Đến Oslob xem cá mập voi

Thứ Tư, 27/03/2019, 14:37:42
 Font Size:     |        Print
 

Ở thành phố nhỏ phía nam đảo Cebu (Philippines) xinh đẹp, cá mập voi là một sức hấp dẫn lớn đối với du khách. Ngành du lịch bùng nổ bởi đông đảo người muốn đến chiêm ngưỡng, bơi cùng và chụp ảnh những chú cá lớn thuộc hàng nhất thế giới này.

Ngày ở Oslob bắt đầu vào lúc sáu giờ sáng, khi những khách du lịch đầu tiên có mặt trên bờ biển lắng nghe lời giới thiệu ngắn ngủi, bao gồm những quy định cụ thể những điều được và không được phép làm khi xuống biển như không chạm vào cá mập voi, cưỡi lên cá, không chụp ảnh có đèn flash và luôn ở cách xa lũ cá ít nhất hai mét... Du khách có thể lựa chọn những hình thức khác nhau cho trải nghiệm của mình: hoặc chỉ ngồi trên thuyền chiêm ngưỡng cá mập voi, hoặc bạo dạn hơn, xuống biển bơi cùng đàn cá. Các khách du lịch được trang bị mặt nạ, ống thở, phao bơi và đưa lên thuyền. Trong “khu vực giao lưu” cách bờ khoảng 50 mét, các thuyền dàn hàng và buổi trình diễn bắt đầu. Những người cho cá ăn ngồi trong những chiếc thuyền nhỏ, vốc tôm ném xuống biển cho đàn cá mập voi cực lớn mỗi con dài khoảng từ sáu đến hơn chục mét và nặng tới hai ba chục tấn đang chờ chực. Một số cá bơi chậm chạp ở góc 45 độ, những con khác hầu như không chuyển động, hầu hết bơi theo phương thẳng đứng và há mồm, một vòng xoáy nước và thức ăn bị hút vào trong những chiếc mồm rộng ngoác.

Các khách trên thuyền phấn khích liên tục chụp ảnh, nhiều người quay cả lưng lại đàn cá mập để tạo dáng và chụp ảnh selfie. Nhiều khách bơi dưới nước ban đầu có vẻ ngại ngần nhưng khi không thấy phản ứng của những chú cá khổng lồ nhưng nổi tiếng hiền lành này, cũng bạo dạn bơi tới gần. Khách du lịch được thông báo là có thể bị phạt nặng thậm chí đi tù nếu họ chạm hoặc đến quá gần cá mập. Tuy nhiên khá nhiều người bơi phá vỡ quy tắc này, thậm chí có người còn đạp cả vào vây hay mình cá, dù không cố ý. Mỗi một lượt trải nghiệm như vậy kéo dài khoảng 30 phút và khách du lịch phải trả trung bình khoảng 20 USD để bơi cùng cá mập. Việc cho ăn kết thúc vào buổi trưa.

Du lịch xem cá mập đang tăng trưởng nhanh chóng trên hòn đảo xinh đẹp này và trở thành lực hút chủ yếu đối với du khách đến đây. Oslob trở thành một điểm nóng về du lịch quốc tế nhờ trải nghiệm đặc biệt, thu hút hơn 750.000 khách trong 5 năm qua kể từ 2012, và thu được 18,4 triệu USD tiền vé. Khách du lịch chủ yếu từ các nước Đông Á và Bắc Mỹ. Ít ai còn nhớ cách đây gần chục năm, nơi đây chỉ là một làng chài nghèo tịch mịch, nhiều ngư dân còn không có đủ tiền mua thức ăn hay cho con tới trường, nhiều người mất cả cửa nhà do bão. Ông Jesson Jumuad, người hiện đứng đầu nhóm du lịch cá mập voi ở Oslob (OWS) nói: “Là ngư dân, trước kia chúng tôi từng kiếm chỉ một vài đô-la một ngày, nhưng nhiều ngày thậm chí chẳng kiếm được gì khi gió quá mạnh”. Năm 2011, khi một khách du lịch trả tiền cho ngư dân để thu hút cá vào gần bờ ngắm chơi, ý tưởng biến loài cá này trở thành một nguồn thu nhập cho làng chài đã nảy sinh. Giờ đây, ngư dân đưa khách du lịch đi ngắm cá, lặn biển từ sáng tới trưa có thể kiếm được tới 30 USD một ngày.

Việc phát triển du lịch làm đời sống người dân ngày càng khá lên nhờ đó, không còn áp lực đánh bắt cá làm kế sinh nhai nữa. Khoảng 180 người trong Hiệp hội ngư dân địa phương trở thành những người cho cá ăn, chở khách đi xem cá, cung cấp hàng trăm cân tôm, cá và nhuyễn thể làm thức ăn cho cá mập mỗi ngày... Hàng trăm người nhà tham gia các dịch vụ khác phục vụ khách du lịch. Vùng biển này không còn tình trạng đánh bắt cá quá mức và tận diệt rạn san hô. Những chú cá này cũng làm lợi cho kinh tế địa phương: trang trải cho các chi phí du lịch, xây dựng cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội, tạo công ăn việc làm... Vào đêm bờ biển Oslob lấp lánh ánh sáng của hơn 50 nhà nghỉ, nhà khách, khu nghỉ dưỡng cũng như nhà dân. “Cá mập voi đã đem lại ánh sáng này”, anh Mark Rendon một chủ thuyền 26 tuổi đã tham gia vào hoạt động này được ba năm nói. Anh đã từng làm công chức tại thành phố Cebu cách xa nhà. Giờ anh kiếm được nhiều tiền hơn, phải đi lại ít hơn, ít chi phí hơn và được sống với gia đình. Theo anh Rendon, 60% lợi nhuận từ du lịch do ngư dân sở hữu, 30% nộp cho chính quyền địa phương và 10% là dành cho cộng đồng.

Tuy vậy hoạt động này cũng dẫn đến rất nhiều tranh cãi bởi cá mập voi vốn không tụ tập tự nhiên ở Oslob như một số vùng khác ở đất nước này. Người ta phải cho ăn để thu hút chúng về cho khách du lịch chiêm ngưỡng. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi chẳng hạn như tác động của việc cho cá ăn cũng như tương tác với con người ở loại động vật này, tính bền vững của phát triển du lịch và giá trị bảo tồn. Liệu những lợi ích thu được có nhiều hơn những nguy cơ tiềm tàng hay không? Câu hỏi ngày càng trở nên cấp thiết khi lượng khách tăng quá nhanh, nhiều ngày cả nghìn người đổ về thành phố nhỏ gây quá tải. Cuối năm 2018 chính quyền thành phố Oslob buộc phải hạn chế lượng người tối đa được phép đi ngắm cá voi là 800 người một ngày.

Điều này đã trở thành một vấn đề thực tế khi cá mập voi trên toàn cầu đang dần tuyệt chủng và con số cá mập voi ở Philippines cũng suy giảm nhanh chóng. Ngay cả khi đã có sự bảo vệ của pháp luật từ năm 1998, hằng năm hàng trăm chú cá mập voi vẫn bị giết để lấy thịt và vây. Nhu cầu và thị trường đối với cá mập luôn nóng bỏng, một con cá mập có thể kiếm được hàng chục nghìn đô-la nhờ thịt, vây, dầu cá làm thực phẩm và da cá làm túi. Nhà nhiếp ảnh David Doubilt, người chụp ảnh cá mập voi cho tạp chí Địa lý quốc gia (Mỹ) nói: Cảnh tượng xem cá mập voi đúng là khá lộn xộn và những lo ngại là có thật, nhưng lũ cá vẫn sống sót mà không bị săn trộm và cắt vây, nằm đâu đó trong tủ đông lạnh chờ xẻ thịt.

Nhưng những ý kiến tranh cãi cho rằng việc cho cá ăn và những tương tác với con người sẽ thay đổi tập tính và bản năng của loài cá mập voi trong tự nhiên- điều về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến mức độ phát triển, sinh lý, hệ miễn dịch, sức khỏe nói chung của cá mập voi. Chưa kể đến thức ăn chuẩn bị cho chúng không thể đa dạng bằng những thứ chúng thường ăn trong tự nhiên. Trong lúc những nghiên cứu khoa học nghiêm túc đã được khởi động chẳng hạn như từ Viện nghiên cứu động vật biển có xương sống lớn của Philipines, những câu hỏi cơ bản vẫn chưa được trả lời rốt ráo. Mặt khác các nhà khoa học lo ngại thói quen tiếp cận với con người cùng thức ăn dễ dàng kiếm được có thể dẫn tới việc cá mập voi bị thương hoặc bị giết chết, khi ở đâu đó trên đường di cư chúng gặp phải những tàu săn cá mập...

Theo các nhà khoa học, trong số 650 cá thể cá mập voi đã được nhận diện ở Philippines, 1/4 đã được thấy ở Oslob. Như vậy một tỷ lệ khá lớn cá mập voi có khả năng gặp phải những nguy cơ tiềm tàng chưa được biết tới. Phát triển du lịch song song với bảo tồn chưa bao giờ là bài toán dễ dàng. Và việc tới Oslob chiêm ngưỡng và bơi cùng cá mập voi vẫn là một trải nghiệm đáng mơ ước của không ít người đam mê du lịch.

Ảnh trong bài: Khách du lịch đến xem và bơi cùng cá mập voi.

SONG ANH