miệt mài "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời". Không cần đi học một ngày nào, không cần bằng cấp, bà vẫn trở thành chuyên gia hàng đầu của Ấn Ðộ về nông nghiệp. Mỗi lúc bà phát biểu, mọi nhà khoa học đều phải chăm chú lắng nghe. Họ không thể bỏ qua chia sẻ, bài học từ kinh nghiệm thực tế của bà.

Ði trước thời đại

Việc lạm dụng phân hóa học, thuốc trừ sâu và những giống cây trồng biến đổi gien vào cuối thế kỷ XX đã khiến ngành nông nghiệp thế giới lâm vào tình trạng báo động. Trước mối nguy tiềm tàng ảnh hưởng đến sức khỏe từ những sản phẩm nông nghiệp, con người lại trở về với hướng canh tác "sạch".

Bản thân bà Popere cũng sớm nhận ra tác hại của việc lạm dụng hạt giống lai tạo. Sau khoảng 2-3 vụ thu hoạch, ưu thế lai của những giống cây lai không còn nữa, khiến nông dân buộc phải tiếp tục mua hạt giống với giá đắt đỏ. Nhưng nguy hiểm hơn là chúng có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. "Từ lúc dân làng tôi ăn thực phẩm được làm từ những giống cây lai tạo, họ dễ bị ốm hơn", bà chia sẻ. Từ đó, bà bắt đầu thu thập hạt giống bản địa cùng những phụ nữ trong thôn, nhằm chọn ra những loại cây tốt nhất.

Popere đã luôn "đi đường thẳng" trên con đường sản xuất nông sản sạch. Bà chỉ trồng những giống cây bản địa, không sử dụng phân hóa học và thuốc trừ sâu. Nhờ vậy, bà có thể chọn ra những giống cây phù hợp điều kiện thổ nhưỡng Ấn Ðộ.

Quá trình gắn bó với đồng ruộng đã giúp bà đi tới một kết luận tương đương công sức nghiên cứu của các nhà khoa học trong nhiều năm: "Những giống cây bản địa không chỉ giỏi chịu hạn và sâu bệnh, mà còn cho ra sản phẩm giàu dinh dưỡng. Chúng cũng giúp giữ lại độ màu mỡ cho đất, không cần dùng phân hóa học hay nhiều nước tưới".

Quan điểm của bà Popere về canh tác nông nghiệp chính là ngành nông nghiệp hữu cơ được nhắc đến ngày nay. Dĩ nhiên bà Popere không biết đến lý thuyết về "nông nghiệp hữu cơ", nhưng bà lại am hiểu tường tận về cách vận dụng nó.

Ngân hàng hạt giống và ước mơ giản dị

Cách Ấn Ðộ vài nghìn cây số, có một "ngân hàng" hạt giống nằm biệt lập trên một hòn đảo thuộc Bắc Băng Dương. Ðược xây từ 10 năm trước bằng nguồn kinh phí do vợ chồng tỷ phú Bill Gates cùng chính phủ nhiều nước đóng góp, tại đây lưu trữ gần một triệu giống cây trồng trên toàn thế giới.

Nhưng bà Popere không cần đến những tỷ phú để xây dựng một ngân hàng hạt giống như thế. Bà sớm nhận ra tầm quan trọng của những giống cây trồng bản địa, và cảm thấy cần nhân rộng mô hình canh tác cho mọi người. Từ đó, một ngân hàng hạt giống của riêng bà ra đời.

Ngân hàng hạt giống của bà Popere có 122 giống cây trồng thuộc 32 loại cây khác nhau. Trong số đó có 15 giống lúa, 9 giống đỗ và hơn 60 loại rau củ. Bà Popere cho những nông dân khác "vay" hạt giống của bà, hỗ trợ họ canh tác theo hướng bền vững. Ðổi lại, họ phải cam kết sau mỗi vụ thu hoạch sẽ trả bà lượng hạt giống gấp đôi những gì họ đã vay.

Trước khi có ngân hàng hạt giống của bà Popere, nông dân Ấn Ðộ phải mua hạt giống lai tạo, biến đổi gien. Cộng thêm chi phí mua phân hóa học và thuốc trừ sâu, họ thường phải vay thêm tiền để trồng trọt. Phương thức canh tác ấy vừa tốn kém, lại không bảo đảm năng suất ổn định. "Nhờ có ngân hàng hạt giống, trồng cây bản địa, không dùng phân hóa học, chúng tôi có thể tiết kiệm đến 5.000 rupi mỗi năm", một nông dân chia sẻ. Ðó là con số không nhỏ với nông dân Ấn Ðộ, vốn phần lớn có mức sống thấp.

Cuộc Cách mạng Xanh diễn ra ở Ấn Ðộ vào thập niên 60 của thế kỷ trước đã gặp thất bại ở các bang miền tây, bởi những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu. Các giống lúa lai tỏ ra không phù hợp với điều kiện canh tác của nông dân địa phương. Họ rất nghèo, không có khả năng chi trả tiền mua phân bón và thuốc trừ sâu. Trong bối cảnh đó, những giống cây bản địa của bà Popere trở thành "cứu tinh" của họ. Từ việc hỗ trợ những nông dân chung quanh mình, ngân hàng hạt giống của bà Popere đã mở rộng ra hàng chục ngôi làng lân cận.

Không chỉ vậy, quá trình lạm dụng cây lai tại Ấn Ðộ trước kia đã đẩy không ít giống cây bản địa đến mức tuyệt chủng. Nhờ có bà Popere, hơn 100 giống cây đã được giữ lại, trở thành nguồn gien quý phục vụ nông nghiệp. Dù vậy, bà Popere vẫn chưa thỏa mãn. Bà đặt mục tiêu sẽ bảo tồn, nhân rộng ra hơn 250 loại cây khác nhau. Bên cạnh đó, bà muốn chia sẻ phương thức canh tác của mình nhằm giúp mỗi gia đình đều có thể tự trồng rau ăn mỗi ngày.

"Mỗi người phải trở thành người tiên phong, chỉ lối cho chính cuộc đời mình", bà Popere luôn tâm niệm như vậy, và đã làm đúng như thế.

Ðào Hoàng Hải Sơn