Theo dòng đời sống

Để phim đặt hàng thật sự hiệu quả

Thứ Ba, 24/05/2016, 10:08:39
 Font Size:     |        Print
 

Phim Nhà tiên tri.

Chọn tiêu đề “Nhìn lại sáng tác điện ảnh năm 2015” nhưng nội dung cuộc tọa đàm do Hội điện ảnh Việt Nam chủ trì, sau một mùa giải thưởng thường niên Cánh diều lại chủ yếu xoay quanh việc đi tìm lời giải cho bài toán “làm thế nào để dòng phim do Nhà nước đặt hàng đạt hiệu quả?”.

Bước vào cuộc chơi bình đẳng

Dòng phim do Nhà nước đặt hàng, suốt bao năm qua đã gánh lên vai rất nhiều trọng trách. Từ nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục hướng tới đối tượng khán giả trong nước đến bắc nhịp cầu hữu hiệu đưa hình ảnh đất nước, con người và bản sắc văn hóa Việt Nam ra với bè bạn quốc tế. Từ sản xuất những bộ phim kỷ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện trọng đại của đất nước, dân tộc tới trở thành “tấm danh thiếp” của điện ảnh Việt Nam - trong các sân chơi hội nhập quốc tế. Nhưng cũng vì phải chuyên chở, hướng tới quá nhiều mục đích, đây cũng là dòng phim luôn phải hứng chịu khá nhiều búa rìu dư luận. Từ doanh thu luôn khiêm tốn khi đặt bên khoản kinh phí đầu tư ngày càng lớn đến chất lượng phim hiếm khi đáp ứng được kỳ vọng của khán giả. Từ nội dung không hấp dẫn tới ngôn ngữ điện ảnh cũ kỹ, sáo mòn, thiếu tính sáng tạo...

Cuối tháng 4 vừa qua, điện ảnh Việt Nam đã có một bước ngoặt quan trọng. Khái niệm “hãng phim Nhà nước” đã chính thức xóa sổ, khi Hãng phim truyện Việt Nam và Hãng phim Giải phóng - hai thương hiệu của nền điện ảnh cách mạng Việt Nam đã hoàn tất tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp. Trật tự công bằng đã được thiết lập, khi mọi đơn vị làm phim đều bình đẳng, trước khán giả. Không còn những tranh cãi “liên tu bất tận” về phim nghệ thuật - phim thị trường, đã chấm hết quy luật “chỉ hãng phim Nhà nước mới được ngân sách Nhà nước rót kinh phí tài trợ”. Cơ hội nhận dự án sản xuất phim do Nhà nước đặt hàng không còn là đặc ân của riêng ai. Và các hãng phim Nhà nước vừa chính thức bước vào thị trường phim ảnh, với luật chơi bình đẳng sẽ phải nỗ lực hết sức, nếu không muốn bị đứng bên lề.

Thay đổi là yêu cầu sống còn

Năm 2015, điện ảnh Việt Nam đã có được những dấu mốc quan trọng. Lần đầu tiên, 40 bộ phim được ra rạp chỉ trong một năm. Với Những đứa con của làng, lần đầu tiên, một hãng phim tư nhân (Hồng Ngát Film) được Nhà nước rót kinh phí đặt hàng. Nhờ cố gắng tự thân của ê kíp làm phim Người trở về, lần đầu tiên một bộ phim của Điện ảnh Quân đội nhân dân đến được với đông đảo công chúng và tạo được hiệu ứng xã hội tích cực. Và thành công ngoài sức tưởng tượng của Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh, với doanh thu xấp xỉ 90 tỷ đồng đã giúp Cục Điện ảnh thật sự tự tin, trong những cái bắt tay cùng các đơn vị làm phim tư nhân ở những dự án phim đặt hàng kế tiếp.

Thế nhưng, năm 2015 cũng chứng kiến hiệu quả không mong muốn của nhiều bộ phim đặt hàng khác, đều là sản phẩm của các đơn vị làm phim Nhà nước như Nhà tiên tri (Công ty TNHH MTV Hãng phim truyện Việt Nam), Đường xuyên rừng, Mỹ nhân (Công ty TNHH MTV Hãng phim Giải phóng), Trên đỉnh bình yên (Công ty CP Hãng phim truyện I). Đây đều là những tác phẩm đầu tư kinh phí lớn và khi ra rạp, đều nhận về doanh thu ít ỏi hoặc phải lấy những giá trị không thể đo đếm chính xác (lượng khán giả xem miễn phí trong các tuần phim kỷ niệm ngày lễ lớn hoặc các buổi chiếu phim lưu động, hiệu quả xã hội, ý nghĩa giáo dục...) làm niềm an ủi. Đạo diễn - NSƯT Phi Tiến Sơn thẳng thắn: “Một số bộ phim đặt hàng chưa thể xếp vào dòng phim nghệ thuật nhưng cũng chẳng thu hút được khán giả bởi được làm theo cách rất cũ”.

Muốn tránh cái cũ mòn, rất nhiều thứ buộc phải thay đổi. Bởi khi ngồi trước màn ảnh, khán giả không quan tâm phim do ai bỏ tiền, phim phải chuyên chở những trọng trách cao cả gì. Họ chỉ yêu cầu được xem một tác phẩm hay, chạm tới trái tim và để lại cho họ nhiều suy nghĩ. Mọi lời giải thích, biện hộ đều không được chấp nhận, nếu phim dở. Vài tên phim vừa kể trên là thí dụ cho thấy, nếu không thể cho ra đời một tác phẩm hay, mọi thông điệp mà người nghệ sĩ muốn chuyển tải đều trở thành con số không tròn trĩnh.

Cơ hội nhận dự án sản xuất phim do Nhà nước đặt hàng không còn là đặc ân của riêng ai. Và các hãng phim Nhà nước vừa chính thức bước vào thị trường phim ảnh, với luật chơi bình đẳng sẽ phải nỗ lực hết sức, nếu không muốn bị đứng bên lề.

Sự thay đổi tư duy kéo theo một yêu cầu cấp thiết về thay đổi đội ngũ làm phim. Thời gian gần đây, phim đặt hàng, may mắn đã không còn là lãnh địa của riêng những “cây đa, cây đề”. Đã có những đạo diễn trẻ hơn được tin cậy giao phim. Những đạo diễn thuộc thế hệ “công dân @” giỏi tiếng Anh, làm chủ được mọi thiết bị công nghệ hiện đại, có điều kiện học hỏi tinh hoa của nhiều cường quốc điện ảnh. Và họ đã kịp thổi góc nhìn mới, tư duy mới và những ngôn ngữ điện ảnh mới mẻ vào những đề tài “cực khó, cực khô, cực khổ” như chiến tranh, hậu chiến, chân dung lãnh tụ... Như Bùi Tuấn Dũng, với Đường thư, Những người viết huyền thoạiThầu Chín ở Xiêm... Như Đặng Thái Huyền với 12 bến nước, Người trở về... Như Đinh Thái Thụy với Mỹ nhân, Đinh Tuấn Vũ với Và anh sẽ trở lại, Cuộc đời của Yến. Và cả như đạo diễn ăn khách Victor Vũ, ở Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh... Phim của họ, tuy mức độ thành công khác nhau nhưng không thể phủ nhận, nó khác biệt và được soi chiếu dưới góc nhìn trẻ trung, hiện đại. Nó mới mẻ và vì thế, dễ hấp dẫn khán giả hơn.

Việc thiết lập sự bình đẳng của các đơn vị sản xuất, trước mỗi dự án phim đặt hàng cũng sẽ là một thay đổi lớn, mang lại hiệu quả tích cực nhằm nâng cao chất lượng cho dòng phim này. Bởi một bộ phim thất bại cũng sẽ đồng nghĩa với việc cánh cửa đặt hàng sẽ đóng lại vĩnh viễn. Nếu trước đây, một phần không nhỏ kinh phí sản xuất luôn bị cắt ra cho việc trả lương, vận hành hãng phim thì giờ đây, 100% phải dành cho sản phẩm để nó đạt chất lượng tốt nhất có thể. Nếu trước đây, các hãng phim Nhà nước “không khác gì đứa trẻ to xác” (chữ dùng của NSND Thanh Vân) vì năng lực truyền thông quảng bá, phát hành bằng không thì giờ đây, họ chỉ còn cách thay đổi toàn bộ phương thức sản xuất lẫn tư duy, nếu không muốn bị phá sản. Nếu trước đây, đạo diễn trong biên chế Nhà nước cứ tuần tự xếp hàng chờ đến lượt nhận phim, bất luận tài năng, bất luận tác phẩm trước đó lãi hay lỗ thì giờ đây cơ hội chỉ đến với người có thực tài, với đơn vị có thực lực trong cả hoạt động sản xuất lẫn kinh doanh.

Nhìn vào những thay đổi tất yếu phải đến ấy, niềm tin về những bộ phim đặt hàng có giá trị (vừa đạt chất lượng nghệ thuật và thu hút khán giả khi ra rạp) trong tương lai là hoàn toàn có cơ sở.

Phim Trên đỉnh bình yên.

Cuối 2015, báo chí từng đồng loạt đưa tin về bốn dự án phim đặt hàng đã được phê duyệt kịch bản (Không ai bị lãng quên, Địa đạo, Xã tắc, Ý chí độc lập). Trong đó, riêng Ý chí độc lập dài 19 tập, thời lượng 45 phút/ tập và có tổng kinh phí gần 28,5 tỷ đồng được giao cho Hãng phim Hội Nhà văn Việt Nam sản xuất.

Thế nhưng, cũng trong khuôn khổ cuộc tọa đàm nói trên, TS Ngô Phương Lan, Cục trưởng Cục Điện ảnh Việt Nam cho biết, năm 2016 sẽ không có dự án phim đặt hàng nào khởi động. Nguyên nhân chính là bởi Luật Điện ảnh (có hiệu lực từ năm 2007) quy định, phim do Nhà nước đặt hàng phải thông qua hình thức đấu thầu. Nhưng sau thời gian khá dài, thông tư hướng dẫn đấu thầu vẫn chưa thể hoàn thành. Và rất có thể sẽ phải chọn một hình thức khác thay thế, trong tương lai gần.

HUYỀN NGA