Ngút xanh rừng thiêng biên giới

Thứ Hai, 14/11/2011, 04:12:00
 Font Size:     |        Print
 
Mỗi ngày, các phương tiện thông tin đại chúng lại phát đi những thông điệp cảnh báo về tình trạng lâm tặc hoành hành, số phận của những cánh rừng đầu nguồn đang bị chặt phá không thương tiếc. Giữa thực trạng đáng buồn ấy, thì trên các vùng biên giới nước ta nhiều nơi vẫn tồn tại những cánh rừng nguyên sinh hàng trăm tuổi được bà con các dân tộc giữ gìn, bảo vệ. Họ luôn coi những cánh rừng nguyên sinh là báu vật, đời nọ tiếp đời kia truyền nhau bảo vệ như một sứ mệnh thiêng liêng của mỗi người, tạo nên một nền tảng bền vững mang tính văn hóa cộng đồng.

Trên khu vực biên giới của tỉnh Lào Cai, thuộc xã Tả Gia Khâu, huyện Mường Khương có một bản nhỏ của gần 100 hộ là đồng bào tộc người Thu Lao (dân tộc Tày) đang sinh sống có tên là bản La Hờ. Trong nắng chiều, già làng hát một bài dân ca Thu Lao: "Mặt trời đã sắp lặn xuống cuối dãy núi cao kia. Mà sao tôi vẫn còn ngồi đây... Nói về cuộc sống tươi đẹp lắm. Như rừng đầu nguồn mãi xanh. Như lời người Thu Lao nguyện giữ rừng mãi mãi"... Người phiên dịch của chúng tôi, anh Pìn Xúng Chuẩn cho biết, phong tục tập quán và dân ca Thu Lao luôn đề cao tầm quan trọng của sinh thái đối với cuộc sống của cư dân. Biểu hiện rõ nhất là sự tôn sùng rừng cấm.

Theo quan niệm dân gian của người Thu Lao, dân tộc này có bốn vị phúc thần bao gồm vị cai quản đất đai, vị cai quản sức khỏe, tính mạng của các loại sinh vật, vị cai quản các loài thực vật và vị trông coi việc nắng, mưa, gió bão. Hằng năm, để bày tỏ lòng tôn kính của mình, người dân thường tổ chức cúng rừng vào đầu tháng hai và tháng sáu âm lịch, các vị phúc thần sẽ được mời về đây thượng hưởng lễ vật do dân bản cúng lễ, để gia ơn và làm phúc cho cuộc sống bình yên và sinh sôi. Lệ bản cũng quy định rõ: Rừng thiêng là nơi cấm xâm phạm, không được hái củi, bẻ cành, vặt lá. Tâm thức của đồng bào đã luôn coi rừng là nguồn nước, nguồn sống của bao thế hệ người Thu Lao. Có lẽ chính nhờ những tục lệ hết sức nghiêm khắc do cộng đồng bản tự đề ra đã giúp cho bản La Hờ còn giữ được một cánh rừng nhiều gỗ quý với những cây đinh, cây nghiến sáu, bảy người ôm tạo nên một khu sinh thái nguyên sơ.

Cũng nằm trên vùng biên giới của tỉnh Lào Cai, xã Y Tý, huyện Bát Xát, là nơi cộng đồng người Hà Nhì sinh sống hàng trăm năm nay. Cái "lý" bảo vệ rừng của người Hà Nhì ở đây hẳn đã có từ khi dân tộc này có mặt trên vùng đất địa đầu và trở thành một luật tục nghiêm cẩn mà bất cứ ai cũng phải tuân thủ. Người Hà Nhì ở Y Tý quan niệm, mỗi khu rừng đều có một vị thần trị vì và là phúc thần của mỗi bản làng cho nên vận mệnh của dân làng có liên hệ mật thiết đối với sự tồn vong của khu rừng ấy. Cả xã có 15 thôn, thôn nào cũng có một khu rừng thiêng, rộng từ ba đến hơn mười ha được bảo vệ hết sức nghiêm ngặt.

Không quá phức tạp với các điều luật như các Luật về bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng của Nhà nước, "chế tài" của cộng đồng người Hà Nhì ở xã Y Tý, huyện Bát Xát đơn giản nhưng mang tính răn đe rất cao như: Cấm không ai được vào chặt cây hay lấy một cái gì, kể cả cây đổ, củi khô và làm ô uế rừng. Ai phạm vào điều cấm đó thì bị phạt nặng tùy theo mức độ vi phạm. Gia đình nào muốn xin gỗ về dựng nhà, làm vật dụng sinh hoạt đều phải trình bày bằng văn bản với kiểm lâm viên của thôn. Kiểm lâm viên có trách nhiệm báo cáo già làng, trưởng thôn, nếu những người này thống nhất đồng ý và kiểm lâm viên ký duyệt vào đơn thì gia đình đó mới được vào rừng khai thác, bảo đảm đúng số lượng, chủng loại và sử dụng đúng mục đích. Nếu sai phạm, hộ dân đó sẽ bị cấm vĩnh viễn không được vào rừng khai thác nữa. Ðặc biệt, luật tục còn quy định, người nào thấy rừng cháy mà thờ ơ, không dập lửa, hoặc không thông báo kịp thời cho mọi người biết cũng sẽ bị phạt rất nặng.

Ông Ðỗ Xuân Trường, Phó Bí thư Ðảng ủy xã Y Tý cho biết, người Hà Nhì ở đây coi rừng như báu vật. Rừng đang mang lại cho họ nhiều nguồn lợi để nuôi sống gia đình, cho con cái được học hành và những điều may mắn. Những năm gần đây, đời sống của người dân trên địa bàn xã đã có nhiều chuyển biến, tỷ lệ hộ đói, hộ nghèo giảm còn dưới 30%. Người dân tích cực chuyển đổi giống cây trồng cho năng suất cao như khoai tây, lúa nếp... Hai loại cây trồng mũi nhọn của Y Tý là cây xuyên khung và thảo quả hiện được trồng đại trà trên diện tích hơn 100 ha. Có gia đình mỗi năm thu từ hai đến ba tấn quả, trị giá hàng trăm triệu đồng. Thành quả đó có sự góp sức rất lớn của những cánh rừng nguyên sinh mà người dân gìn giữ. Chúng giúp ổn định nhiệt độ, nguồn nước cho cây trồng, chống lũ quét gây thiệt hại mùa màng.

Rời Y Tý, hành trình tìm đến những cánh rừng thiêng biên giới của chúng tôi lại tiếp tục trên một miền đất khác. Trên vùng cao nguyên đá Ðồng Văn, xã Phố Là nổi tiếng với vùng rừng xanh nguyên sơ, dẫu địa hình và khí hậu nơi đây vô cùng khắc nghiệt. Cụ Củng Diu Suyền - một thầy thuốc người Pu Péo nổi tiếng của cả vùng cho biết, rừng Phố Là rất sẵn nhiều thuốc quý và cây gỗ quý hàng trăm tuổi. Trước đây, tổ tiên người Pu Péo của cụ cùng cụ tổ các dân tộc Hán, Mông, Cơ Lao đã thề với nhau ở miếu trước cửa rừng rằng sẽ dạy bảo con cháu giữ gìn rừng thiêng. Cho đến bây giờ người Pu Péo có lễ cúng rừng vào ngày 6-6 âm lịch, người Hán cúng ngày 19-9 âm lịch. Người dân Phố Là còn truyền tụng nhiều câu chuyện thần bí về các vị thần rừng và sự trả giá của con người khi dám mạo phạm rừng thiêng...

Có thể thấy rằng, mặc dù cuộc sống của bà con còn nhiều khó khăn nhưng không vì thế mà việc giữ rừng bị sao nhãng. Những cánh rừng thiêng vẫn ngút ngàn xanh và trường tồn dài lâu như lời thề giữ rừng của bà con các dân tộc trên biên giới đất Việt.

Bài và ảnh: TUỆ LÂM
Theo: