Cấp phát bơm kim tiêm phòng lây truyền HIV

Những điều phiền toái

Thứ Sáu, 12/08/2011, 08:35:00
 Font Size:     |        Print
 

Vi Thị Minh hằng ngày thu nhặt kim tiêm bẩn.
Mục đích của dự án cấp phát bơm kim tiêm sạch cho người nghiện chích ma túy là nhằm hạn chế sự lây lan HIV/AIDS ra cộng đồng, đặc biệt là giữa những đối tượng nghiện chích. Cách làm ấy là hoàn toàn có cơ sở và đem lại hiệu quả rõ rệt.

Song trên thực tế, bơm kim tiêm mà các con nghiện sử dụng lại là mối nguy hiểm không nhỏ đối với xã hội, cộng đồng. Nỗi lo này đang thường trực trong người dân xã Thanh Luông (huyện Ðiện Biên) nói riêng, người dân tỉnh Ðiện Biên nói chung, bởi hiện nay, bơm kim tiêm đã qua sử dụng đang bị vứt quá bừa bãi...

Trăm điều phiền toái

Ðể giảm thiểu sự lây truyền HIV giữa các đối tượng nghiện chích ma túy, từ tháng 2-2011, tỉnh Ðiện Biên chính thức thực hiện cấp phát bơm kim tiêm cho người nghiện theo dự án của tổ chức phi chính phủ Mỹ (FHI) tài trợ. Theo đó, có sáu huyện, thành phố thụ hưởng dự án này là: Tuần Giáo, Ðiện Biên Ðông, Mường Ảng, Mường Nhé, thành phố Ðiện Biên Phủ và huyện Ðiện Biên. Qua năm tháng triển khai, hiệu quả thực tế của dự án chưa được thống kê, nhưng đối với cộng đồng, bơm kim tiêm mà người nghiện sử dụng đã và đang đem lại không ít mối lo, sự phiền toái.

Tại xã Thanh Luông (huyện Ðiện Biên), chúng tôi không khỏi rùng mình khi thấy la liệt bơm kim tiêm nằm ngổn ngang trên bờ mương, bờ ruộng và đường vào ngõ xóm. Có vẻ càng vào trong ngõ bơm kim tiêm càng nhiều: Cái đã ngả mầu trắng đục, cái có mầu vàng và không ít cái còn tanh nồng mùi máu... nhìn mà sởn da gà. Không chỉ có bơm kim tiêm, các vật dụng đi kèm với một mũi chích cũng được vứt bừa bãi cùng nơi đó. Nào là túi ni-lông, vỏ ống nước cất, mũi tiêm bằng sắt nằm dọc nằm ngang, thậm chí có cái đâm thẳng lên vẻ "hiên ngang" thách thức. Dưới chân thùng cấp phát bơm kim tiêm đầu bản Pe Luông thuộc đội 8C, xã Thanh Luông, bơm kim tiêm trắng dạt một góc đường nhựa. Mỗi ngày có rất nhiều người đi qua nơi ấy, ai cũng cảm thấy lo sợ và phiền lòng mà đành thở dài bất lực rồi vội vã bước qua.

Anh Lò Văn Tiên, nhà ngay gần thùng đựng bơm kim tiêm của bản Pe Luông, vẻ e dè khi nói với chúng tôi về nỗi lo lắng của gia đình anh cũng như người dân trong bản. Thùng cấp phát bơm kim tiêm được treo ở đó gần nửa năm nay, thì đấy cũng là quãng thời gian vợ chồng con cái nhà anh chỉ biết... mỗi nhà mình. Ngày cũng như đêm, có việc cần lắm người nhà anh mới ra ngoài chứ nói gì đến chuyện bách bộ quanh bản thăm thú anh em họ hàng. Anh Tiên lo sợ giẫm phải bơm kim tiêm, nhất là với trẻ nhỏ do chúng không biết cách tự bảo vệ, chưa đủ lớn để hiểu được sự nguy hại chết người tiềm ẩn trong những ống tiêm đó. Bởi vậy, cách duy nhất mà vợ chồng anh Tiên bảo vệ con là không cho con ra ngoài, thảng hoặc có đi đâu dù bận mấy anh chị cũng thay nhau đèo con đi.

Chỉ tay lên hàng rào trước nhà, anh Tiên nói vẻ hóm hỉnh: "Ðây là sản phẩm của người có ý thức. Dưới đất nhiều quá nên họ cắm vào đây để không mất mỹ quan mà vẫn bảo đảm an toàn cho người khác". Nói thì nói vậy thôi, chứ chúng tôi hiểu, đấy là nỗi bức xúc của nhiều người như anh. Cứ tưởng, tránh được bơm kim tiêm ngoài đường nhưng vợ chồng anh lại không tránh được bơm kim tiêm ngay sân vườn nhà mình. Bởi vậy mà lúc nào anh cũng tự nhủ là tránh để yên tâm, chứ không biết rủi ro có thể đến lúc nào...

Sau khi đặt một hộp bơm kim tiêm sạch vào thùng cấp phát, chị Vì Thị Minh, y tá bản Pe Luông (đội 8C) lại cúi xuống nhặt bơm kim tiêm. Chân đi ủng, tay để trần, chị Minh cẩn thận nhặt từng cái bơm kim tiêm bỏ vào thùng giấy. Thấy chúng tôi nhìn mình vẻ ái ngại, chị Minh nói để trấn an: "Không sao đâu. Ngày nào chị cũng nhặt thế mà. Tay không trầy xước, mình làm cẩn thận không để kim đâm là an toàn!". "Bao nhiêu ngày chị nhặt một lần? Mỗi lần nhặt bao nhiêu cái?" - Tôi hỏi. Chị bảo: "Úi, nhiều không thể đếm được. Ngày nào mình cũng nhặt, rỗi lúc nào thì ra nhặt lúc ấy, nhưng vẫn không xuể. Người ta dùng cứ như tằm ăn rỗi...".

Sau cái công đoạn thu gom thủ công đầy may rủi ấy, các y tá bản như chị Minh đem bơm kim tiêm bẩn về tập hợp ở trạm y tế xã, sau đó trạm lại chuyển về Văn phòng tiếp cận cộng đồng của FHI tại huyện Ðiện Biên. Cái công đoạn tiêu hủy bơm kim tiêm bẩn khá phức tạp và tốn kém, vì hiện tại toàn tỉnh Ðiện Biên mới có một cơ sở đủ điều kiện tiêu hủy phế phẩm dạng này là Bệnh viện đa khoa tỉnh. Nhưng tiêu hủy cũng cần có tiền, cho nên khi chưa có tiền, bơm tiêm bẩn cứ xếp thùng xếp đống ở văn phòng tiếp cận cộng đồng.

Chia tay chị Minh, tôi cứ nghĩ mãi về tâm sự của chị: "Mỗi tháng chị được trả công 50.000 đồng cho cái việc cấp phát, thu gom bơm kim tiêm. Không độc hại, nhưng lại thêm nhiều phiền phức lắm".

"Nói chung là còn khó khăn lắm"!

Ðấy là tâm sự của chị Phạm Thị Oanh, Trưởng Văn phòng tiếp cận cộng đồng FHI huyện Ðiện Biên, khi trao đổi với chúng tôi về những vướng mắc mà chị tiếp thu từ đội ngũ y tá bản, đồng đẳng viên khi triển khai dự án này. Toàn huyện Ðiện Biên có 24 điểm cấp phát bơm kim tiêm. Trong đó, 19 điểm cố định đặt tại 19 xã; năm điểm di động đặt tại năm "điểm nóng" về ma túy là: Thanh An, Thanh Yên, Thanh Xương, Thanh Hưng và Bản Phủ. Nhu cầu bơm kim tiêm của các xã thường cao hơn nhiều số người nghiện có danh sách quản lý. Có thể nói, xã Thanh Luông, theo quy định thì mỗi tháng cấp 2.000 cái, nhưng luôn phải điều chỉnh tăng đến 3.000; nhiều như xã Thanh Chăn là 3.000 cái/tháng thì phải điều chỉnh đến 4.000, thậm chí có tháng còn hơn. Nếu tính trung bình mỗi xã của huyện Ðiện Biên sử dụng 2.000 bơm kim tiêm/tháng, thì mỗi tháng huyện Ðiện Biên cần 38.000 bơm kim tiêm. Cộng với số bơm kim tiêm ở các điểm cấp phát di động thì toàn huyện cần không dưới 40.000 cái. Nhưng số bơm kim tiêm được thu gom chẳng đáng bao nhiêu, so với số vứt bừa bãi trên các ngả đường.

Y tá bản làm việc cấp phát bơm kim tiêm cũng gặp không ít phiền phức. Chế độ hỗ trợ thấp không thể khuyến khích họ. Hơn nữa, có khi nửa đêm gà gáy con nghiện gọi xin bơm kim tiêm khiến họ nản vô cùng. Có thể nói, cấp phát bơm tiêm cho con nghiện có nhiều điều phiền phức với nhiều người chứ không riêng ai hay riêng với cấp nào, ngành nào.

Anh Tòng Văn Diên, Phó trưởng Công an xã Thanh Luông cho biết: Nhân dân địa phương phản ánh rất nhiều về tình trạng con nghiện vứt bơm kim tiêm bừa bãi, nhưng đúng là đành bó tay. Không thể có lực lượng nào suốt ngày thu gom bơm kim tiêm. Toàn xã có 150 đối tượng nghiện trong danh sách quản lý, riêng hai bản Pe Luông (đội 8A, 8C) có 19 đối tượng nghiện, vậy mà ngày nào cũng xài đến cả trăm bơm kim tiêm.

Dù rất bức xúc trước tình trạng bơm kim tiêm vứt bừa bãi trên các lối đi trong xã, bản, song những người dân như anh Tiên, chị Minh, chị Dung... không ai lên tiếng. Ðiều đó xét cho cùng thì cũng là có lý, bởi ít nhiều họ cũng là hàng xóm láng giềng của nhau, ngại va chạm. Ðể bảo vệ bản thân và người trong gia đình, họ chỉ to nhỏ nhắc nhau ở trong nhà "đi ngoài đường, nhớ tránh bơm kim tiêm"!

Bơm kim tiêm bẩn làm ô nhiễm môi trường sống, đe dọa tính mạng của mọi người dân trong cộng đồng. Bởi vậy, vấn đề đặt ra đối với dự án này, chính là làm cách gì để thu gom bơm kim tiêm? Làm gì nâng cao ý thức của người sử dụng để họ tự giác để bơm kim tiêm đúng nơi quy định hay hủy đúng cách? Vẫn biết là cần thiết phải thu gom, nhưng ai thu gom, thu gom như thế nào là điều không đơn giản. Ðề cập khía cạnh này, chị Phạm Thị Oanh cho biết, đây chính là khâu còn bỏ ngỏ. Dự án đặt ra mục tiêu bơm kim tiêm được phát tận tay người nghiện chích ma túy, để hạn chế sự lây truyền HIV/AIDS. Nhưng thực tế, người nghiện đã và đang chỉ quan tâm đến nhu cầu của họ chứ không mấy ai nghĩ đến cộng đồng. Nếu không sớm giải quyết triệt để thực trạng này, e rằng chẳng lâu nữa, bơm kim tiêm sẽ ngập trên các ngả đường ở lòng chảo Mường Thanh...

Bài và ảnh: LÊ LAN
Theo: